Muszyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Muszyna (ujednoznacznienie).
Muszyna
Muszyna – ul. Kościelna, widok z muszyńskiego zamku
Muszyna – ul. Kościelna, widok z muszyńskiego zamku
Herb Flaga
Herb Muszyny Flaga Muszyny
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Muszyna
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1209
Prawa miejskie 1356
Burmistrz Jan Golba
Powierzchnia 24,43[1] km²
Wysokość 450 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4 976[2]
203,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 18
Kod pocztowy 33-370
Tablice rejestracyjne KNS
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Muszyna
Muszyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muszyna
Muszyna
Ziemia49°21′30″N 20°54′00″E/49,358333 20,900000
TERC
(TERYT)
2121610114
Urząd miejski
Rynek 31
33-370 Muszyna
Strona internetowa

Muszynamiasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Muszyna. Muszyna posiada status miejscowości uzdrowiskowej z licznymi odwiertami i rozlewniami wód mineralnych.

Miasto biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[3].

Położenie geograficzne[edytuj]

Muszyna położona jest w dolinie rzeki Poprad i dwóch jej dopływów: potoków Szczawnik i Muszynka, na wysokości około 450 m n.p.m. Leży przy granicy ze Słowacją (ok. 5 km) oraz w odległości około 11 km od Krynicy-Zdroju. W okolicach miasta znajduje się Popradzki Park Krajobrazowy – jeden z największych w Polsce.

Historia[edytuj]

Powstanie i rozwój Muszyny związane są z pobliskim pograniczem oraz z przebiegającym wzdłuż doliny Popradu starym szlakiem handlowym zwanym „węgierskim”. Pierwszą wzmiankę o tej osadzie spotykamy w akcie nadania z 1209 roku, w którym król węgierski Andrzej II zezwala na pobieranie cła nad rzeką Poprad koło Muszyny proboszczowi Adolfowi ze spiskiej kapituły św. Marcina. W tym czasie osada należała do rodu Niegowickich herbu Półkozic.

Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków, jak i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo musci – „mchy”, a być może jego odpowiednik w języku wołoskim (por. rum. muschi), dały nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Inne hipotezy wywodzą nazwę tej miejscowości od przydomka biskupa krakowskiego Jana Muskaty.

Rynek w Muszynie – pierzeja pn-zach.

W 1288 miejscowość zostaje zapisana w testamencie przez Wysza, scholastyka kapituły krakowskiej, biskupom krakowskim. W XIV w. król Władysław Łokietek na skutek zatargu z biskupem Muskatą przyłączył te ziemie do królewszczyzny. Przez następnych 80 lat posiadali je kolejni władcy Polski. Muszyna prawa miejskie otrzymała w 1356 od Kazimierza Wielkiego.

30 lipca 1391 roku król Władysław Jagiełło, chcąc sobie zjednać duchowieństwo, darowuje powtórnie tzw. klucz muszyński (dwa miasta i 35 wsi) biskupstwu krakowskiemu. Odtąd ziemie te były traktowane jako samodzielne jednostki administracyjne z własną administracją, wojskiem (piechotą zwaną harnikami) i sądownictwem. Z rego powodu obszar ten nazywany był Państwem Muszyńskim. W imieniu biskupów rządy sprawowali starostowie, z których najbardziej znany był Stanisław Kępiński, przyjaciel Jana Kochanowskiego, który imię jego utrwalił po wsze czasy we fraszce Do starosty muszyńskiego.

W XV w. nastąpił nagły napływ Wołochów i Rusinów z Zakarpacia i Rumunii (tzw. kolonizacja wołoska). Ludność ta, z czasem nazwana Łemkami, osiedlana była na prawie wołoskim. Byli oni wyznania prawosławnego, czego widocznym śladem są zachowane cerkwie.

W okolicach Muszyny aktywnie działali podczas powstania konfederaci barscy. Po śmierci marszałka konfederatów Jakuba Bronickiego, 17 kwietnia 1769 w Muszynie wybrano Ignacego Potockiego, starostę kaniowskiego, Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej. Po przejściu jego z marszałkostwa sanockiego na marszałka lwowskiego, na sejmiku w Sanoku 13 listopada 1769. Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej wybrano Filipa Radzimińskiego – starostę dmitrowskiego[4].

Muszyna wraz z kluczem pozostawała własnością biskupstwa krakowskiego do 1781 r., a po rozbiorach przeszła na rzecz skarbu austriackiego. Mimo że zaborca pozostawił istniejące instytucje, z czasem miejscowość zaczęła podupadać. Do 1914 linia kolejowa oraz przejście graniczne pomiędzy Galicją a Królestwem Węgierskim.

W latach 1975–1998 miasto leżało w województwie nowosądeckim.

Demografia[edytuj]

Ludność według spisów powszechnych[5][6][7][8][9].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 433 450 566 843
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[6]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 82 830 246 216
  • Piramida wieku mieszkańców Muszyny w 2014 roku [2].


Piramida wieku Muszyna.png

Zabytki[edytuj]

Kościół parafialny pw. św. Józefa w Muszynie

Uzdrowisko[edytuj]

W latach 20. XX w. Muszyna w wyniku starań burmistrza Antoniego Jurczaka i dr Seweryna Mściwujewskiego stała się uzdrowiskiem. W 1930 została przyjęta do Związku Uzdrowisk Polskich. W 1932 dokonano odwiertu dwóch pierwszych źródeł mineralnych Antoni (imię burmistrza Jurczaka) i Wanda (imię żony dr. Mściwujewskiego).

Wybuch wojny w 1939 r. i okupacja spowodowały całkowitą dewastację urządzeń uzdrowiskowych. Po okupacji wraz z ustaniem walk zaczęła następować normalizacja. W 1958 r. w Muszynie wznowiono działalność o charakterze uzdrowiskowym. W uzdrowisku leczy się choroby układu oddechowego i układu pokarmowego.

Zasoby leczniczych wód mineralnych są głównym bogactwem Muszyny. Zawierają niezbędne człowiekowi biopierwiastki jak magnez, wapń, sód, potas, żelazo, selen czy lit. Muszyna spełnia warunki prowadzenia leczenia uzdrowiskowego chorób układu oddechowego i przewodu pokarmowego.

Kultura i turystyka[edytuj]

Aktywne formy wypoczynku w Muszynie
Baseny
Wyciągi narciarskie
Lodowisko
Spływ doliną Popradu

W mieście odbywają się następujące cykliczne imprezy:

  • Festyn Nad Popradem
  • Noc Świętojańska nad Popradem
  • Święto Wód Mineralnych
  • Jesień Popradzka

Uzdrowisko muszyńskie oferuje turystom możliwość pobytu w sanatoriach, zakładach przyrodoleczniczch, pensjonatach i licznych domach wypoczynkowych. Niewątpliwą atrakcją jest możliwość bezpłatnego korzystania z ogólnodostępnych pijalni wód mineralnych oraz z sezonowych punktów czerpalnych wód mineralnych. Poza tymi atrakcjami w Muszynie znajduje się kompleks basenów oraz lodowisko. W dzielnicy uzdrowiskowej Zapopradzie znajduje się kompleks parkowy z ogrodami sensorycznymi[10] oraz nowym placem zabaw.

Na terenie miasta w bezpośrednim sąsiedztwie miejscowości Milik znajduje się rezerwat lipowy „Obrożyska” o powierzchni 100,38 ha, utworzony w 1957 r.

W 2008 r. Muszyna została połączona systemem 10 wyciągów narciarskich z ośrodkiem w Wierchomli Małej.

Szlaki turystyczne (piesze)[edytuj]

Trasy rowerowe[edytuj]

  • Turystyczna Pętla Muszyńska

Sport[edytuj]

 Osobny artykuł: Hala sportowa Muszyna.
Bank BPS Muszynianka Fakro (poprzednio MKS Muszynianka Muszyna), 2013 r.

Kluby sportowe:

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta partnerskie:

Osoby związane z Muszyną[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Muszyną.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010). [dostęp 30.06.2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Muszyna, w oparciu o dane GUS.
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  4. Akta grodzkie i ziemskie, t. 23, s. 598
  5. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.. 2011. [dostęp 12.08.2012].
  6. a b Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien“, Wien 1907
  7. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  8. Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny
  9. Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny
  10. Ogrody zmysłów

Linki zewnętrzne[edytuj]

Panorama Muszyny z góry Baszty
Panorama Muszyny z góry Baszty