Żywet

Żywet (ang. Givetian) – wyższa (młodsza) część dewonu środkowego.

system	oddział	piętro	wiek (mln lat)
karbon	wczesny missisip	turnej	młodsze
dewon	górny	famen	372,2–358,9
	górny	fran	382,7–372,2
	środkowy	żywet	387,7–382,7
	środkowy	eifel	393,3–387,7
	dolny	ems	407,6–393,3
		prag	410,8–407,6
		lochkow	419,2–410,8
sylur	przydol		starsze
Podział według ICS, wrzesień 2023

Definicja, stratotyp historyczny i obecny

Żywet to:

w sensie geochronologicznym – młodszy wiek epoki dewonu środkowego, trwający około 6,5 miliona lat (od 391,8 ± 2,7 do 385,3 ± 2,6 mln lat temu). Żywet jest młodszy od eiflu a starszy od franu.

w sensie chronostratygraficznym – wyższe piętro dewonu środkowego, leżące powyżej eiflu, a poniżej franu.

Nazwa pochodzi od miasta Givet, leżącego nad rzeką Mozą w północnej (Francji). Piętro żywet (fr. Givétien) wprowadził w roku 1879 na podstawie odsłonięć w dolinie Mozy na południe od miasta francuski geolog Jules Gosselet(inne języki)^[1].

Stratotyp dolnej granicy żywetu znajduje się na grzbiecie Jebel Mech Irdane koło miasta Ar-Risani (około 400 km na SE od Rabatu, Maroko). Granica oparta jest na pierwszym pojawieniu się konodonta Polygnathus hemiansatus Bultynck, 1997.

Biosfera żywecka

Z istotnych wydarzeń historii biosfery, które miały miejsce w żywecie, można wymienić pojawienie się pierwszych goniatytów o złożonej linii lobowej^[2] oraz radiację otwornic wielokomorowych^[3]^[4].

Przez pewien czas najstarsze znane na świecie drzewa pochodziły z żywetu (stanowisko Gilboa(inne języki) w stanie Nowy Jork)^[5], ale obecnie znaleziono nieco starsze (eifelskie)^[6]. Charakterystycznym elementem biosfery morskiej żywetu były olbrzymie ramienionogi z rodzaju Stringocephalus i pokrewnych^[7]. W środkowym żywecie miało miejsce wymieranie Taghanic^[8].

W Polsce bogate fauny żyweckie opisano z okolic Miłoszowa w Górach Świętokrzyskich^[9].

Przypisy

↑ DeniseD. Brice DeniseD. (red.), Stratotype Givétien, Patrimoine géologique, Paris–Mèze: Publications scientifiques du Muséum national d'histoire naturelle–Biotope éditions, 2016 (7), s. 268, ISBN 978-2-85653-791-6 [dostęp 2025-06-14] (fr.).
↑ J.J. Bockwinkel J.J., R.T.R.T. Becker R.T.R.T., V.V. Ebbighausen V.V., Upper Givetian ammonoids from Dar Kaoua (Tafilalt, SE AntiAtlas, Morocco), „Berliner paläobiologische Abhandlungen”, 10, 2009, s. 61–128 .
↑ DanielD. Vachard DanielD., LucieL. Pille LucieL., JérémieJ. Gaillot JérémieJ., Palaeozoic Foraminifera: Systematics, palaeoecology and responses to global changes, „Revue de Micropaléontologie”, 53 (4), Foraminiferal Geobiology, 2010, s. 209–254, DOI: 10.1016/j.revmic.2010.10.001, ISSN 0035-1598 [dostęp 2025-06-14] .
↑ M.M. Gajewska M.M., Middle Devonian Foraminifera from the Holy Cross Mountains, „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 92 (4), s. 411–424 .
↑ William E.W.E. Stein William E.W.E., FrankF. Mannolini FrankF., Linda VanAllerL.V. Hernick Linda VanAllerL.V., EdE. Landing EdE., Christopher M.Ch.M. Berry Christopher M.Ch.M., Giant cladoxylopsid trees resolve the enigma of the Earth’s earliest forest stumps at Gilboa, „Nature”, 446 (7138), 2007, s. 904–907, DOI: 10.1038/nature05705, ISSN 1476-4687 [dostęp 2025-06-14] (ang.).
↑ Neil S.N.S. Davies Neil S.N.S., William J.W.J. McMahon William J.W.J., Christopher M.Ch.M. Berry Christopher M.Ch.M., Earth's earliest forest: fossilized trees and vegetation-induced sedimentary structures from the Middle Devonian (Eifelian) Hangman Sandstone Formation, Somerset and Devon, SW England, „Journal of the Geological Society”, 181 (4), 2024, jgs2023–204, DOI: 10.1144/jgs2023-204 [dostęp 2025-06-14] .
↑ WolfgangW. Struve WolfgangW., Neues zur Stratigraphie und Fauna des rhenotypen Mittel-Devon, „Senckenbergiana lethaea”, 71, 1992, s. 503–624 .
↑ Z. SarahZ.S. Aboussalam Z. SarahZ.S., R. ThomasR.T. Becker R. ThomasR.T., The global Taghanic Biocrisis (Givetian) in the eastern Anti-Atlas, Morocco, „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”, 304 (1), Sea-level cyclicity, climate change, and bioevents in Middle Devonian marine and terrestrial environments, 2015, s. 136–164, DOI: 10.1016/j.palaeo.2010.10.015, ISSN 0031-0182 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
↑ A.T.A.T. Halamski A.T.A.T. i inni, The pre-Taghanic (Givetian, Middle Devonian) ecosystems of Miłoszów (Holy Cross Mts, Poland), „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 92 (4), 2022, s. 323–379 .

Bibliografia

International Commission on Stratigraphy (ang.)

Zobacz też

tabela stratygraficzna

[1] DeniseD. Brice DeniseD. (red.), Stratotype Givétien, Patrimoine géologique, Paris–Mèze: Publications scientifiques du Muséum national d'histoire naturelle–Biotope éditions, 2016 (7), s. 268, ISBN 978-2-85653-791-6 [dostęp 2025-06-14] (fr.).

[2] J.J. Bockwinkel J.J., R.T.R.T. Becker R.T.R.T., V.V. Ebbighausen V.V., Upper Givetian ammonoids from Dar Kaoua (Tafilalt, SE AntiAtlas, Morocco), „Berliner paläobiologische Abhandlungen”, 10, 2009, s. 61–128 .

[3] DanielD. Vachard DanielD., LucieL. Pille LucieL., JérémieJ. Gaillot JérémieJ., Palaeozoic Foraminifera: Systematics, palaeoecology and responses to global changes, „Revue de Micropaléontologie”, 53 (4), Foraminiferal Geobiology, 2010, s. 209–254, DOI: 10.1016/j.revmic.2010.10.001, ISSN 0035-1598 [dostęp 2025-06-14] .

[4] M.M. Gajewska M.M., Middle Devonian Foraminifera from the Holy Cross Mountains, „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 92 (4), s. 411–424 .

[5] William E.W.E. Stein William E.W.E., FrankF. Mannolini FrankF., Linda VanAllerL.V. Hernick Linda VanAllerL.V., EdE. Landing EdE., Christopher M.Ch.M. Berry Christopher M.Ch.M., Giant cladoxylopsid trees resolve the enigma of the Earth’s earliest forest stumps at Gilboa, „Nature”, 446 (7138), 2007, s. 904–907, DOI: 10.1038/nature05705, ISSN 1476-4687 [dostęp 2025-06-14] (ang.).

[6] Neil S.N.S. Davies Neil S.N.S., William J.W.J. McMahon William J.W.J., Christopher M.Ch.M. Berry Christopher M.Ch.M., Earth's earliest forest: fossilized trees and vegetation-induced sedimentary structures from the Middle Devonian (Eifelian) Hangman Sandstone Formation, Somerset and Devon, SW England, „Journal of the Geological Society”, 181 (4), 2024, jgs2023–204, DOI: 10.1144/jgs2023-204 [dostęp 2025-06-14] .

[7] WolfgangW. Struve WolfgangW., Neues zur Stratigraphie und Fauna des rhenotypen Mittel-Devon, „Senckenbergiana lethaea”, 71, 1992, s. 503–624 .

[:02-8] Z. SarahZ.S. Aboussalam Z. SarahZ.S., R. ThomasR.T. Becker R. ThomasR.T., The global Taghanic Biocrisis (Givetian) in the eastern Anti-Atlas, Morocco, „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”, 304 (1), Sea-level cyclicity, climate change, and bioevents in Middle Devonian marine and terrestrial environments, 2015, s. 136–164, DOI: 10.1016/j.palaeo.2010.10.015, ISSN 0031-0182 [dostęp 2025-06-02] (ang.).

[:0-9] A.T.A.T. Halamski A.T.A.T. i inni, The pre-Taghanic (Givetian, Middle Devonian) ecosystems of Miłoszów (Holy Cross Mts, Poland), „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 92 (4), 2022, s. 323–379 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

W lewych kolumnach znajdują się eony; prawa kolumna: pogrubionym tekstem zaznaczone są ery; zwykłym tekstem zaznaczone są okresy
Hadeik (4,567 – 4,0 mld lat temu)
Archaik (4,0 – 2,5 mld lat temu)	Eoarchaik (4 – 3,6 mld lat temu) Paleoarchaik (3,6 – 3,2 mld lat temu) Mezoarchaik (3,2 – 2,8 mld lat temu) Neoarchaik (2,8 – 2,5 mld lat temu)
Proterozoik (2,5 mld lat temu – 538,8 mln lat temu)	Paleoproterozoik (2,5 – 1,6 mld lat temu) Sider (2,5 – 2,3 mld lat temu) Riak (2,3 – 2,05 mld lat temu) Orosir (2,05 – 1,8 mld lat temu) Stater (1,8 – 1,6 mld lat temu) Mezoproterozoik (1,6 – 1 mld lat temu) Kalim (1,6 – 1,4 mld lat temu) Ektas (1,4 – 1,2 mld lat temu) Sten (1,2 – 1 mld lat temu) Neoproterozoik (1 mld lat temu – 542 mln lat temu) Ton (1 mld lat temu – 720 mln lat temu) Kriogen (720 – 635 mln lat temu) Ediakar (635 – 538,8 mln lat temu)

Kambr (538,8 – 485,4 mln lat temu)	Terenew (538,8 – 521 mln lat temu) Fortun (538,8 – 529 mln lat temu) wiek 2 (529 – 521 mln lat temu) Epoka 2 (521 – 509 mln lat temu) wiek 3 (521 – 514 mln lat temu) wiek 4 (514 – 509 mln lat temu) Miaoling (509 – 497 mln lat temu) Wuliuan (509 – 504,5 mln lat temu) Drum (504,5 – 500,5 mln lat temu) Gużang (500,5 – 497 mln lat temu) Furong (497 – 485,4 mln lat temu) Paib (497 – 494 mln lat temu) Dziangszan (494 – 489,5 mln lat temu) wiek 10 (489,5 – 485,4 mln lat temu)
Ordowik (485,4 – 443,8 mln lat temu)	Wczesny ordowik (485,4 – 470,0 mln lat temu) Tremadok (485,4 – 477,7 mln lat temu) Flo (477,7 – 470,0 mln lat temu) Ordowik środkowy (470,0 – 458,4 mln lat temu) Daping (470,0 – 467,3 mln lat temu) Darriwil (467,3 – 458,4 mln lat temu) Ordowik późny (458,4 – 443,8 mln lat temu) Sandb (458,4 – 453,0 mln lat temu) Kat (453,0 – 445,2 mln lat temu) Hirnant (445,2 – 443,8 mln lat temu)
Sylur (443,8 – 419,2 mln lat temu)	Landower (443,8 – 433,4 mln lat temu) Ruddan (443,8 – 440,8 mln lat temu) Aeron (440,8 – 438,5 mln lat temu) Telicz (438,5 – 433,4 mln lat temu) Wenlok (433,4 – 427,4 mln lat temu) Szejnwud (433,4 – 430,5 mln lat temu) Homer (430,5 – 427,4 mln lat temu) Ludlow (427,4 – 423,0 mln lat temu) Gorst (427,4 – 425,6 mln lat temu) Ludford (425,6 – 423,0 mln lat temu) Przydol (423,0 – 419,2 mln lat temu)
Dewon (419,2 – 358,9 mln lat temu)	Wczesny dewon (419,2 – 393,3 mln lat temu) Lochkow (419,2 – 410,8 mln lat temu) Prag (410,8 – 407,6 mln lat temu) Ems (407,6 – 393,3 mln lat temu) Dewon środkowy (393,3 – 382,7 mln lat temu) Eifel (393,3 – 387,7 mln lat temu) Żywet (387,7 – 382,7 mln lat temu) Dewon późny (382,7 – 358,9 mln lat temu) Fran (382,7 – 372,2 mln lat temu) Famen (372,2 – 358,9 mln lat temu)
Karbon (358,9 – 298,9 mln lat temu)	Missisip (358,9 – 323,2 mln lat temu) Wczesny missisip/Turnej (358,9 – 346,7 mln lat temu) Środkowy missisip/Wizen (346,7 – 330,9 mln lat temu) Późny missisip/Serpuchow (330,9 – 323,2 mln lat temu) Pensylwan (323,2 – 298,9 mln lat temu) Wczesny pensylwan/Baszkir (323,2 – 315,2 mln lat temu) Środkowy pensylwan/Moskow (315,2 – 307,0 mln lat temu) Późny pensylwan (307,0 – 298,9 mln lat temu): Kasimow (307,0 – 303,7 mln lat temu) Gżel (303,7 – 298,9 mln lat temu)
Perm (298,9 – 251,9 mln lat temu)	Cisural (298,9 – 273,0 mln lat temu) Assel (298,9 – 293,5 mln lat temu) Sakmar (293,5 – 290,1 mln lat temu) Artinsk (290,1 – 283,5 mln lat temu) Kungur (283,5 – 273,0 mln lat temu) Gwadalup (273,0 – 259,5 mln lat temu) Road (273,0 – 266,9 mln lat temu) Word (266,9 – 264,3 mln lat temu) Kapitan (264,3 – 259,5 mln lat temu) Loping (259,5 – 251,9 mln lat temu) Wucziaping (259,5 – 254,1 mln lat temu) Czangsing (254,1 – 251,9 mln lat temu)