40 Eridani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
40 Eridani A
ο² Eri A
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Erydan
Rektascensja 04h 15m 16,320s[1]
Deklinacja −07° 39′ 10,34″[1]
Paralaksa (π) 0,20062 ± 0,00023[1]
Odległość 16,258 ± 0,019 ly
4,9845 ± 0,0057 pc
Wielkość obserwowana 4,43[1]m
Ruch własny (RA) −2240,12 ± 0,23[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) −3420,27 ± 0,20[1] mas/rok
Prędkość radialna −42,32 ± 0,08[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy pomarańczowy karzeł
Typ widmowy K0,5 V[1]
Masa 0,75 M[2]
Wielkość absolutna 5,94[3]m
Jasność 0,4[2] L
Wiek 5,2 ± 1,2 mld lat[4]
Temperatura 5100[2] K
Alternatywne oznaczenia
2MASS: J04151651-0739068
Bonner Durchmusterung: BD -07°780
Boss General Catalogue: GC 5138
Katalog Gliesego: GJ 166 A
Katalog Henry’ego Drapera: HD 26965
Katalog Hipparcosa: HIP 19849
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 1325
SAO Star Catalog: SAO 131063
Keid
40 Eridani B
ο² Eri B
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Erydan
Rektascensja 04h 15m 21,786s[5]
Deklinacja -07° 39′ 29,22″[5]
Paralaksa (π) ~0,19824[5]
Odległość 16,453 ly
5,04 pc
Wielkość obserwowana 9,50[5]m
Ruch własny (RA) −2228,3 ± 5,1[5] mas/rok
Ruch własny (DEC) −3377 ± 4,1[5] mas/rok
Prędkość radialna −21 ± 10[5] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy biały karzeł
Typ widmowy DA2,9[5]
Masa 0,50 M[2]
Promień 1,48 R[2]
Wielkość absolutna 10,99[6]m
Jasność 0,013[2] L
Wiek 5,0 ± 1,0 mld lat[4]
Temperatura 16 700[2] K
Alternatywne oznaczenia
Bonner Durchmusterung: BD -07°781
Boss General Catalogue: GC 5140
Katalog Gliesego: GJ 166 B
SAO Star Catalog: SAO 131065
40 Eridani C
ο² Eri C
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Erydan
Rektascensja 04h 15m 21,733s[7]
Deklinacja -07° 39′ 17,36″[7]
Paralaksa (π) ~0,19824[7]
Odległość 16,45 ly
5,04 pc
Wielkość obserwowana 11,17[7]m
Ruch własny (RA) −2239[7] mas/rok
Ruch własny (DEC) −3419[7] mas/rok
Prędkość radialna −45 ± 5[7] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwony karzeł
Typ widmowy M4,5 V[7]
Masa 0,16 M[2]
Wielkość absolutna 12,66[8]m
Jasność 0,022[2] L
Wiek 5,2 ± 1,2 mld lat[4]
Temperatura 3500[2] K
Alternatywne oznaczenia
2MASS: J04152173-0739173
Bonner Durchmusterung: BD -07°781C
Katalog Gliesego: GJ 166 C
DY Eridani

40 Eridani (Keid, omikron-2 Eridani) – gwiazda potrójna w gwiazdozbiorze Erydanu, odległa od Słońca o ok. 16,5 roku świetlnego.

Nazwa[edytuj]

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Keid, wywodzi się od arabskiego ‏القيض‎ al-qaiḍ, co oznacza „skorupy jaj” i, podobnie jak nazwa sąsiedniej gwiazdy Beid („jajo”), nawiązuje do arabskiego wyobrażenia strusiego gniazda[2][9]. Grupa robocza Międzynarodowej Unii Astronomicznej do spraw uporządkowania nazewnictwa gwiazd zatwierdziła użycie nazwy Keid dla określenia tej gwiazdy[10].

Badania[edytuj]

Główną gwiazdę układu, 40 Eridani A, można bez problemu dostrzec gołym okiem. W 1783 roku angielski astronom William Herschel odkrył, że nie jest ona gwiazdą pojedynczą. W 1851 roku rosyjski astronom Otto Wilhelm von Struve stwierdził, że ciemniejszy składnik sam jest gwiazdą podwójną. Wreszcie w 1910 r. Henry Norris Russell, Edward Charles Pickering i Williamina Fleming stwierdzili, że składnik B pomimo małej jasności jest białą gwiazdą typu widmowego A. To oznaczało, że musi mieć bardzo małe rozmiary; był to pierwszy odkryty biały karzeł[4].

Struktura układu[edytuj]

40 Eridani A jest gwiazdą ciągu głównego, pomarańczowym karłem należącym do typu widmowego K0,5. Ma ona niższą temperaturę niż Słońce, masę równą około 3/4 masy Słońca i jasność równą 40% jasności naszej Dziennej Gwiazdy. Towarzyszy mu para gwiazd 40 Eridani BC[2].

Składnik B jest białym karłem o obserwowanej wielkości 9,5m (typu widmowego DA4), który ma masę 0,5 masy Słońca, wysoką temperaturę 16 700 K i promień równy zaledwie 1,48 promienia Ziemi. Gęstość materii tej gwiazdy to około ćwierć tony na centymetr sześcienny. Jest to jądro gwiazdy, która w przeszłości była najjaśniejszym i najmasywniejszym składnikiem układu (przypuszczalnie o masie bliskiej masy Słońca), ale zakończyła już swe życie, przechodząc przez etap czerwonego olbrzyma i odrzucając otoczkę[2]. Wiek całego układu jest oceniany na około 5 miliardów lat, gwiazda B stała się białym karłem i stygnie od około 100 milionów lat[4].

40 Eridani C jest czerwonym karłem 11. obserwowanej wielkości. Jest to gwiazda rozbłyskowa, której pole magnetyczne wywołuje silne rozbłyski i pojaśnienie w całym zakresie spektralnym[2]. Należy ona do typu widmowego M4,5, jako gwiazda zmienna ma oznaczenie DY Eridani[7].

Składniki B i C dzieli od głównej gwiazdy A odległość kątowa 83,7 (pomiar z 2016 r.)[11], co odpowiada odległości w przestrzeni około 400 au[2]. Okres orbitalny tego układu to co najmniej 7200 lat. Składniki B i C są znacznie bliżej, na niebie dzieli je 8,3″ (w 2016 r.)[11], a w przestrzeni średnio 35 au. Ze względu na eliptyczność orbity, gwiazdy te zbliżają się na odległość 21 au i oddalają na 49 au w okresie 252 lat[2].

40 Eridani ma także dwóch towarzyszy wizualnych. Składnik D jest oddalony od głównej gwiazdy o 481,4″ i ma wielkość gwiazdową 12,62m. Składnik E dzieli od A odległość 569,9″ (prawie 10 minut kątowych, ma on wielkość 12,99m i obserwacje ruchu własnego ukazują, że nie jest fizycznie związany z układem 40 Eridani[11].

Ekosfera[edytuj]

Ekosfery wokół Słońca i 40 Eri A, w której krąży planeta Wolkan (w serialach i filmach z serii Star Trek).

Ekosfera 40 Eridani A, czyli obszar gdzie na powierzchni planet mogłaby istnieć ciekła woda, rozciąga się od 0,556 do 1,103 au od gwiazdy[4]. Hipotetyczna planeta krążąca w niej w odległości 0,613 au od gwiazdy miałaby okres obiegu równy 202,515 dnia ziemskiego (na podstawie III prawa Keplera). Gwiazda A widziana z takiej planety miałaby średnicę kątową 0,92°, czyli jej tarcza byłaby o 70% szersza niż Słońce widziane z Ziemi. Na niebie gwiazda podwójna 40 Eri BC świeciłaby z jasnością –7,68m[12].

Jest bardzo mało prawdopodobne, że planety krążą w ekosferze wokół gwiazdy B, ponieważ w trakcie przekształcania się 40 Eridani B w czerwonego olbrzyma, a następnie białego karła takie planety zostałyby zniszczone. Obecnie ekosfera znajduje się zaledwie 0,06 au od gwiazdy, co odpowiada okresowi obiegu ok. 7,8 dnia[4]. Gwiazda 40 Eridani C jest skłonna do rozbłysków, które czasowo znacznie zwiększają emisję nie tylko światła widzialnego, ale także promieniowania rentgenowskiego, przez co są niebezpieczne dla potencjalnego życia w klasycznie definiowanej ekosferze gwiazdy[4].

Pomiary prędkości radialnej gwiazd układu jak na razie wykluczyły obecność planet o masie większej niż 4 masy Jowisza krążących po orbitach ciaśniejszych niż 5,2 au[4]. Znacznie mniejsze planety skaliste, podobne do Ziemi, mogą zostać odkryte przez przyszłe instrumenty badawcze. Jak dotąd nie są znane żadne planety w tym układzie[13].

W fikcji[edytuj]

W uniwersum Star Trek wokół gwiazdy 40 Eridani A krąży planeta Wolkan, z której pochodzi rasa Wolkan, pierwszy gatunek inteligentnych istot pozaziemskich poznany przez ludzkość[13].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h 40 Eridani A w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p Jim Kaler: Keid (ang.). STARS. [dostęp 2017-02-04].
  3. Obliczona na podstawie paralaksy i wielkości obserwowanej
  4. a b c d e f g h i 40 (Omicron2) Eridani 3 (ang.). Sol Station. [dostęp 2017-03-04].
  5. a b c d e f g h 40 Eridani B w bazie SIMBAD (ang.)
  6. Obliczona na podstawie paralaksy i wielkości obserwowanej
  7. a b c d e f g h i 40 Eridani C w bazie SIMBAD (ang.)
  8. Obliczona na podstawie paralaksy i wielkości obserwowanej
  9. Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 220. ISBN 0486210790. (ang.)
  10. Eric Mamajek, i inni: IAU Catalog of Star Names (IAU-CSN). W: IAU Division C Working Group on Star Names (WGSN) [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-02-01. [dostęp 2017-03-02].
  11. a b c Mason et al.: WDS J04153-0739A. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
  12. Omicron(2) Eridani (ang.). Internet Stellar Database. [dostęp 2017-03-04].
  13. a b Vulcan may not be real, but Spock’s home system is (ang.). W: Exoplanet Exploration [on-line]. NASA, 2016-07-20. [dostęp 2017-03-04].

Bibliografia[edytuj]