Akupunktura

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wykres punktów akupunktury z okresu panowania dynastii Ming
Igły do akupunktury
Mapa meridianów ludzkiego ciała

Akupunktura (z łac. acus – igła, punctura – (u)kłucie; chiń. 針灸 zhēnjiǔ[1]) – technika leczenia, wywodząca się z Dalekiego Wschodu (Chiny, Japonia, Mongolia). Jest obecnie uznawana w wielu krajach jako uzupełnienie medycyny konwencjonalnej, chociaż jej skuteczność jest przedmiotem debat i trwających badań klinicznych.

Akupunktura (także termopunktura) to zewnętrzna metoda terapeutyczna, służąca zapobieganiu i leczeniu schorzeń organów wewnętrznych. Polega ona na stymulowaniu akupunktów (miejsc zakończeń nerwowych w skórze lub tkance podskórnej, które poddane nakłuciom, uciskom lub masażowi przenoszą bodźce do określonych organów ciała) lub pewnych części ciała przy pomocy metalowych igieł w celu udrożnienia meridianów (kanałów energetycznych) oraz pobudzaniu krążenia krwi i wzmocnieniu energii qi[2].

Stosowanie akupunktury przynosi następujące efekty:

  • przywraca normalną równowagę fizjologiczną ciała;
  • wzmacnia funkcje układu immunologicznego (np. funkcje ruchome układu siateczkowo-śródbłonkowego);
  • pobudza układ krwionośny i łagodzi ból;
  • naprawia tkanki[3].

W Chińskiej Republice Ludowej akupunktura jest gałęzią tradycyjnej medycyny chińskiej. Jest ona znana pod angielskim skrótem TCM – Traditional Chinese Medicine.

Historia[edytuj]

Starożytność[edytuj]

W Chinach korzeni akupunktury można doszukiwać się w epoce kamienia. Początkowo używano kamiennych noży do niektórych zabiegów, a następnie z kamieni robiono cienkie igły, które podobnie jak zaostrzony bambus lub kości, służyły do leczenia[4]. Przedmioty te zostały odnalezione przez archeologów m.in. w środkowej Mongolii[5][6].

Około 65 mln lat temu ogromny meteoryt spadł w zachodniej części prowincji Szantung w Chinach. W wyniku uderzenia powstała skalista góra, która przetrwała do dziś bez zmian. W wyniku tych szczególnych okoliczności skała charakteryzuje się odmiennymi cechami, niewystępującymi nigdzie indziej na świecie. Kamienie z tej góry nazywają „kamieniami bian” (ang. Bian stones; chiń. 砭石 biānshí). W starożytności, po zaostrzeniu przystosowującym je do nakłuwania, były stosowane do leczenia. Nazywane są 针砭 zhēnbiān[7]. Dziś – po odpowiedniej obróbce – stosuje się te kamienie m.in. do leczniczych masaży i wyrobu biżuterii[8].

Najstarszy chiński tekst medyczny, traktujący po części o akupunkturze, w tym o teorii meridianów, to „Huángdì nèijīng” („Kanony medycyny wewnętrznej Żółtego Cesarza"). Dzieło składa się z dwóch części, które powstały w ciągu 500 lat, pomiędzy okresem Walczących Królestw a okresem panowania Zachodniej Dynastii Han (475 r.p.n.e. – 24 r.n.e.)[9].

Badania zmumifikowanego naturalnie ciała „człowieka lodu”, nazwanego Ötzi, sprzed 5 tys. lat, odnalezionego w Alpach, wykazały ponad 50 tatuaży na jego ciele. Niektóre z nich odpowiadają punktom akupunkturowym, które obecnie mogłyby być stosowane w leczeniu dolegliwości Ötzi. Niektórzy naukowcy twierdzą, iż jest to dowód na to, że techniki podobne do akupunktury były praktykowane we wczesnej epoce brązu w innych miejscach Eurazji.

Artykuł w naukowym czasopiśmie medycznym The Lancet, opublikowany przez L.Dorfera i przyjaciół dostarcza nam następujących informacji: „zakładamy, iż system medyczny podobny do akupunktury mógł być praktykowany w Europie Środkowej 5200 lat temu. Zdaje się więc, iż podobne metody leczenia były w użyciu długo przed ich wcześniejszym, znanym okresem praktykowania w tradycji medycyny starożytnych Chin. Oznacza to prawdopodobieństwo, że akupunktura wywodząca się z kontynentu euroazjatyckiego była praktykowana co najmniej 2 tys. lat wcześniej niż jest to uznawane”[10].

Zgodnie z jedną z legend, akupunktura rozwinęła się w Chinach dzięki doświadczeniom żołnierzy ranionych strzałami w bitwach. Głosi ona, że tysiące lat temu pewien żołnierz doznał poważnej rany barku. W wyniku ugodzenia strzałą stał się bolesny i sztywny. Lekarz nie potrafił mu jednak pomóc. Pewnego dnia podczas kolejnej bitwy żołnierz został ranny strzałą, tym razem w nogę i okazało się, że ból barku ustąpił. Powiedział o tym swojemu lekarzowi, który nie mógł tego zrozumieć. Przypadkowo inny pacjent z podobną dolegliwością, który czekał na zbadanie, podsłuchał rozmowę i poprosił o „zabieg strzałą”. Lekarz leczył tego pacjenta długi czas bezskutecznie, więc zdecydował się spróbować. Wziął strzałę i ostrożnie wbił w nogę pacjenta w tym samym miejscu, co rana żołnierza. Ku zdziwieniu wszystkich ból i sztywność ustąpiły. Lekarz stał się sławny. Zaczął badać możliwości leczenia tą metodą innych dolegliwości, wypytując swoich pacjentów o podobne przypadki. Stopniowo odkrył, że rany w pewnych miejscach miały korzystny efekt na inne części ciała. Z biegiem lat wynaleziono inne metody stymulowania akupunktów poprzez użycie igieł[11].

Współcześnie[12][13][edytuj]

Po rewolucji chińskiej w 1911 roku wprowadzono medycynę zachodnią, co wpłynęło na spadek praktykowania akupunktury oraz chińskiego ziołolecznictwa. Jednakże ze względu na dużą liczbę ludności i zapotrzebowanie na opiekę medyczną, akupunktura i ziołolecznictwo pozostały w dalszym ciągu popularne na szczeblu regionalnym, a później wśród tzw. „bosych lekarzy”, czyli miejscowych zajmujących się leczeniem przy pomocy tradycyjnej medycyny chińskiej. Zabezpieczali oni minimum w zakresie opieki medycznej na prowincji.

Akupunkturę stosowano podczas Długiego Marszu i pomimo trudnych warunków pomagała ona utrzymać zdrowie Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Sprawiło to, że Mao Zedong, przywódca Komunistycznej Partii Chin, uznał, iż akupunktura stanowi ważny element w systemie medycyny chińskiej.

Ralph C. Crozier w swojej książce pt. „Traditional Medicine in Modern China” („Tradycyjna medycyna w nowoczesnych Chinach”; Harvard University Press, Cambridge, 1968) wyraził niechęć wobec tradycyjnych środków chińskiej medycyny, wyśmiewając je jako przesądne, nieracjonalne i zacofane. Akupunktura także podlegała tej krytyce. Natomiast przewodniczący Mao Zedong wyraził opinię, iż „medycyna chińska i farmakologia są wielką skarbnicą i należy dołożyć wszelkich starań, aby je odkrywać i ulepszać”. W latach 50. i 60. XX wieku kontynuowano badania akupunktury (m.in. poprzez analizę starożytnych tekstów) pod kątem jej wpływu na leczenie różnych chorób, działania organów wewnętrznych i właściwości znieczulających.

Wysyłano przedstawicieli poza terytorium Chin w celu zbierania informacji o praktykowaniu medycyny chińskiej. Tradycyjna medycyna chińska to sformalizowany system medycyny chińskiej, który łączy wykorzystanie akupunktury, chińskiej medycyny ziołowej, tuīná (masażu)[14] i innych form. Po rewolucji kulturalnej TCM została włączona do programów nauczania uniwersytetu medycznego zgodnie ze strategią "Three Roads", według której TCM, biomedycyna i synteza ich obu miały być dopuszczone do badania i praktykowania.

W latach 70. XX wieku, po tym jak Amerykanie sprowadzili z Chin do swojego kraju sprawozdania pacjentów poddawanych poważnym zabiegom przy użyciu akupunktury jako jednej z metod znieczulenia, akupunktura stała się popularna także i w Ameryce. Krajowe Stowarzyszenie Akupunktury (ang. The National Acupuncture Association) jako pierwsze krajowe stowarzyszenie akupunktury w USA zaczęło rozpowszechniać akupunkturę na Zachodzie prowadząc seminaria i prezentacje badań. W 1972 roku Krajowe Stowarzyszenie Akupunktury utworzyło klinikę leczenia bólu na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Uważa się jednak, iż pierwszą klinikę akupunktury w Stanch Zjednoczonych założył dr Yao Wu Lee w Waszyngtonie w 1972 roku[15].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Chinese Concise Dictionary. Harper Collins, 2005, s. 418. ISBN 0-06-082200-7.
  2. China Encyclopedia. Beijing: China Intercontinental Press, 2009, s. 437. ISBN 978-7-5085-1385-0.
  3. China Encyclopedia. Beijing: China Intercontinental Press, 2009, s. 437-438. ISBN 978-7-5085-1385-0.
  4. Scott Suvow: The History of Acupuncture (ang.). ACOS, 2016. [dostęp 2017-02-24].
  5. MoonDragon British Services, z dn. 21.11.08
  6. Acupuncture z dn. 21.11.08
  7. History of Bian Stone (ang.). BianStone Therapy, 2014. [dostęp 2017-02-25].
  8. Bian Stone Therapy (ang.). 2016 Sunnforest Group China, 2016. [dostęp 2017-02-25].
  9. Acupuncture (ang.). Beijing Digital Museum of TCM, 2007. [dostęp 2017-02-23].
  10. A medical report from the stone age? : The Lancet
  11. THE ORIGIN & HISTORY OF ACUPUNCTURE (ang.)
  12. History of Acupuncture in China, z dn. 24.11.08 http://www.acupuncturecare.com/acupunct.htm
  13. Acupuncture Anaesthesia And the Physiological Basis of Acupuncture; z dn. 24.11.08 http://www.healthy.net/scr/article.asp?ID =1708
  14. Chinese Concise Dictionary. Harper Collins, 2005, s. 334. ISBN 0-06-082200-7.
  15. First Acupuncture Centrum in US. Opens; z dn. 24.11.08 http://www.acupunctureflorida.com/sacr.html

Bibliografia[edytuj]

  • Zbigniew Garnuszewski: Akupunktura we współczesnej medycynie. AMBER, 1997, Warszawa.
  • Zbigniew Garnuszewski: Renesans akupunktury. Wyd. Sport i Turystyka, 1988, Warszawa.
  • E.L. Maczeret, I.Z. Samosiuk: Akupunktura i inne metody refleksoterapii. PZWL, 1992, Warszawa.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.