Andrzej Sołtan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy fizyka jądrowego. Zobacz też: Andrzej Sołtan – jego syn, astronom.
Andrzej Sołtan
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 25 października 1897
Warszawa
Data śmierci 10 grudnia 1959
Profesor
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1926
Uniwersytet Warszawski
Habilitacja 1939
Profesura 1947
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy
grób Andrzeja Sołtana na Starych Powązkach

Andrzej Sołtan (ur. 25 października 1897 w Warszawie, zm. 10 grudnia 1959) – polski fizyk jądrowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Wiktora. W czasie pierwszej wojny światowej przebywał w Petersburgu, gdzie ukończył szkołę średnią. Po wojnie wrócił do Warszawy, gdzie w 1926 roku ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim uzyskując stopień doktora w zakresie fizyki za pracę o widmie emisyjnym wodorku rtęci. W 1933 roku otrzymał stypendium Fundacji Rockefellera i spędził rok w laboratorium Kellogga w California Institute of Technology w Pasadenie, gdzie zetknął się z fizyką jądrową. Zajmował się m.in. spektrometrią jądrową i budową akceleratorów, często samodzielnie budował te urządzenia. W 1933 r. wraz z H.R. Cranem i C. Lauritsenem po raz pierwszy na świecie uzyskał strumień neutronów poprzez bombardowanie lekkich pierwiastków przyspieszonymi jonami helu i deuteronami[1].

Po wojnie zamieszkał w Łodzi, gdzie w 1945 roku został powołany na stanowisko kierownika Katedry Fizyki Wydziału Elektrycznego Politechniki Łódzkiej. W 1947 roku otrzymał nominację na profesora fizyki doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego, ale do 1953 utrzymywał stały kontakt z Politechniką Łódzką. W 1952 roku został członkiem Polskiej Akademii Nauk. W 1955 roku został założycielem i pierwszym dyrektorem Instytutu Badań Jądrowych (z którego później wydzielono Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana) i oraz współzałożycielem Zjednoczonego Instytutu Badań Jądrowych w Dubnej i członkiem jego rady Naukowej.

Pochowany w Alei Zasłużonych na Starych Powązkach w Warszawie.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Był autorem lub współautorem ponad 70 publikacji. Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku (1999) prof. Andrzej Kajetan Wróblewski w referacie pt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” zaklasyfikował Andrzeja Sołtana do grona ok. 20 najwybitniejszych polskich fizyków XX w.[2]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954)[3] i Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1959, pośmiertnie)[4].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na jego cześć akceleratorowi, nad którym pracował nadano imię „Andrzej”.

Imieniem Andrzeja Sołtana nazwano ulicę na warszawskim Bemowie (52°15′18,26″N 20°55′29,72″E/52,255072 20,924922)[5], największe audytorium na Politechnice Łódzkiej, a także Instytut Badań Jądrowych (później Instytut Problemów Jądrowych) oraz prowadzącą do niego ulicę w Świerku (52°07′43″N 21°20′19″E/52,128611 21,338611).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Crane, H. R., Lauritsen, C. C., Soltan, A.. Artificial Production of Neutrons. „Physical Review”. 44 (6), s. 514-514, 1933. DOI: 10.1103/PhysRev.44.514. 
  2. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
  3. M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1588
  4. Pośmiertne odznaczenie prof. dr A. Sołtana. „Dziennik Polski”. Nr 298, s. 1, 16 grudnia 1959. .
  5. Uchwała nr 60 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 22 lutego 1980 r. w sprawie nadania nazw ulicom, "Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 29 czerwca 1980 r., nr 8, poz. 6, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Chojnacka, Zbigniew Piotrowski, Ryszard Przybylski (red.): Profesorowie Politechniki Łódzkiej 1945–2005. Łódź: Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, 2006, s. 236-237.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]