Przejdź do zawartości

Astroturfing

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Astroturfing[a], kładzenie sztucznej trawy[1][2][3][4] [wym. astroterfink][5] – określenie służące do nazwania pozornie oddolnych[6] obywatelskich akcji lub inicjatyw podejmowanych w celu wyrażenia poparcia albo sprzeciwu dla idei, polityki, usługi, produktu, wydarzenia. Kampania tego typu ma sprawiać wrażenie niezależnej reakcji społecznej, podczas gdy rzeczywista tożsamość jej inicjatora i jego intencje pozostają ukryte[7].

Charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]

Termin ten wywodzi się od nazwy AstroTurf – marki sztucznej trawy popularnej w Stanach Zjednoczonych. Jest grą słów wobec grassroots (movement)[8], tłumaczonego na polski jako oddolna demokracja i używanego na określenie obywatelskich inicjatyw społecznych (próbowano tłumaczyć astroturfing jako „sianie sztucznej trawy”[9]).

Działania nazywane astroturfingiem polegają zwykle na udawaniu przez niewielką grupę ludzi rzeszy aktywistów lub konsumentów. Zdarzały się zarówno przypadki prowadzenia ich przez pojedyncze osoby, jak i całe zorganizowane grupy specjalistów, za którymi stało potężne zaplecze finansowe korporacji albo organizacji pozarządowej. Celem astroturfingu[10] jest wywołanie określonego wrażenia, na przykład szerokiego poparcia dla danego polityka i jego programu albo dużego zainteresowania pewnym produktem. Zamiarem może być również zyskanie poparcia społecznego dla danej inicjatywy albo, przeciwnie, zdyskredytowanie jakiejś idei. Narzędziem wykorzystywanym w astroturfingu jest marketing szeptany, czyli sztuczne tworzenie treści imitujących naturalne (np. recenzji czy dyskusji).

Astroturfing może również zostać wykorzystywany w celu negatywnego przedstawienia produktu czy osoby. Do takich taktyk należą fałszywe negatywne recenzje konsumenckie, sztuczne profile w social media angażujące się w dyskusję, ukryte kampanie influencerskie (bez informacji o płatnej współpracy) oraz organizowanie pozornie spontanicznych akcji oddolnych (na przykład petycja przeciw działaniom jakiejś firmy)[11]. Tego typu działania mogą w Polskim prawie zostać uznane za czyn nieuczciwej konkurencji.

Może również służyć działaniom lobbingowym, sianiu dezinformacji czy wpływaniu na opinię publiczną. Wśród narzędzi do takich działań znajdziemy publikacje pseudonaukowe, oddolne inicjatywy, rzekome reprezentowanie jakiejś grupy społecznej (np. osób nauki), a także sztuczne inicjatywy (przykładowo profil promuje się jako proekologiczny, ale udostępnia treści bagatelizujące zmianę klimatu)[12].

Nie jest to zjawisko nowe. Gdy Internet nie był jeszcze powszechnie dostępny, działania tego typu sprowadzały się do wysyłania dziesiątków listów do redakcji, organizowania pikiet, inspirowania publikacji, a nawet tworzenie sztucznych kolejek do sklepów[5]. W dobie Internetu astroturfing stał się łatwiejszy i tańszy. Obecnie, gdy każdy może stworzyć przekonująco wyglądającą stronę, blog lub podcast, astroturferom bardzo łatwo stworzyć wrażenie prawdziwej organizacji o szczerych intencjach, równocześnie ukrywając swój prawdziwy cel, a zwykle też tożsamość[13].

Astroturfing budzi kontrowersje. Uznawany jest za nieetyczny, gdyż poprzez sztucznie napędzany rozgłos pozwala astroturferom stworzyć wrażenie, że w sprawę angażuje się duża część społeczeństwa. Jest kuszącą metodą dla pragnących uzyskać szybkie efekty specjalistów od public relations i marketingu. W wielu krajach obowiązują przepisy zakazujące szczególnie szkodliwych rodzajów stosowania astroturfingu[14].

Kary

[edytuj | edytuj kod]

Przykłady

[edytuj | edytuj kod]
  • W 1992 roku Philip Morris wykorzystało astroturfing tworząc Advancement of Sound Science Coalition do walki z zakazami palenia w miejscach publicznych w USA[15]
  • W 2008 ekspertka w sprawach chińskich, Rebecca MacKinnon, oszacowała, że w tym kraju do finansowanej przez rząd operacji astroturfingowej zatrudniono 280 tysięcy osób mających publikować propagandę prochińską i niwelować głosy sprzeciwu[16][17].
  • Grupa Working Families for Wal-Mart, utworzona przez przedsiębiorstwo Walmart i firmę PR-ową Edelman, pozorowała fakt, że oddolna organizacja udziela poparcia Walmartowi przeciwko związkom zawodowym. Składały się na to głównie fałszywe blogi (flogi), na przykład „Wal-Marting Across America”[18][19].
  • ExxonMobil opublikował film manipulujący przekazem filmu Ala Gore’a Niewygodna Prawda[20].
  • Firma lobbująca Bonner & Associates podszywała się pod NAACP w celu odrzucenia amerykańskiej ustawy o czystej energii i bezpieczeństwie[21].
  • McDonald’s opłacał ludzi, aby uzyskać kolejki po hamburgera Quarter Pounder w Japonii[22].
  • Western States Petroleum Association (WSPA) stworzyło takie ruchy jak California Drivers Alliance czy Washington Consumers for Sound Fuel Policy w celu lobbowania na rzecz ich interesów[23]
  • 19 tysięcy trendów na Twitterze, w tym 1/5 tych światowych, była sztucznie napędzanych[24]
  • Badanie na 278 osobach studiujących w Kanadzie wykazało[12], że strony internetowe imitujące astroturfing, nawet te jawnie finansowane przez przemysł paliw kopalnych, skutecznie zmniejszyły pewność uczestników co do przyczyn i znaczenia globalnego ocieplenia, mimo że badani uznali prezentowane treści za niewiarygodne. Pokazuje to, jak retoryka siania niepewności wpływa na postrzeganie, nawet jeśli źródło informacji jest postrzegane jako stronnicze.
  • Działania astroturfingowe wyraźnie widać w inicjatywach antyukraińskich typu "To nie nasza wojna"[25]

Astroturfing a wydarzenia z 22 lipca 2017 w Polsce

[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2017 pojawiły się oskarżenia o używanie astroturfingu w kontekście masowych protestów przeciwko reformie sądownictwa forsowanej przez Prawo i Sprawiedliwość[26][27][28][29]. Jacek Sasin, poseł PiS, oskarżył o jego stosowanie opozycję[26]. Zdaniem niektórych mediów, m.in. portalu wPolityce.pl, i programów informacyjnych stacji telewizyjnych należących do TVP protesty zostały wywołane przez firmy marketingowe i organizacje pozarządowe[30]. 23 lipca Wiadomości TVP wyemitowały materiał o tymże zjawisku, które, zdaniem dziennikarzy, miało wówczas miejsce[31]. O sprawie astroturfingu pisał też serwis internetowy politykawsieci.pl[32]. Według serwisu politykawsieci.pl dowodem na astroturfing miały być komentarze uruchomione/zainstalowane w jednym momencie z kont użytkowników mieszkających na terenie całej Ameryki Łacińskiej pod profilem tvn24.pl w serwisie społecznościowym Facebook oraz masowy wysyp nowych użytkowników obserwujących konta m.in. polityków PO w serwisie Twitter[32]. Organizatorami protestów w obronie sądów w Polsce była fundacja „Akcja Demokracja”[33]. Dr Dominik Batorski uznał to za prowokacją obliczoną na podgrzanie sporu politycznego w Polsce. I to na dwóch poziomach[34] – delegitymizację protestów przeciwko reformie sądownictwa jako oddolnego ruchu i powiązanie ich z zachodnimi, liberalnymi środowiskami, według ówczesnej władzy – wrogimi Polsce.

W analizie tego zjawiska przez dr Węglińską[35], która przestudiowała narracje w mediach prorządowych (np. TVP, Radio Maryja) oraz opozycyjnych (np. TVN, Onet.pl), wskazuje, że każda strona interpretuje wydarzenia według własnych interesów, często bez obiektywnego przekazu. Media prorządowe sugerowały sterowaną akcję, manipulację i wsparcie zagraniczne, podczas gdy media opozycyjne krytykowały tezy o astroturfingu jako teorię spiskową. Analizowane były raporty (Digital Forensic Research Lab, DMBS, Apostołowie Opinii) potwierdzające występowanie nietypowych wzorców aktywności w social mediach, np. masowe użycie botów i kont-zombie, gwałtowny wzrost liczby wzmianek, duży udział kont zagranicznych. Astroturfing okazał się realnym zjawiskiem wpływającym na atmosferę społeczną, utrudniającym odbiorcom rozróżnienie informacji i pogłębiającym polaryzację polityczną. Trudno było jednoznacznie zidentyfikować sprawców czy źródła kampanii (wskazywano m.in. Rosję, George’a Sorosa). Skutki obejmowały wzrost nieufności, wzmocnienie teorii spiskowych, oraz chaos informacyjny, który może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa społecznego.

#StopAstroTurfing jako odpowiedź na zarzuty o astroturfing w polityce

[edytuj | edytuj kod]

Digital Forensic Research Lab zwraca uwagę na użycie astroturfingu w serwisie Twitter do ostrzegania przed astroturfingiem: 22 lipca za pomocą hashtagów #AstroTurfing, #StopAstroTurfing i #StopNGOSoros boty twierdziły, że protesty nie były oddolnym ruchem, ale astroturfingowymi protestami finansowanymi przez węgierskiego miliardera George Sorosa[36][37][38][39]. Wiele z tych tweetów zawierało ten sam tekst (Sprzeciwiam się wykorzystywaniu mechanizmu #AstroTurfing, aby manipulować Polską!) i zawierało ten sam obrazek. Takich tweetów zamieszczono prawie 16 tysięcy z 2408 kont (w ciągu niecałej godziny)[36]. Średnio każdy użytkownik, który podał dwa hashtagi, zrobił to 6,6 razy, co nawet czterokrotnie przekracza średnie zaangażowanie użytkowników Twittera przy rzeczywiście oddolnych akcjach[36]. Ujawniono, że 10 najaktywniejszych kont przesyłało jeden tweet co cztery sekundy przez okres dwóch godzin[36]. Z 15 000 analizowanych tweetów aż w 11 000 użyło tej samej frazy[36]. Digital Forensic Research Lab przedstawił kilka przykładów kont, które publikują po kilkaset tweetów po polsku dziennie od kilku lat[36].

Badacze zwracają uwagę na fakt, iż hashtagi zostały rozpowszechnione przez niewielką ilość użytkowników, przeważnie boty. W badaniu ujawniono, że pod hashtagiem #StopAstroTurfing publikowano nawet trzy tweety na sekundę (przy hashtagu #wolnesądy był to maksymalnie jeden tweet na sześć sekund)[39][40].

Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji sugeruje, że za astroturfingiem informującym o astroturfingu stała skoordynowana rosyjska operacja informacyjna połączona z działaniami w sferze cyber pod postacią kampanii na Twitterze[41]. Według profesora Dariusza Jemielniaka są dziełem przeciwników politycznych, by zdyskredytować drugą stronę sporu[34].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ W odniesieniu do działań biznesowych używane jest też określenie „astroturf marketing”.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Porozmawiaj z prozakiem rp.pl, 15.12.2007 [dostęp 2017-07-26].
  2. ↑ a b c Astroturf marketing: na Zachodzie zakazany, w Polsce się rozwija, „forsal.pl”, 27 czerwca 2014 [dostęp 2017-07-27].
  3. ↑ a b Kupujesz pozytywne opinie? UOKiK nałoży karę na twoją firmę, „Gazeta Prawna. Biznes”, 26 maja 2017 [dostęp 2017-07-26].
  4. ↑ Wysokie kary za marketing szeptany. PRoto.pl, 21.07.2017 [dostęp 2017-07-26].
  5. ↑ a b astroturfing - Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-08-29].
  6. ↑ Różnica między terminem "oddolny", a "spontaniczny" zob. dyskusja tego artykułu
  7. ↑ Arnold Pabian: Greenwashing i astroturfing. Zielona dezinformacja w działalności promocyjnej. „Marketing i Rynek”, 2014, nr 4, s. 101. [dostęp 2017-07-26].
  8. ↑ astroturfing (astroturf marketing) [dostęp 2017-07-26] (ang.).
  9. ↑ Antoni Leniek: Astroturfing lub sianie sztucznej trawy. i-slownik.pl, 6 sierpnia 2006 [dostęp 2017-06-22] (kopia z pamięci podręcznej Google).
  10. ↑ Maria Szruba, Astroturfing – czy jest wart ryzyka? [online], Blog Commplace.pl, 11 listopada 2020 [dostęp 2021-10-21] (pol.).
  11. ↑ Astroturfing - silentshields.pl [online], 20 kwietnia 2025 [dostęp 2025-08-29].
  12. ↑ a b Astroturfing [online], Fundacja Climate&Strategy [dostęp 2025-08-29].
  13. ↑ Szymon Szymczyk: Astroturfing – malowana trawa. Edgerunner.pl [dostęp 2017-07-26].
  14. ↑ Justin Malbon. Taking Fake Online Consumer Reviews Seriously. „Journal of Consumer Policy”. 36 (2), s. 139–157, 2013. DOI: 10.1007/s10603-012-9216-7. ISSN 0168-7034. (ang.). 
  15. ↑ David Suzuki, Fake Grassroots Campaigns Deserve Uprooting [online], DeSmog, 14 lipca 2018 [dostęp 2025-08-29] (ang.).
  16. ↑ Nate Anderson: 280,000 pro-China astroturfers are running amok online. arstechnica.com, 26.03.2010 [dostęp 2017-07-26] (ang.).
  17. ↑ Cheng Chen, Kui Wu, Venkatesh Srinivasan, Xudong Zhang, Battling the Internet Water Army: Detection of Hidden Paid Posters, „arXiv”, 18 listopada 2011, arXiv:1111.4297 [dostęp 2017-07-22] (ang.).
  18. ↑ William, Ten Horrible Examples Of Astroturfing (In honor of all the teabagging lately) – PopCrunch [online], www.popcrunch.com, 15 kwietnia 2009 [dostęp 2017-07-26] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-28] (ang.).
  19. ↑ 10 Fake Grassroots Movements Started By Corporations To Sway Your Opinion, „Business Insider” [dostęp 2017-07-27] (ang.).
  20. ↑ 10 Fake Grassroots Movements Started By Corporations To Sway Your Opinion, „Business Insider” [dostęp 2017-07-27] (ang.).
  21. ↑ 10 Fake Grassroots Movements Started By Corporations To Sway Your Opinion, „Business Insider” [dostęp 2017-07-27] (ang.).
  22. ↑ 10 Fake Grassroots Movements Started By Corporations To Sway Your Opinion, „Business Insider” [dostęp 2017-07-27] (ang.).
  23. ↑ How Fossil Fuel Lobbyists Used “Astroturf” Front Groups to Confuse the Public | Union of Concerned Scientists [online], www.ucs.org [dostęp 2025-08-29] (ang.).
  24. ↑ Ariadna Pawluk, Astroturfing w marketingu, czyli miliony botów nie mogą się mylić [online], questus, 3 lutego 2023 [dostęp 2025-08-29].
  25. ↑ Michał Górski, #CyberMagazyn: Astroturfing to przeżytek? "Zjawisko, które zrosło się z dezinformacją" [online], cyberdefence24.pl, 11 marca 2023 [dostęp 2025-08-29].
  26. ↑ a b Astroturfing. Do Polski wszedł bardzo niebezpieczny przeciwnik, który nie zjawił się tu przypadkiem, „Informacje, publicystyka, wiadomości, opinie | niezalezna.pl” [dostęp 2017-07-27].
  27. ↑ Spontaniczne protesty? Nic z tego! To perfidnie realizowana manipulacja. Polacy dali się nabrać na astroturfing?! ZOBACZ KOMENTARZE [online] [dostęp 2017-07-27].
  28. ↑ #AstroTurfing – instrukcja jak sparaliżować Polskę i odsunąć Zjednoczoną Prawicę od władzy – RadioMaryja.pl, „RadioMaryja.pl”, 22 lipca 2017 [dostęp 2017-07-27].
  29. ↑ UJAWNIAMY. 16 kroków, które mają sparaliżować Polskę i odsunąć PiS. Inżynierowie zbiorowej histerii mają chytry plan: „Wyłączmy rząd!” [online] [dostęp 2017-07-27].
  30. ↑ Według wPolityce.pl i TVP protesty przeciw reformie sądownictwa to astroturfing wywołany przez firmy marketingowe i NGO-sy [online] [dostęp 2017-07-27].
  31. ↑ Astroturfing to atak zaplanowany [online] [dostęp 2017-07-27].
  32. ↑ a b ANALIZA: Czy polskim internecie pojawili się nowi gracze z zagranicy? – polityka w sieci, „polityka w sieci”, 22 lipca 2017 [dostęp 2017-11-10] (pol.).
  33. ↑ Igor T. Miecik, Akcja Demokracja: Jedno kliknięcie i wybuchło. Jak kilka młodych i nikomu nieznanych osób pociągnęło za sobą tłum pod Sąd Najwyższy i Sejm, „Gazeta Wyborcza”, 21 lipca 2017 [dostęp 2017-12-04] (pol.).
  34. ↑ a b Grzegorz Rzeczkowski, Michał Wieczorek, Astroturfing – nowa broń w polityce? [online], www.polityka.pl, 2017 [dostęp 2025-08-29].
  35. ↑ Agnieszka WĘGLIŃSKA, ASTROTURFING INTERNETOWY A ZAGROŻENIE BEZPIECZEŃSTWA – PROTESTY W OBRONIE SĄDÓW W POLSCE, BOTY I DEZINFORMACJA [online], Dolnośląska Szkoła Wyższa Wydział Nauk Społecznych i Technicznych, 6 stycznia 2018 [dostęp 2025-08-29] (pol.).
  36. ↑ a b c d e f Ben Nimmo, Polish Astroturfers Attack… Astroturfing [online], DFRLab, 24 lipca 2017 [dostęp 2017-07-27].
  37. ↑ Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji, Komentarz: Astroturfing. Nowa generacja operacji specjalnych przeciwko Polsce, „Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji” [dostęp 2017-07-27].
  38. ↑ Na Twitterze próbowano wygenerować trend #StopAstroTurfing [online], Press.pl [dostęp 2017-07-27].
  39. ↑ a b Prawica używała tego słowa, żeby wytknąć opozycji manipulacje. I wpadła w sidła, „gazetapl” [dostęp 2017-07-27].
  40. ↑ Kto manipuluje Twitterem, „Liberte!” [dostęp 2017-07-27].
  41. ↑ Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji, KOMENTARZ: Astroturfing. Nowa generacja operacji specjalnych przeciwko Polsce, „Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji” [dostęp 2017-07-27].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astroturfing&oldid=79932116”