Biała Niżna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°38′17″N 20°58′15″E
- błąd 39 m
WD 49°38'N, 20°59'E, 49°38'26.05"N, 20°58'26.69"E
- błąd 2333 m
Odległość 1101 m
Biała Niżna
wieś
Ilustracja
Nowy kościół
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Grybów
Wysokość 350 m n.p.m.
Liczba ludności (2016) 2772[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 33-330[2]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0426710
Położenie na mapie gminy wiejskiej Grybów
Mapa konturowa gminy wiejskiej Grybów, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Biała Niżna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Biała Niżna”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Biała Niżna”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Biała Niżna”
Ziemia49°38′17″N 20°58′15″E/49,638056 20,970833

Biała Niżnawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Grybów.

Wieś królewska Biała, położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należała do tenuty grybowskiej[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Biała Niżna, klasztor
Kort tenisowy, lodowisko, Biała Niżna

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Biała Niżna znajduje się w dolinie rzeki Biała. Zabudowania i pola miejscowości zajmują płaskie i dość rozległe dno doliny Białej oraz okoliczne wzgórza, między innymi Matelankę. Znajduje się w dwóch regionach geograficznych: na Pogórzu Rożnowskim (po lewej stronie Białej) i Pogórzu Ciężkowickim (po prawej stronie Białej). Graniczy z miejscowościami: Grybów, Siołkowa, Stróże, Gródek oraz Chodorowa[4].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Biała Niżna[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0426727 Bajorki część wsi
0426800 Brzezie przysiółek
0426740 Grabna część wsi
0426816 Granice osada
0426756 Kogutówka część wsi
0426762 Pod Dębami część wsi
0426779 Równie część wsi
0426791 Słopna przysiółek
0426785 Zawodzie część wsi

Zarys historii[edytuj | edytuj kod]

Ślady bytowania człowieka sięgają czasów przedhistorycznych[potrzebny przypis]. Biała Niżna jest starsza od sąsiedniego Grybowa[7], co stwierdza dokument lokacyjny tego miasta. W 1830 miejscowość stała się własnością Horschów.

Następnymi właścicielami wsi, dworu, młynu i tartaku byli Amalia i Cyryl Zieliński. W 1846 roku dochodziło do napadów chłopów na dwory w czasie rzezi galicyjskiej, właściciele posiadłości Białej Niżnej zbiegli na pewien czas na Węgry. Następnymi spadkobiercami majątku została córka dotychczasowych właścicieli Konstancja Zielińska (ur. 1819) która poślubiła hrabiego Eustachego Stadnickiego. W 1863 roku chłopi przeciwni powstaniu styczniowego dokonali marszu na Grybów, gdzie znajdował się punkt werbunkowy powstańców[potrzebny przypis].

W 1873 roku całą ziemską posiadłość w Białej Niżnej wraz z dworem, młynem i tartakiem hrabina Konstancja Stadnicka zapisała testamentem sporządzonym 18 listopada, napisała w nim: … postanawiam aby to miejsce Biała Niżna, tyle dla mnie drogie... było przeznaczone na chwałę Bożą i pożytek wiejskiej ludności ... zapisuję pożytecznemu zgromadzeniu sióstr Dominikanek będących w Wielowsi…[8]. W 1876 roku zmarł hrabia Eustachy Stadnicki, pochowany został w kaplicy grobowej Stadnickich przy kościele parafialnym w Grybowie.

Rok po śmierci męża w 1877 roku Konstancja spotkała się założycielką zgromadzenia Kolumbą Białecką aby omówić przekazanie majątku zakonowi. Konstancja Stadnicka zmarła 23 stycznia 1881 roku, pochowana została w Grybowie. Po śmierci Konstancji majątek użytkowała kuzynka hrabina Olimpia Stadnicka do 11 maja 1895.

Klasztor Zgromadzenia Sióstr świętego Dominika powstał po przejęciu majątku w Białej Niżnej przez zgromadzenie w 1895 i tym samym roku rozbudowano kaplicę dworską na potrzeby zakonu. W latach 1938-1939 kaplicę rozbudowano która po poświęceniu 17 grudnia 1944 roku pełniła funkcję kościoła dla zakonu i mieszkańców wsi[9].

W okresie okupacji niemieckiej administrator folwarku klasztoru ks Ludwik Jaroński[10] działał w konspiracyjnym podziemiu w komórce Uprawa, zaopatrującej oddziały partyzanckie w żywność[11].

Przez miejscowość przebiegają droga krajowa nr 28 oraz droga wojewódzka nr 981[4].

Cmentarz żydowski w Białej Niżnej[edytuj | edytuj kod]

W Białej Niżnej w 1942 roku w czasie okupacji niemieckiej Niemcy zamordowali 360 Żydów, po wojnie w miejscu zbrodni wojennej wybudowano pomnik i utworzono cmentarz żydowski.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Białej Niżnej działa Zespół Szkolno-Przedszkolny im. św. Jana Kantego.

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości znajduje się jednostka OSP założona w 1912 roku, posiada samochód DAF GBA[12].

Urodzeni w Białej Niżnej[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Lamers – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego
  • Stanisław Kogut – polityk, senator
  • Zofia Świdrak – polska plastyczka, działaczka społeczna i animatorka kultury
  • Józef Krok – redemptorysta, kapelan Duszpasterstwa Morskiego, założyciel ośrodka Stella Maris w Gdyni

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane statystyczne Gminy Grybów. Stan na dzień 25 marca 2019. [dostęp 2020-12-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-25)].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 24 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 98.
  4. a b Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  7. Sławomir Kubisa "Ziemia Grybowska",przewodnik turystyczny
  8. ss. Dominikanki, www.sp.bialanizna.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-27] (pol.).
  9. Urodziny Hrabiny Stadnickiego w Białej Niżnej, „Kurier Grybowski”, Nr/61, 2014, s. 13-14, ISSN 1509-670X.
  10. ks. Ludwik Jaroński, do roku 1939 kapelan w stopniu pułkownika w jednym z garnizonów w Małopolsce
  11. Józef Bieniek “Nad brzegami Ropy” str76
  12. OSP Białą Niżna na stronie nowysacz112.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]