Bieńczyce (Kraków)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy historycznej dzielnicy Krakowa. Zobacz też: inne znaczenia.
Bieńczyce
Ilustracja
Dom PTG „Sokół” w Bieńczycach
Państwo  Polska
Miasto Kraków
Dzielnica XVI Bieńczyce
Poprzednia nazwa Dzielnica LIV Bieńczyce
Data budowy od 1224
1962-1979 (Bieńczyce Nowe)
Architekt Jadwiga Guzicka z zespołem (Bieńczyce Nowe)
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Bieńczyce
Bieńczyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bieńczyce
Bieńczyce
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bieńczyce
Bieńczyce
Ziemia50°05′15″N 20°02′13″E/50,087500 20,036944

Bieńczyce – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XVI Bieńczyce, dawna podkrakowska wieś. Obecnie teren ten jest intensywnie zurbanizowany. W zabudowie dominują w większości bloki, ale również domki jednorodzinne w północno-wschodniej części dzielnicy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Bieńczyce pochodzi od właściciela wsi Bienia (Benedykta). Po raz pierwszy wzmiankowana jest w dokumentach w 1224. Wieś najpierw należała do Kościoła św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa na Skałce, od 1317 do kościoła św. Floriana. W 1391 powstał we wsi pierwszy młyn nad Dłubnią, drugi w 1449 napędzany istniejącą do dziś młynówką. W 2. połowie XV wieku zbudowano dwór z folwarkiem (do dziś przy ul. Kaczeńcowej w sąsiedztwie stawu zachował się dwór i oficyna z pocz. XX wieku). W późniejszym czasie wieś Bieńczyce stanowiła uposażenie kanoników katedry wawelskiej, na tej zasadzie władał nią Hugo Kołłątaj. Po II rozbiorze Polski wieś została mu skonfiskowana. W XIX wieku przez Bieńczyce została przeprowadzona droga do Kocmyrzowa, wzdłuż której pod koniec lat 90. XIX wieku wybudowano linię kolejową nr 111 (tzw. „Kocmyrzówkę”). Linia została zlikwidowana na początku lat 70. XX wieku, a o jej istnieniu świadczą do dziś zachowane pozostałości torów, resztki dwóch mostów kolejowych nad Dłubnią i jej młynówką oraz zachowany do dzisiaj budynek stacji kolejowej Bieńczyce przy ulicy Stadionowej. W 1949 na polach we wschodniej części wsi rozpoczęto budowę miasta Nowa Huta. W 1951 miejscowość została wraz z pozostałymi miejscowościami na obszarze których rozpoczęto budować Nową Hutę przyłączona do Krakowa jako LIV dzielnica katastralna[1].

W latach 1962-1979 na terenie dawnej wsi, włączonej w granice Krakowa zrealizowano założenie architektoniczno-urbanistyczne Bieńczyce Nowe, w założeniu stanowiące rozbudowę dzielnicy Nowa Huta w kierunku północno-zachodnim. W 1959 roku w wyniku konkursu na projekt założenia wybrano koncepcję autorstwa warszawskiej architekt Jadwigi Guzickiej z zespołem w którym za projekt urbanistyczny odpowiadali Anna Basista i Jan Lewandowski a za architekturę budynków Kazimierz Chodorowski, Stefan Golonka oraz konstruktor dr inż. Tadeusz Kantarek. Całe założenie było projektowane dla ok. 30 tys. mieszkańców - ok. 5 tys. na jednym osiedlu. Cechuje je luźna zabudowa budynkami wolnostojącymi z przeważającą zabudową 5- i 11-kondygnacyjną. Główną osią zespołu urbanistycznego jest park Planty Bieńczyckie, wzorowane na Plantach Krakowskich, który spaja osiedla wchodzące w skład zespołu w jedną urbanistyczną całość. Wzdłuż parkowej osi zaplanowano obiekty użyteczności publicznej - szkoły, przedszkola, domy handlowe, domy kultury, biblioteki. W skład Bieńczyc Nowych wchodzą osiedla noszące nazwy Strusia, Kalinowe, Na Lotnisku, Wysokie, Kazimierzowskie, Jagiellońskie, Przy Arce, Niepodległości, Albertyńskie oraz Złotej Jesieni[2][3]. Nieliczne pozostałości starej zabudowy dawnej wsi zlokalizowane są przy ulicach Fatimskiej i Cienistej. Obszary te jednak na przestrzeni lat przynależności do miasta Krakowa uległy silnej urbanizacji i dziś w większości stanowią zwartą, miejską tkankę zabudowy jednorodzinnej.

Miejscowość należała do parafii św. Małgorzaty w Raciborowicach. Na terenie Bieńczyc znajdowała się mała kaplica będąca filią kościoła parafialnego. W latach 1967-1977 powstała nowoczesna świątynia Matki Bożej Królowej Polski zwana „Arką Pana” – był to pierwszy kościół wybudowany w obrębie jednego z osiedli Nowej Huty, a nie na jej dalekich obrzeżach – głównie dzięki staraniom bpa Karola Wojtyły i mieszkańców[4]. W latach 80. XX wieku okolice „Arki Pana” były jednym najważniejszych miejsc manifestacji dla Krakowskiej i nowohuckiej „Solidarności” – comiesięczne nabożeństwa fatimskie gromadziły niekiedy kilka tysięcy demonstrantów[5]. Podczas jednego z nich, 13 października 1982 roku funkcjonariusz SB kpt Andrzej Augustyn śmiertelnie ranił dwudziestoletniego robotnika, Bogdana Włosika[6].

W latach 1976-1993 wybudowano Krakowski Szpital Specjalistyczny im. L. Rydygiera. W latach 1990-1997 przy ul. Fatimskiej powstało Hospicjum św. Łazarza, a w 2002 kompleks Sal Królestwa Świadków Jehowy. Na terenie dzielnicy znajduje się także Zalew Nowohucki oraz Klub Sportowy „Wanda”.

Oprócz pozostałości linii kolejowej na obszarze Bieńczyc zachowało się:

Przy ulicy Kaczeńcowej znajduje się staw będący użytkiem ekologicznym.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogusław Luchter, Katedra Gospodarki Regionalnej: Jednostki katastralne jako podstawa badań struktury użytkowania ziem w mieście Krakowie. W: Zeszyty Naukowe nr 821 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie [on-line]. 2010. [dostęp 2019-05-23].
  2. Nowa Huta Architektoniczny portret miasta drugiej połowy XX wieku. Kraków: Miasto Kraków, 2018, s. 107, 110. ISBN 978-83-948244-3-3.
  3. Bieńczyce - założenie urbanistyczne. W: Krakowski Szlak Modernizmu [on-line]. [dostęp 2019-05-23].
  4. "Tygodnik Powszechny" 2010, nr 37, s. 30-31.
  5. Tygodnik Powszechny 2010, nr 37, s. 26.
  6. Tygodnik Powszechny" 2010, nr 37, s. 26-28.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]