Blok mieszkalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Osiedle mieszkaniowe przy Leipziger Straße w Berlinie, 1969–1972 (2011)
Bloki mieszkalne na os. Na Skarpie w Toruniu

Blok mieszkalnywielokondygnacyjny budynek mieszkalny wielorodzinny o powtarzalnych segmentach[1], wyróżniający się prostą formą.

Pierwsze w historii bloki mieszkalne powstawały przed II wojną światową w Europie. Przykładem ówczesnego budownictwa jest osiedle bloków mieszkalnych z prefabrykatów żelbetowych La Muette, zbudowane w 1934 roku w Drancy we Francji.

Idea Le Corbusiera[edytuj]

Budowę bloków mieszkaniowych zainicjowała urbanistyka modernistyczna, wspierana przez idee funkcjonalizmu i socrealizmu. Prekursorem tego stylu w budownictwie jest Le Corbusierfrancuski socjalista, architekt, urbanista, rzeźbiarz i malarz. Idee użyteczności i prefabrykacji głoszono już przed nim, ale na mniejszą skalę. Le Corbusier, chcąc zapewnić ubogim robotnikom miejsce do życia, wśród zieleni, światła słonecznego, porządku, bez ciemnych podwórek – studni, przy całkowitym braku ciasnych suteren i mansard – stworzył, na wzór samowystarczalnych transatlantyków, „maszyny do mieszkania”. Miasta w jego wizji miały być ogrodami, wśród których na słupach (żeby nie zakłócać przepływu powietrza oraz pozostawić wolne miejsce na inne aktywności) wznosiłyby się ogromne bloki z ogrodami na dachach. Le Corbusier planował wybudowanie całych miast opartych na architekturze użytkowej blokowisk („maszyn do mieszkania”). Chciał wyburzyć i od nowa zbudować centrum Paryża. Ku jego niezadowoleniu wybudowano jednak tylko jeden blok – na zamówienie francuskiego rządu w Marsylii.

Jednostka marsylska (Unité d'Habitation) – jak nazywano pierwszy blok według planów Le Corbusiera – wybudowana w 1952, ma 23 rodzaje mieszkań od jednopokojowych po dwupoziomowe. W chwili oddania był to największy budynek świata, na 8. piętrze zlokalizowano dwukondygnacyjną ulicę handlową. Na dachu znajduje się m.in. basen, plac zabaw dla dzieci, sala gimnastyczna, taras wypoczynkowy, klub dla mieszkańców, a także roślinność będąca konsekwencją zakładania przez Le Corbusiera ogrodów na dachach we wcześniejszych budynkach w tym willach. Jednym z postulatów Le Corbusiera były ogrody na płaskich dachach budynków, które miały zrekompensować przestrzeń zajętą na ziemi przez fundamenty.

Praktyczne wdrożenia w krajach bloku wschodniego[edytuj]

Transport wielkich płyt na budowę
Blok o konstrukcji słupowo-płytowej w Śródmiejskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Łodzi

Koncepcje Le Corbusiera trafiły na szczególnie podatny grunt w obozie komunistycznym. Potrzeba nowych mieszkań stale rosła, a socrealizm był bardzo drogi. Wielka płyta i mrówkowce wydawały się być dobrym rozwiązaniem. Powstające blokowiska nie miały jednak wiele wspólnego z jednostką marsylską – mieszkania były małe i niefunkcjonalne, a dachy bloków nie były wykorzystywane na ogrody i tarasy.

Bloki i blokowiska w PRL[edytuj]

W Polsce powstanie charakterystycznych, podobnych do siebie bloków mieszkalnych datuje się na lata 60., 70. i 80. XX wieku, choć w Łodzi pierwsze bloki tworzące dziś osiedle im. Montwiłła-Mireckiego powstały już w roku 1929. Za czasów PRL osiedla bloków były traktowane przez lokalne władze jako przejaw nowoczesności. Bloki mieszkaniowe powstawały więc nie tylko w dużych miastach, gdzie ich obecność wydawała się uzasadniona, ale i w małych miasteczkach i na wsiach, burząc ład kompozycyjny okolicy.

Budowano budynki wielopiętrowe i wieloklatkowe, wykonywane zazwyczaj w technice wielkiej płyty. Bloki stawiano w zespołach (osiedlach), czyli większych grupach i zwykle występujących w zabudowie rzędowej lub w swobodnej kompozycji budynków wolnostojących – taki typ zabudowy określany jest jako wielki zespół mieszkaniowy, a potocznie nazywany blokowiskiem.

Problemy i krytyka[edytuj]

Wielkości mieszkań określały normy powierzchniowe, które uważane są dziś jako nie spełniające wymogów funkcjonalnego i swobodnego stylu życia, ponadto w lokalach często zamieszkiwało i zamieszkuje zbyt wiele osób. Drugim aspektem jest wielka płyta, która nie sprawdziła się pod względem technicznym i ekonomicznym – nie zapewniała dobrej izolacji, nie była tania w produkcji, a przede wszystkim w transporcie. Niektóre blokowiska z powodu słabej jakości, jak i standardów wykończenia szybko zaczęły popadać w ruinę.

Zgromadzenie dużej liczby ludzi na niewielkim terenie, uniformizacja otoczenia, brak wspólnych miejsc odpoczynku i rozrywki itp. spowodowały, że blokowiska sprzyjają anonimowości, wykształciły się w nich też nowe zjawiska kulturowe i społeczne, między innymi tzw. blokersi.

Część problemów dotyczących jakości budownictwa mieszkaniowego w okresie PRL wynika z podporządkowania architektury niewydolnemu przemysłowi budowlanemu. Projekty budynków musiały być dostosowane do ograniczonych możliwości wykonawców. Taka sytuacja sprzyjała monotonii architektury: upraszczaniu kształtu budynków, rezygnacji z detalu, stosowania powtarzalnych jednostek[2].

Ze względu na krytykę społeczeństwa i środowisk architektonicznych nasiloną w czasie masowego powstawania monotonnych bloków mieszkalnych w PRL architekt Jadwiga Grabowska-Hawrylak stworzyła w 1975 roku we Wrocławiu nowatorskie pod względem formy architektonicznej osiedle bloków mieszkalnych przy placu Grunwaldzkim tzw. Manhattan. Było to pierwsze w powojennej Polsce osiedle gdzie zrezygnowano z pudełkowatych, kanciastych, nużących form, a także wprowadzono wiele nowoczesnych rozwiązań, w tym szerokie zastosowanie klinkieru elewacyjnego w naturalnym kolorze, tarasy widokowe na dachach, okrągłe okna, szybkie i bezpieczne windy sprowadzone z Zachodu i pawilony handlowe dopasowane do oryginalnej architektury bloków. Na osiedlu wybudowano także mieszkania czteropokojowe dla rodzin z dziećmi, co było odpowiedzią na krytykę zbyt małych mieszkań budowanych dotychczas w PRL.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. SJP.
  2. Andrzej Basista: Betonowe dziedzictwo. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Naukowa PWN, 2001, s. 82-85. ISBN 83-01-13224-8.

Bibliografia[edytuj]