Bollschweil

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bollschweil
gmina
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Badenia-Wirtembergia
Rejencja Fryburg
Powiat Breisgau-Hochschwarzwald
Związek regionalny Südlicher Oberrhein
Powierzchnia 16,42 km²
Wysokość 284 do 1128 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2015)
• liczba ludności

2337
• gęstość 142 os./km²
Nr kierunkowy 07633
Kod pocztowy 79283
Tablice rejestracyjne FR
Adres urzędu:
Hexentalstraße 56
79283 Bollschweil
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie
47°55′N 7°47′E/47,916667 7,783333
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Urząd gminy Bollschweil / St. Ulrich

Bollschweil (alemański Bollschwil) – miejscowość i gmina w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Fryburg, w regionie Südlicher Oberrhein, w powiecie Breisgau-Hochschwarzwald. Leży ok. 12 km na południe od centrum Fryburga Bryzgowijskiego, nad rzeką Möhlin.

Geografia[edytuj]

Położenie[edytuj]

Gmina leży w połuniowej części Schwarzwaldu (Südschwarzwald), przy czym Bollschweil położone jest w połuniowej części doliny Hexental, otwierającej się na Nizinę Górnoreńską, a St. Ulrich na południowy wschód od Bollschweilu na stokach doliny rzeki Möhlin, która spływa do doliny Hexental. St. Ulrich leży całkowicie w obrębie Schwarzwaldu, Bollschweil u jego podnóża, na północ i zachód ograniczony wzgórzami masywu Schönberg.

Podział administracyjny[edytuj]

W obrębie granic gminy Bollschweil (stan z 31. grudnia 1973) leżą przysiółki Oberdorf, Unterdorf, Aubach, Ellighofen, Gütighofen (którego zachodni skraj należy do gminy Ehrenkirchen) i Leimbach oraz zagrody Bitterst i Gütle. W wyniku reformy administracyjnej 1. stycznia 1974 r. do gminy Bollschweil przyłączono do tamtego momentu samodzielną gminę St. Ulrich, w skład której wchodzą przysiółki St. Ulrich i Geiersnest oraz zagroda Kaltwasser[1][2]. Na terenie gminy leżą też ruiny średniowiecznego zamku i ośrodka hutniczego Birchiburg.

Sąsiednie gminy[edytuj]

Główna droga przecinająca Bollschweil, L 122, prowadzi na północny wschód do gminy Sölden i dalej do Wittnau, a na zachód do Ehrenkirchen. W odległości ok. 8 km na zachód od Bollschweil leży znane uzdrowisko Bad Krozingen, a 6 km na południowy zachód słynne m.in. z legendy o Fauście Staufen[3]. Największe miasta regionu to po stronie niemieckiej Fryburg Brysgowijski, oddalony o ok. 12 km, szwajcarska Bazylea, oddalona o ok. 64 km, oraz franzuskie Colmar (45 km) i Strasburg (104 km).

Miasto partnerskie[edytuj]

Od 1990 r. partnerskim miastem Bollschweilu jest leżąca w Alzacji gmina Berstett w departamencie Dolnego Renu (Département Bas-Rhin). Na jej terenie rezyd[1]ował od średniowiecza ród Berstett, ale z początkiem rewolucji francuskiej w 1789 r. zamek opuszczono, a Philip Reinhard von Berstett uciekł do Badenii. Jego syn Wilhelm Reinhard otrzymał w 1831 r. za zasługi jako minister spraw zagranicznych Badenii pałac i dobra w Bollschweil, które do dziś pozostają w rękach rodu Holzing-Berstett[4].

Klimat[edytuj]

Gmina Bollschweil / St. Ulrich położona jest w obrębie tej samej strefy klimatycznej co Fryburg Bryzgowijski ciepłego i wilgotnego klimatu umiarkowanego[5]. Średnia temperatura roczna wynosi 11,4 °C, co plasuje Bryzgowię wśród najcieplejszych regionów Niemiec[6]. Od kilku lat notowany jest stały i znaczny wzrost średnich temperatur i według danych obejmujących okres od 1881 do 2015 średnia roczna temperatura w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia wzrosła o 1,3 °C, przy czym w skali globalnej w porównywalnym okresie czasu (1880-2012) ten wzrost wynosił jedynie 0,85 °C[7]. Średnia opadów (dane za rok 2015) wynosząca 750,6 l/m² jest wyższa od średniej krajowej wynoszącej 701 l/m²[8][9]. Łagodne zimy, wysokie temperatury latem i znaczna ilość opadów sprzyjają uprawie winorośli[10] i produkcji wina, z czego ten region słynie, a Bollschweil ma do tej sławy swój przyczynek.

Historia[edytuj]

Do V wieku[edytuj]

Najwcześniejsze ślady ludzkiej aktywności w tej części Hexental odkryto na zboczach wzgórza Steinberg, od północy ograniczającego Bollschweil, i w jaskiniach na wschodnim stoku Ölbergu na zachód od Bollschweilu, zamieszkałych przed ok. 10 000 lat[11][12]. W epoce neolitycznej, przed ok. 4 000 lat, tereny między rozlewiskami Renu a stokami Schwarzwaldu, z ich żyzną glebą lessową i łagodnym klimatem, sprzyjały zasiedlaniu[13]. Wykopaliska archeologiczne w dolinie Hexental i wokół Ehrenstetten potwierdzają zamieszkiwanie tych terenów przez Keltów aż do opanowania ich przed administrację rzymską[11]. W V wieku, po wycofaniu się rzymskich najeźdźców, Alemanowie zasiedlają ten rejon już na stałe.

Średniowieczna[edytuj]

St. Ulrich[edytuj]

Vilmarszelle[14] wymieniona w aktach opactwa St. Gallen z 886 r. może się odnosić do skromnego klasztoru iuxta fluvium Melia ('nad rzeczką Melia [dzisiejsza Möhlin]')[15], do którego w 1087 r. św. Ulryk przeniósł kluniackie przeorstwo z Grüningen[15][16]. Jeszcze za życia św. Ulryka ukończono budowę przyklasztornego kościoła pod wezwaniem Apostołów Piotra i Pawła. Po śmierci świętego w 1093 r. i pochówku w obrębie kościoła[17], opactwo przechodziło zmienne losy, natomiast imię św. Ulryka związało się tak mocno z tym miejscem, że od początku XIV w. także i sam klasztor nazywano St. Ulrich[15].

Bollschweil[edytuj]

Osadę w dolinie Hexental pod nazwą Puabilinisvilare  wymieniono po raz pierwszy w roku 838 i ponownie w 871 w dokumentach klasztoru St. Gallen .[18][19] Opactwo to nabyło w VIII w. znaczne tereny, n. p. w północnej Bryzgowii wokół góry Schönberg, zapewne przez wzgląd na ich położenie na szlaku komunikacyjnym przez Schwarzwald[11]. Za dobra należące do sekularyzacji w 1806 r. do klasztoru St. Gallen uważa się posiadłość w centrum dzisiejszego Bollschweil należącą do rodziny Mangold[20]. Także podlegające opactwu Cluny przeorstwo w górnych partiach doliny Möhlintal, zwane wtenczas Vilmarzelle, posiadało gospodarstwo w położonym w dolinie Puabilinisvilare[15]. Tam też w 1090 r. założył św. Ulryk klasztor benedyktynek, przeniesiony w 1115 r. do pobliskiego Sölden[16].

Od XIII w.[20][21] budowali na tym terenie rycerze z rozległego rodu Schnewlin, jednego z najznamienitszych rodów Fryburga[11][15]. Do nich należał m.in. zamek Birchiburg na stokach wzgórza Birkenberg, w dolinie rzeki Möhlin między dzisiejszym St. Ulrich a Bollschweil, i przynależne do niego kopalnie rud srebra i innych metali[22]. W samym Bollschweil jeszcze przed połową XV w. ród Snewlin Bernlapp zamieszkiwał, jak się przypuszcza, otoczony wodą zamek (Wasserschloss)[20], a tutejsze posiadłości otrzymał w 1472 r. w lenno od księcia Sigmunda, reprezentującego Arcyksięstwo Austriackie[21]. Ta gałąź rodu tytułowała się Bernlapp von Bollschweil, aby odróżnić się drugiej części rodu, Bernlapp von Zähringen[23].

Współczesna[edytuj]

Od XVII w. Schnewlinowie tytułowali się baronami Bollschweil (Freiherren von Bollschweil)[15]. W miejscu zburzonego w niemieckiej wojnie chłopskiej zamku[21] stanął w latach 60-tych XVIII w. pałacyk[20], który przetrwał do dnia dzisiejszego. Ostatni ze Schnewlinów, szambelan na dworze księstwa badeńskiego, Franz Xavier Schnewlin wobec braku potomka przekazał w 1806 r. znaczną część swych włości właśnie utworzonemu Wielkiemu Księstwu Badenii, w tym dwór w Bollschweil[20]. Jego nowym właścicielem został w 1831 r. Wilhem Ludwig Leopold Reinhard von Berstett, badeński minister stanu, który reprezentował Badenię na Kongresie Wiedeńskim i przyczynił się do zachowania przez nią suwerenności w obrębie Związku Niemieckiego. Zapewne w uznaniu jego zasług dyplomatycznych (acz istnieją i inne przypuszczenia[21]) wielki książę Leopold Badeński ofiarował mu m.in. dobra w Bollschweil[23]. Kiedy jego wnuczka Amélie poślubiła wielkiego koniuszego Badenii, Adolfa von Holzing, ród przyjął wobec braku męskiego potomka w linii Berstett nazwisko von Holzing-Berstett[21][20]. Pałacyk, zwany lokalnie Schloss Bollschweil, oraz przynależne go niego włości są nadal w posiadaniu tego rodu.

Na terenie położonego na zachód od centrum miejscowości Ellighofen istniał co najmniej od końca XVI w. ogólnodostępny basen zwany Kukukbad napełniany wodą z pobliskiego źródła. W XIX w. było to już modne kąpielisko - za kabinami, gospodą, pawilonem koncertowym i opłatą za wstęp - do którego zjeżdżali goście nie tylko z Fryburga ale i ze Szwajcarii i Alzacji. Kukukbad podupadło z początkiem I wojny światowej i jako kąpielisko wkrótce przestało istnieć. Do dziś ostał się tylko jeden budynek, obecnie własność pobliskiego kamieniołomu[24][1].

Przez dwa lata,1938-9, wydobywano w pobliżu osiedla Kuckucksbad rudę żelaza, ale złoża okazały się zbyt nikłe, a transport drogowy zbyt kosztowny, by wydobycie kontynuować[1].

W posiadłości rodzinnej Holzing-Berstett, Schloss Bollschweil, mieszkała okresami, a od 1958 r. regularnie, niemiecka pisarka Marie Luise Kaschnitz, de domo von Holzing. Tomikiem wspomnień zatytułowym Beschreibung eines Dorfes (1966) wpisała Bollschweil w krajobraz literacki, w uznaniu czego przyznano jej honorowe obywatelstwo miejscowości. Marie Luise Kaschnitz jest pochowana w rodzinnym grobowcu rodu Holzing-Berstett na cmentarzu w Bollschweil[25].

Zabytki[edytuj]

  • Pałacyk (Schloss Bollschweil) z otaczającymi go zabudowaniami, ogrodem i parkiem, posiadłość prywatna rodu von Holzing-Berstett; wzniesiony obok miejsca dawnego zamku wodnego, zajmowanego obecnie przez dolny ogród (Untergarten)[21]; pałacyk zbudowany w stylu francuskim w latach 60-ych XVIII wieku, oryginalne wnętrza częściowo zachowane[20].
  • Kościół parafialny rzymsko-katolicki pod wezwaniem św. Hilarego z Poitiers (Pfarrkirche St. Hilarius) w Bollschweil; zbudowany w latach 1839-1842 według planów ucznia jednego z czołowych badeńskich architektów doby klasycyzmu Friedricha Weinbrennera; dobrze zachowany mimo poźniejszych interwencji wystrój wnętrza w stylu historyzmu pochodzi z lat 1888-1902.[26]
  • Kościół parafialny rzymsko-katolicki pod wezwaniem św. Piotra i Pawła (Pfarrkirche St. Peter und Paul) w St. Ulrich; budowany w latach 1740-1749 równocześnie z przyległym przeorstwem przez Petera Thumba, znakomitego architekta nurtu rokokowego; świetnie zachowane wnętrze, ołtarz z groben św. Ulryka z Regensburga, freski i prospekt organowy zyskują kościołowi miano idealnego dzieła sakralnej sztuki rokokowej[3]; w niszy na południowej ścianie drewniana figura Madonny z Dzieciątkiem z XIII w.
  • Romańska misa ujęcia wody (Brunnenschale) na podwórcu kościoła św. Piotra i Pawła; wyżłobiona z bloku czerwonego piaskowca ma średnicę ok. 3 metrów, na zewnątrz obwiedziona fryzem przedstawiajacym Chrystusa w w mandorli, apostołów i ewangelistów, pochodzi prawdopodobnie z XI lub XII wieku; nie ustalono z całą pewnością, czy służyła za chrzcielnicę[3].

Przypisy

  1. a b c d Gemeinde Bollschweil | Ortsportrait / Geschichte, www.bollschweil.de [dostęp 2017-07-03] (niem.).
  2. Das Land Baden-Württemberg/ 6, Regierungsbezirk Freiburg., Kohlhammer, 1982, ISBN 3170071742, OCLC 310467930.
  3. a b c Heimann-Schwarzweber, Annemarie, Kunstführer Markgräflerland, 1986, ISBN 3-926260-009.
  4. Badische Zeitung, FAMILIE VON HOLZING - Bollschweil - Badische Zeitung [dostęp 2017-07-12] (niem.).
  5. Klima Bollschweil, meteoblue [dostęp 2017-07-12] (niem.).
  6. Dane zarchiwizowane przez Deutsches Wetterdienst i dostępne online na portalu http://www.dwd.de/DE/Home/home_node.htmlt
  7. Inhalt(Axel Mayer), Technik(Stephan Reifsteck), Klima, Klimawandel & Extrem - Wetter Oberrhein 2017 / Südbaden / Freiburg: Große Hitze, drückende Schwüle, heftige Gewitter, Starkregen, lange Trockenphasen, Temperaturschwankungen..., www.bund-rvso.de [dostęp 2017-07-12].
  8. Monats- und Jahreswerte für Augsburg - Temperatur, Niederschlag und Sonnenschein - WetterKontor, www.wetterkontor.de [dostęp 2017-07-12].
  9. http://www.dwd.de/DE/presse/pressekonferenzen/DE/2016/PK_08_03_2016/zundf_zur_pk.pdf?__blob=publicationFile&v=3
  10. Darko Pipic, Weinbauregion Baden, www.wein-info.eu [dostęp 2017-07-12] (niem.).
  11. a b c d Heiko Haumann, Hans Schadek, Geschichte der Stadt Freiburg im Breisgau, t. Band 1, Stuttgart: Theiss, 1996, str. 574 i n., ISBN 3806208743.
  12. Gürth, Peter, Ein Lehrpfad durch 230 Millionen Jahre [in:] http://media.badische-zeitung.de/pdf/wandern/2008_wandern_19.pdf, 2008.
  13. Klug, Jutta, Hallstattzeitliche Höhensiedlungen im Breisgau [w:] https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/nbdpfbw/, 2014.
  14. Ott, Hugo, Studien zur spätmittelalterlichen Agrarverfassung im Oberrheingebiet, [w:] Quellen und Forschungen zur Agrargeschichte, t. 23, Lucius & Lucius, 1970, s. 10, ISSN 0481-3553.
  15. a b c d e f John, Hewig, Wappenbuch des Landkreises Breisgau-Hochschwarzwald: Wappen, Siegel, Dorfzeichen, W. Kohlhammer, 1994, ISBN 9783170135703.
  16. a b St. Ulrich / Schwarzwald, Regensburg: Verlag Schnell & Steiner, 2014, s. 4, ISBN 9783795445874.
  17. Stratmann, Wilhelm, Ulrich von Zell - Der Reform verpflichtet, Regensburg: Verlag Schnell & Steiner, 2014, s. 23, ISBN 978-3-7954-8015-8.
  18. Bollschweil, www.badische-seiten.de [dostęp 2017-07-01] (niem.).
  19. Gemeinde Bollschweil | Ortsportrait / Geschichte, www.bollschweil.de [dostęp 2017-07-01] (niem.).
  20. a b c d e f g Faller, Silvia, Bollschweil: "Bolswiler sloss" ist 1472 erwähnt, „Badische Zeitung”, 5 grudnia 2011 [dostęp 2017-07-05] (niem.).
  21. a b c d e f Das Schloss Bollschweil, BoGart - Messe für Landhausstil und Gartenkultur [dostęp 2017-07-05] (niem.).
  22. Birchiburg | Freundeskreis Birchiburg e.V., www.birchiburg.de [dostęp 2017-07-05] (niem.).
  23. a b Kühbacher, Ingrid, Sie lebten in Freiburg, wyd. 1., Freiburg i. B.: Schillinger Verlag, 1987, s. 23, ISBN 389155057X.
  24. Gallien, Andrea, Das Kukukbad, ein frühes Wellness-Resort, „Badische Zeitung”, 2012.
  25. Neumann, Petra, Marie Luise Kaschnitz und Bollschweil, wyd. 3., Marbach am Neckar: Deutsche Schillergesellschaft, 1998, ISBN 3928882627.
  26. Hermann Brommer: Kath. Pfarrkirche St. Hilarius Bollschweil. Verlag Schnell und Steiner, Regensburg 1994