Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cezaria Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa
1934
1934
Kraj działania  Polska
 Wielka Brytania
Data i miejsce urodzenia 2 sierpnia 1885
Dorpat, gubernia inflancka, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 28 lutego 1967
Londyn, Wielka Brytania
Profesor zwyczajny docent doktor habilitowany nauk filozoficznych
Specjalność: etnografia, etnologia, historia sztuki, językoznawstwo, muzeologia
Alma Mater Uniwersytet Petersburski
Habilitacja 1922 – etnologia
Uniwersytet Warszawski
Profesura 25 stycznia 1934
Polska Akademia Umiejętności
Status członek rzeczywisty
Nauczyciel akademicki
Uniwersytet Stefana Batorego
Zakład Etnografii i Etnologii
Stanowisko profesor zwyczajny
Okres zatrudn. 1924-1934
Uniwersytet Warszawski
Katedra Etnografii Polski
Stanowisko profesor zwyczajny
Okres zatrudn. 1934-1939
Biuro Studiów Bliskiego i Środkowego Wschodu w Jerozolimie
Okres zatrudn. 1941-1945
kierownik
Instytut Polski Humanistyczny Instytut Naukowy w Jerozolimie
Okres spraw. 1945–1947
Poprzednik S. Swianiewicz
rektor
Uniwersytet Polski Uniwersytet na Obczyźnie
Okres spraw. 1958–28 lutego 1967
Poprzednik Tadeusz Brzeski
Następca Tadeusz Sulimirski
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa, pseud. Cyprian Dobrzyński (ur. 2 sierpnia 1885 w Dorpacie, zm. 28 lutego 1967 w Londynie) – polska etnolog i historyk sztuki, pierwsza polska przedstawicielka fenomenologii w badaniach nad kulturą ludową, pierwsza rektor w historii polskiej akademii.[1]

Życie prywatne[edytuj]

Dzieciństwo spędziła w Dorpacie (dzisiejsze Tartu), który był ówcześnie ważnym ośrodkiem naukowym. Jej ojcem był językoznawca Jan Baudouin de Courtenay (prowadził na dorpackim uniwersytecie Katedrę Gramatyki Porównawczej), a matką Romualda z Bagnickich, druga żona Jana Baudouina[2]. Edukację w szkole rozpoczęła dopiero w wieku 13 lat, gdy wraz z rodziną przeprowadziła się do Krakowa. W tym okresie rozpoczęła się jej przyjaźń z Anielą Gruszecką. Wskutek intryg na Uniwersytecie Jagiellońskim powstałych wokół osoby jej ojca przeprowadziła się z rodziną do Petersburga, gdzie kontynuowała naukę w gimnazjum. W Petersburgu rozpoczęła studia na Wyższych Kursach Żeńskich, a następnie na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu Petersburskiego, gdzie na fali liberalizacji po rewolucji 1905 roku kobiety mogły studiować w charakterze „wolnego słuchacza”. W 1910 r. w Krakowie poślubiła ucznia swego ojca Maxa Vasmera, slawistę, późniejszego następcę Aleksandra Brücknera na katedrze slawistyki i etnologii na Uniwersytecie Berlińskim. Małżeństwo to rozpadło się po trzech latach. Od 1916 roku była żoną Stefana Ehrenkreutza, profesora prawa i senatora II RP, z którym miała trójkę dzieci. W 1933 roku rozwiodła się i poślubiła prezesa Rady Ministrów RP Janusza Jędrzejewicza. Po wybuchu wojny ewakuowała się z rodziną do Lwowa, następnie do Kosowa, Rumunii, Bukaresztu, by ostatecznie znaleźć się w Palestynie. W 1947 roku wraz z rodziną ewakuowana została do Wielkiej Brytanii. Cztery lata później umarł jej mąż, ona zaś zaangażowała się w rozwój nauki oraz w umacnianie środowiska akademickiego na obczyźnie.

Praca zawodowa[edytuj]

W latach 1927-1935 była profesorem etnografii i etnologii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, a 1935-1939 na Uniwersytecie Warszawskim. Kierownik sekcji etnologicznej Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej. Była jednym z współzałożycieli Polskiego Instytutu Naukowego w Jerozolimie. W 1911 jako jedna z pierwszych kobiet uzyskała dyplom I stopnia Petersburskiego Cesarskiego Uniwersytetu na podstawie rozprawy pt. „Język modlitewnika maryjnego, wieku XVI wydanego przez prof. Ptaszyckiego”, napisanej pod kierunkiem prof. Tadeusza Zielińskiego. W czasie studiów powołała do życia (wraz z Zofią Sadowską, Stanisławą Adamowiczową i Kazimierą Iłłakowiczówną) Stowarzyszenie Polek „Spójnia”, skupiające kobiety studiujące na uczelniach petersburskich. W okresie petersburskim przygotowała dwie prace lingwistyczne: „Ałbanja i Ałbańcy” oraz „Kamień Latyr i Gorod Ałtyr”.

W kolejnych latach powróciła do Królestwa, gdzie pracowała w żeńskich prywatnych gimnazjach warszawskich: Sabiny Tegazzo-Chmielewskiej, Zofii Sierpińskiej i Marii Tołwińskiej. W 1916 roku wyszła za mąż za Stefana Ehrenkreutza, profesora Wolnej Wszechnicy Polskiej i Uniwersytetu Warszawskiego. Miała z nim trójkę dzieci. W 1922 roku uzyskała habilitację na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy „Św. Cecylia – przyczynek do genezy apokryfów” (publ. w 1922 roku w czasopiśmie „Lud”).

W latach 1924-1927 jako docent na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie prowadziła wykłady z etnografii i etnologii, a także ogromnie istotne dla niej badania terenowe, włączające studentów[3]. W tym samym czasie prowadziła również lekcje w Państwowym Gimnazjum Żeńskim jako etatowa nauczycielka. W 1929 mianowana została profesorem nadzwyczajnym etnologii i etnografii na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Na bazie swoich badań nad kulturą ludową Wileńszczyzny założyła przy uniwersytecie Muzeum Etnograficzne, tworząc pierwszą kolekcję wokół tkanin ludowych zebranych na wystawę w 1925 r.[3] Opublikowała w tym czasie następujące prace: „Wskazówki dla zbierających przedmioty dla Muzeum Etnograficznego Uniwersytetu Stefana Batorego”, „Obrzędy weselne ludu polskiego jako forma dramatyczna”, „Zwyczaje weselne ludu polskiego”. W 1933 roku powzięto uchwałę o powołaniu Katedry Etnografii Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, na jej kierownika wyznaczono Cezarię de Baudouin de Courtenay. Rok później (1934) mianowana została profesorem zwyczajnym.[3] W 1936 roku opublikowała: „Dwie kultury, dwie nauki” oraz „Folk Dances and Wedding customs”. Udzielała się w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, a w 1937 roku podpisała protest w sprawie „getta ławkowego”.

W czasie pobytu w Palestynie zatrudniona była w Biurze Studiów Bliskiego i Środkowego Wschodu, mającego być podstawą do odbudowy orientalistyki w powojennej Polsce. W tym czasie napisała następujące rozprawy: „Święty Jerzy patronem harcerstwa”, „Kalendarz świętojerski lub zbadany w Bazylice św. Grobu w Jerozolimie”, „Święty Jerzy – studium kulturologiczne”, „Antonina Czarniecka, pątniczka z Zamojszczyzny”, „Huculski Bereza i rumuńska Brezeia na tle zwyczajów Bożego Narodzenia”.

W Londynie (po 1947 roku) była współzałożycielką Polskiej Rady Naukowej na Obczyźnie (powstałej w 1948 roku), która dwa lata później przekształciła się w Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie. Często udzielała się na posiedzeniach naukowych Rady, jej referaty opublikowane zostały na łamach „Rocznika Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie”. Należała także do Zrzeszenia Profesorów i Docentów Polskich Szkół Akademickich na Obczyźnie (od 1948) oraz do grona naukowców związanych z Polskim Uniwersytetem na Obczyźnie (PUNO). W roku 1958 wybrana została na rektora tej uczelni. Była członkiem Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu oraz Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland.

Publikacje[edytuj]

Książki[edytuj]

  • Święta Cecylia. Przyczynek do genezy apokryfów (1922)
  • Ze studiów nad obrzędami weselnymi ludu polskiego (część 1, 1929)
  • Łańcuch tradycji. Teksty wybrane (2005). ​ISBN 83-235-0110-6​.

Artykuły[edytuj]

  • 1923 Materiał naukowy i przedmiot etnologii, „Lud”, t. 22, s. 26-32.
  • 1933 Zakład Etnologii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i jego zadania, „Balticoslavica”, t. 1, s. 75-98.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Zofia Sokolewicz, Cezaria Anna Baudouin de Courtenay - Vasmer -Ehrenkreutz - Jędrzejewiczowa 1885–1967, [w:] Piotr Salwa, Andrzej Kajetan Wróblewski (red.), Portrety Uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1915−1945, A−Ł, Monumenta Universitatis Varsoviensis, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2016, ss.72-80, ISBN 978-83-235-2142-6.
  2. D. Zamojska, Cezaria Baudouin de Courtenay‑Ehrenkreutz‑Jędrzejewiczowa, [w:] Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc (red.), Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX w, t. t.4, 1995, s.157, ISBN 8385490434,, ISBN 9788385490432.
  3. a b c Dorota Zamojska, Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967), „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” (2/38), 2011, ss.15-25, ISSN 12310298.
  4. Dalszy ciąg uroczystości wileńskich. Przemówienia i gratulacje. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 235 z 12 października 1929. 

Bibliografia[edytuj]

  • Draus J., Życie i działalność Cezarii Baudouin de Courtenay-Jędrzejowiczowej (1885-1967), [w:] Losy Polek żyjących na obczyźnie i ich wkład w kulturę i naukę świata. Historia i współczesność, pod red. Agaty i Zbigniewa Judyckich, Wydawnictwo Czelej, Lublin 1999.
  • Zadrożyńska A., Zamojska D., Cezaria Baudouin de Cortenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa, [w:] Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, t. 1., red. E. Fryś-Pietraszakowa, A. Kowalska-Lewicka, A. Spiss, PTL, Wrocław - Kraków 2002, s. 3-7.