Denominacja złotego w 1995

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Denominacja złotego w 1995 rokureforma monetarna wprowadzająca w Polsce od dnia 1 stycznia 1995 nową jednostkę pieniężną o nazwie „złoty” i symbolu PLN, która zastąpiła „starego złotego” (PLZ). Jeden nowy złoty odpowiada 10 000 starych złotych.

Przyczyny przeprowadzenia denominacji[edytuj]

W latach 1989–1990 w Polsce wystąpiła hiperinflacja, która osiągnęła poziom 1 395%[1]. Do obiegu wprowadzono nowe nominały banknotów: 20 000 zł, 50 000 zł, 200 000 zł (1989), 100 000 zł, 500 000 zł (1990), 1 000 000 zł (1991) i 2 000 000 zł (1992). Monety, mimo iż nie przestały być prawnym środkiem płatniczym, zniknęły z obiegu, jako że ich wartość była zbyt niska aby wygodnie używać ich w rozliczeniach. Najniższym nominałem występującym w powszechnym obiegu był banknot 50 zł[2].

Narodowy Bank Polski już w 1990 roku rozpoczął przygotowania do denominacji. Warunkiem umożliwiającym jej przeprowadzenie był spadek poziomu inflacji poniżej 10% i gwarancja utrzymania się niskiego poziomu przez dłuższy czas[3]. Dzięki realizacji planu Balcerowicza udało się w kolejnych latach zahamować inflację i ustabilizować gospodarkę[1]. Ostatecznie decyzję o przeprowadzeniu denominacji podjęto w 1994 roku[4].

Przykładowe ceny w 1994 roku[edytuj]

Bilet Trójmiejskiej SKM sprzed denominacji (z przebitą ceną)
Przykładowe ceny[5]
Artykuł Cena (PLZ)
jajko (szt.) 2200
mleko 3,2% (l) 5500
szynka (kg) 128000
cukier (kg) 9500
mąka poznańska (kg) 6300
wódka Krakus (0,5 l) 71500

Nowe banknoty i monety[edytuj]

Mennica Państwowa już w 1990 roku rozpoczęła bicie monet z myślą o wprowadzeniu do obiegu po denominacji. Zgromadzenie dużej liczby monet umożliwiło później szybkie zastąpienie niskich nominałów starej emisji[4].

W 1990 roku przygotowano nową serię banknotów według projektu Waldemara Andrzejewskiego o nominałach od 1 zł do 500 zł. Nie weszły one jednak do obiegu z powodu słabego zabezpieczenia przed fałszowaniem.

Banknoty o nominałach od 10 zł do 200 zł, które weszły do powszechnego obiegu, rozpoczęto drukować w 1994 roku. Autorem projektów jest Andrzej Heidrich. Projektantkami wizerunków monet są Stanisława Wątróbska-Frindt (awers) oraz Ewa Tyc-Karpińska (rewers).

Kalendarium denominacji[edytuj]

  • 17 lipca 1990 – Prezes NBP Władysław Baka zapowiedział prace nad projektem denominacji złotego[6].
  • 16 maja 1991 – prowizoryczny banknot o nominale 200 000 zł przestał być prawnym środkiem płatniczym[7]. NBP rozpoczął także wycofywanie banknotów o nominałach 10 zł, 20 zł, 200 zł, 2000 zł i 20 000 zł[8].
  • 11 maja 1994 – Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów zaakceptował przygotowany przez NBP projekt denominacji złotego[5].
  • 7 lipca 1994 – Sejm uchwalił Ustawę o denominacji (Dz.U. 1994 nr 84 poz. 386)[9].
  • 15 października 1994 – Stare wersje banknotów 50 000 zł, 100 000 zł, 500 000 zł, 1 000 000 zł i 2 000 000 zł (nieposiadające elementów świecących w promieniach UV) przestały być prawnymi środkami płatniczymi[10].
  • 21 listopada 1994 – oficjalna prezentacja wzorów nowych banknotów i monet podczas konferencji prasowej w NBP[11].
  • 22 listopada 1994 – początek kampanii informacyjnej w TVP[12].
  • 1 stycznia 1995 – prawnym środkiem płatniczym przestały być stare banknoty o nominałach 10 zł, 20 zł i 50 zł oraz monety o nominałach wyrażonych w starych złotych[13]. Do obiegu wchodzą nowe monety i banknoty o nominałach 10 zł, 20 zł i 50 zł[14]. Od tego dnia przez następne dwa lata równolegle funkcjonowały nowe i stare złote. W pierwszej kolejności wycofywane były banknoty o najniższych nominałach, które były zastępowane monetami[11]. Przez okres współistnienia dwóch rodzajów pieniędzy ceny musiały być podawane zarówno w starych i nowych złotych.
  • 1 czerwca 1995 – do obiegu weszły nowe banknoty 100 zł i 200 zł[15]. Przyczyną ich późniejszego wprowadzenia była znaczna liczba starych banknotów 1 000 000 zł i 2 000 000 zł, które nie były sukcesywnie wycofywane[11].
  • 1 stycznia 1997 – banknoty starej emisji przestały być prawnym środkiem płatniczym. Od tego dnia mogły być wymieniane na nowe złote tylko w placówkach NBP oraz innych bankach.
  • 31 grudnia 2010 – ostateczny termin, do którego banknoty i monety sprzed denominacji podlegały wymianie na nowe. Najmniejsza kwota, jaką można było wymienić, to 100 starych złotych (równowartość 1 grosza) i jej wielokrotność. Według szacunków NBP do dnia 31 grudnia 2009 roku nie zostało wymienionych 8 283,4 mln sztuk starych monet i banknotów o wartości 174,8 mln (nowych) złotych.

Przypisy

  1. a b Jak Polska uciekła z hiperinflacji do normalnych cen (pol.). gazetaprawna.pl, 14 marca 2010. [dostęp 10 listopada 2010].
  2. Monika Skarbek: Kiedy złoty stracił zera (pol.). nbportal.pl, 5 listopada 2010. [dostęp 11 listopada 2010].
  3. Złotówka zaczeka. „Gazeta Wyborcza”, 8 września 1992. 
  4. a b Jędrzej Bielecki. Na denominacji nikt nie straci. „Rzeczpospolita”, 20 października 1994. 
  5. a b Konrad Sadurski. Denominacja 1 stycznia ’95. „Gazeta Wyborcza”, 12 maja 1994. 
  6. 10 zł za dolara. „Gazeta Wyborcza”, 18 lipca 1990. 
  7. M.P. 1991 nr 16 poz. 107
  8. uś. Denominacja – obcinanie zer. „Gazeta Wyborcza”, 9 maja 1991. 
  9. RAZ. Sejm za denominacją złotego. „Rzeczpospolita”, 27 czerwca 1994. 
  10. M.P. 1994 nr 20 poz. 162, M.P. 1994 nr 62 poz. 553
  11. a b c Jerzy Pilczyński. „Królewska” denominacja. „Rzeczpospolita”, 22 listopada 1994. 
  12. Konrad Sadurski. Królewskie banknoty. „Gazeta Wyborcza”, 22 listopada 1994. 
  13. M.P. 1994 nr 61 poz. 541
  14. M.P. 1994 nr 64 poz. 575
  15. M.P. 1995 nr 25 poz. 306