Folusz (budynek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Folusz z XIII wieku z Alresford, Wielka Brytania

Folusz – budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się folusz - maszyna do obróbki (folowania) sukna. Warsztat przemysłowy, zajmujący się taką obróbką sukna.

Historia[edytuj]

Pierwotnie, poczynając od późnego średniowiecza, folusze istniały w pobliżu wszystkich ośrodków, w których zajmowano się produkcją tkanin wełnianych. Ponieważ wymagają one wody zarówno do napędu urządzenia foluszniczego (przy pomocy koła wodnego) jak i do zwilżania tkanin w procesie folowania, stawiano je zwykle nad odpowiednio wydajnymi ciekami wodnymi. Były to z reguły niewielkie (do ok. 30 m²) budynki drewniane, w terenach górskich zwykle konstrukcji zrębowej, na nizinach często bardziej prymitywne, kryte gontem, dranicami lub strzechą. Mieściło się w nich koryto (stępa), w którym umieszczano tkaninę, system stęporów (młotów) podnoszonych rytmicznie przez wał z odpowiednio zamocowanymi klinami oraz palenisko z kotłem, w którym podgrzewano wodę z odpowiednimi dodatkami do zwilżania tkaniny. Wał napędzany był kołem wodnym, zwykle nasiębiernym, a woda doprowadzana była często specjalnie wykopaną młynówką i systemem drewnianych koryt. Praktycznie wszystkie elementy napędu również były wykonywane z drewna.

W przeciągu XIX w. na niżu polskim zdecydowana większość foluszy zanikła na skutek konkurencji przemysłu fabrycznego. Większa ich liczba zachowała się w rejonach górskich Karpat. W 1935 r. zarejestrowano na tych terenach czynne folusze m.in. w Roztokach pod Witowem, w Ustupie (część Zakopanego), w Podszklu na Orawie, w Jurgowie na Spiszu, w Szlachtowej koło Szczawnicy i w kilku innych wsiach.

Obecnie zabytkowe folusze oglądać można w skansenach:

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Tłoczek Ignacy: Polskie budownictwo drewniane, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1980, ​ISBN 83-04-00678-2​.