Fotografia barwna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Fotografia barwna – technika fotograficzna umożliwiająca rejestrowanie obrazów barwnych. Polega ona na rejestracji, na negatywie lub pozytywie, zdjęć fotografowanych przedmiotów wraz z ich kolorem, czyli właściwością wywołującą wrażenia wzrokowe, zależne od długości fal świetlnych odbijanych, przepuszczanych lub emitowanych przez te przedmioty.

Historia[edytuj | edytuj kod]

„Tartanowa wstążka” (ang. Tartan Ribbon), pierwsze na świecie kolorowe zdjęcie wykonane przez Suttona w 1861 r.

James Clerk Maxwell opracował w 1855 roku podstawy teoretyczne fotografii barwnej i jako pierwszy zaczął eksperymentować z rejestrowaniem barwnych obrazów. W 1861 roku brytyjski fotograf Thomas Sutton pracując na zlecenie Maxwella wykonał pierwszą w historii projekcję barwną przedstawiającą wielokolorową wstążkę, zdjęcie to znane jest jako Tartanowa wstążka (ang. Tartan Ribbon)[1][2]

Louis Ducos du Hauron wykonał w 1877 roku kolorową fotografię francuskiego miasteczka Agen. Zdjęcie Louisa Ducosa du Haurona uważa się za pierwszą fotografię barwną w historii. W 1907 roku bracia Lumière wynaleźli płyty do zdjęć w barwach naturalnych – autochrom.

Początki fotografii barwnej w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Rząca, Rynek Główny w Krakowie, autochrom datowany na lata 1910–1912
Zygmunt Szczotkowski, Żniwa w Żarkach, Agfacolor, 1938
Fotografia Agfacolor przedstawiająca polski pawilon na wystawie światowej w Paryżu w 1937 r.

Pierwszą polską fotografię barwną wykonał w technice autochromu Stanisław Wilhelm Lilpop i jest to portret Hanny Lilpop z przyjaciółką w Podkowie Leśnej w 1909 r[3]. Jednym z najsłynniejszych polskich kolorowych zdjęć z początku XX wieku jest fotografia Kwiaciarki na rynku w Krakowie, którą wykonał w ok. 1910[4]–1912[5] roku Tadeusz Rząca. Do polskich pionierów zalicza się także Henryk Mikolasch, który w 1910 roku wykonał kolorowe zdjęcie pod tytułem Dziewczynka z morelami. W latach 1912–1918 słynny polski fotografik Stanisław Krygowski bawiąc w Tatrach Polskich i w Zakopanem wykonał wiele fotografii kolorowych w technice autochromu i uwiecznił na nich Górali, turystów i przyrodę. Autochromy zachowały się w kolekcji Centralnej Biblioteki Górskiej PTTK w Krakowie.[6] W Polsce, w czasach II RP bardzo rzadko wykonywano fotografie kolorowe. Do najsłynniejszych zachowanych z tego okresu kolorowych fotografii należą zdjęcia Góralek z Zakopanego (1938) autorstwa Zygmunta Szczotkowskiego oraz zdjęcia architektury Czesława Olszewskiego publikowane w magazynie Arkady w latach 30. W dwudziestoleciu międzywojennym dwóch fotografików, Hans Hildenbrand i Maynard Williams, odwiedziło Polskę i wykonało wiele kolorowych fotografii, głównie terenów wiejskich, z których część zostało opublikowanych w magazynie National Geographic[7][8][9].

Mało znane są w samej Polsce filmy kolorowe pokazujące przedwojenne Wojsko Polskie (film z 1939 r. pod tytułem 1. Pułk Szwoleżerów im. Piłsudskiego – dostępny w internecie) oraz dostępne na internetowych stronach magazynu „Life” bogate archiwum kolorowych zdjęć przedstawiających okupowaną Polskę, Polaków i Niemców w czasie II wojny światowej autorstwa Hugo Jaegera. Jednym z pierwszych filmów kolorowych w historii Polski jest Wesele księżackie w Złakowie Borowym z 1937 roku autorstwa Tadeusza Jankowskiego[10]. Wśród niewielu filmów barwnych nakręconych przed II wojną światową w Polsce, znajduje się reportaż z 1938 roku pod tytułem Beautiful Poland („Malownicza Polska”) autorstwa Romualda Gantkowskiego. Tematem filmu są polskie miasta i ich mieszkańcy, udokumentowano zabytki, pokazano ruch uliczny i codzienne życie (po wybuchu wojny film zaktualizowano i wyświetlano pt. The land of my mother). Dokument ten został wyświetlony na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku natomiast Wesele księżackie na Wystawie Światowej w Paryżu w 1937 r. Oba filmy zachowały się w archiwach.

Rozwój techniki[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie kolorowe wykonane w 1909 r. przez Siergieja Prokudin-Gorskiego

Istnieją dwie metody rejestracji i odtwarzania obrazów barwnych: addytywna i subtraktywna. W uproszczeniu, pierwsza metoda polega na dodawaniu trzech barw podstawowych, prowadzącym do uzyskania bieli, druga natomiast na nakładaniu trzech warstw barwnych mogących wytworzyć czerń. Obie metody istnieją równolegle w całej historii techniki fotografii barwnej.

Najwcześniejsze zdjęcia barwne – tylko obiektów nieruchomych – dokonywano zwykłymi aparatami fotograficznymi kolejno poprzez trzy filtry w barwach podstawowych. Uzyskane w ten sposób negatywy czarno-białe służyły jako materiał do addytywnego druku barwnego. Później powstał aparat fotograficzny Bermpohla z układem półprzezroczystych zwierciadeł dający od razu trzy takie negatywy, co pozwalało już na dokonywanie migawkowych zdjęć obiektów ruchomych.

Na początku XX wieku firma Lumière wprowadziła klisze Autochrom, w których na zwykłej emulsji żelatynowej nałożony był raster, złożony z barwionych na kolory podstawowe ziarenek krochmalu. Po naświetleniu i wywołaniu odwracalnym uzyskiwano dość ciemny diapozytyw w addytywnych barwach naturalnych. Podobna metoda, stosująca szachownicę miniaturowych filtrów pod nazwą Dufaycolor przetrwała do lat pięćdziesiątych XX w.

Przełomem stało się wprowadzenie w latach 30 XX wieku światłoczułych materiałów diapozytywowych w postaci trójwarstwowych filmów małoobrazkowych Kodaka w USA i Dufaycolor w Wielkiej Brytanii (1935) oraz Agfy w Niemczech (1936), polegających na subtraktywnej syntezie barw. Fotografia barwna stała się dostępna dla amatorów. W kilka lat później pojawił się barwny materiał światłoczuły, dający negatywy w barwach dopełniających, które można było kopiować na barwnych papierach fotograficznych. Jakość i trwałość takich zdjęć barwnych pozostawiały początkowo wiele do życzenia.

W produkcji filmów przez wiele lat utrzymywały się kamery systemu Technicolor, naświetlające przez układ zwierciadeł i filtrów równocześnie trzy taśmy filmowe, z których produkowano kopie filmów do projekcji kinowej. Zasada trójpodziału promieni okazała się tak doskonała, że nadal stosowana jest w profesjonalnych kamerach telewizyjnych. Natomiast w cyfrowej fotografii amatorskiej stosowana jest metoda rastrów barwnych, znana już od stu lat (zob. autochrom).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, s. 35.
  2. Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, s. 693.
  3. Katarzyna Brejwo: Pierwszy raz w kolorze. Gazeta Wyborcza, 2013-07-04. [dostęp 2013-08-09].
  4. Aga Cygan: Świat w kolorze Black&White. AWR Wprost: infotuba.pl, 2009-04-15. [dostęp 2012-09-10].
  5. Anna Cymer: Od tego się zaczęła kolorowa fotografia. SwiatObrazu.pl, 2008-11-17. [dostęp 2012-09-10].
  6. J. Nowicka: Szklane płyty tylko dla bogatych. Rzeczpospolita, 2008. [dostęp 2008].
  7. Maynard Owen Williams, "Struggling Poland", The National Geographic Magazine, August 1926
  8. Hans Hildenbrand "Bright Bits in Poland's Mountainous South", The National Geographic Magazine, March 1935
  9. Colour Photos of Everyday Life in Poland in 1930 by Hans Hildenbrand (ang.). www.slavorum.org. [dostęp 2018-09-25].
  10. Wystawy – Stroje ludowe w Polsce (pol.). Państwowe Muzeum Etnograficzne. [dostęp 2011-11-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans Windisch: Die neue Foto-Schule III, Heering-Verlag, Seebruck, 1961.
  • Boris von Brauchitsch, Mała historia fotografii, Warszawa 2004.
  • Michael R. Peres (red): Focal Encyclopedia of Photography. Focal Press, 2007. ISBN 0-240-80740-5. (ang.)