Frantz Fanon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Frantz Fanon
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 lipca 1925
Fort-de-France, Martynika
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1961
Bethesda, Stany Zjednoczone
Zawód, zajęcie pisarz
Odznaczenia
Krzyż Wojenny

Frantz Fanon (ur. 20 lipca 1925, Fort-de-France, Martynika, zm. 6 grudnia 1961, Bethesda, Stany Zjednoczone) – francuski lekarz psychiatra, pisarz, filozof[1] oraz działacz polityczny związany z algierskim Frontem Wyzwolenia Narodowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość na Martynice, okres II wojny[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na Martynice, w mieście Fort-de-France w zamożnej rodzinie. Jego ojciec był urzędnikiem, matka prowadziła sklep[2]. Martynika była wówczas kolonią francuską, wszystkie instytucje, w tym szkoły były wzorowane na instytucjach francuskich, językiem oficjalnym był francuski[2]. W 1943 roku przerwał naukę i udał się statkiem na Dominikę w celu dołączenia do armii Wolnej Francji pod przywództwem generała De Gaulle'a[3]. Nie zrealizował jednak tego zamiaru, prawdopodobnie z powodu młodego wieku, został wydalony z powrotem na Martynikę, gdzie kontynuował naukę[3].

W 1944 roku po upadku kolaboracyjnego reżimu na Martynice dołączył do wojsk Wolnej Francji[3]. Został przyjęty do marynarki wojennej i wypłynął w rejs do Maroka. W Maroku oddział Fanona został skierowany na szkolenie wojskowe. W tym kraju Fanon po raz pierwszy zetknął się z realiami kolonializmu w krajach Afryki Północnej, co było ważnym tematem w jego późniejszej twórczości[3]. Z Maroka jego oddział został przeniesiony na teren Francji. Fanon wziął udział w walkach II wojny światowej, odniósł rany w walce z armią niemiecką w okolicy miejscowości Nantua pod koniec 1944 roku[3]. Za zasługi wojenne otrzymał odznaczenie Krzyż Wojenny z brązową gwiazdą[3]. W październiku 1945 roku powrócił na Martynikę, gdzie kontynuował edukacje w liceum[3].

Pobyt we Francji[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkoły średniej zdecydował się powrócić do Francji z Martyniki i rozpoczął studia medyczne w Lyonie. Jako weteran wojenny był zwolniony z oplat za studia[4]. Podczas studiów rozpoczął pisanie swojej pierwszej książki, którą wydał w 1952 roku. Zainteresował się także psychiatrią i psychoanalizą. W 1952 roku ukończył studia, pracę magisterską poświęcił m.in. psychoanalizie Jacquesa Lacana. W tym samym roku rozpoczął pracę w szpitalu psychiatrycznym niedaleko Lyonu[4]. W szpitalu zetknął się z pacjentami z Afryki Północnej, co zainspirowało go do refleksji nad związkiem pomiędzy zaburzeniami psychicznymi a kolonializmem[4].

Swój pierwszy tekst opublikował w czasopiśmie Esprit w maju 1951 roku, był to fragment książki Peau noire, masques blancs, którą opublikował w 1952 roku. Jego pierwsza książka nie zebrała początkowo pozytywnych recenzji[5].

Algieria[edytuj | edytuj kod]

Szpital psychiatryczny w Al-Bulajda, w którym zatrudniony był Frantz Fanon

W 1953 roku zdał egzamin specjalizacyjny z psychiatrii co oznaczało, że może pracować samodzielnie jako lekarz psychiatra[5]. W tym samym roku przeniósł się do Algierii, gdzie, na zlecenie francuskiego ministerstwa zdrowia, rozpoczął pracę jako psychiatra w szpitalu psychiatrycznym w miejscowości Blida (obecna nazwa Al-Bulajda) (Algieria była wówczas kolonią Francji)[6].

Wkrótce po tym, gdy Fanon rozpoczął pracę w szpitalu, rozpoczęła się algierska wojna o niepodległość. Fanon leczył zarówno Francuzów jak i Algierczyków. Pod wpływem doświadczeń w szpitalu narastał w nim krytycyzm wobec kolonializmu i rasizmu[7]. Potajemnie zaangażował się w wojnę po stronie algierskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego (fr. Front de Libération Nationale, FLN)[7]. Jego pomoc polegała na tym, że w ramach swojej pracy w szpitalu zapewniał partyzantom lekarstwa i przyjmował ukrywających się działaczy do szpitala, zapewniając im bezpieczną kryjówkę[8]. W 1956 roku jego działalność została wykryta przez rząd Francji, dla którego wciąż oficjalnie pracował w szpitalu[7]. Zrezygnował ze stanowiska i został wydalony z Algierii przez rząd francuski[7]. Osiedlił się w Tunisie, gdzie już jawnie angażował się w działalność FLN (organizacja stworzyła w Tunisie rząd na emigracji)[9].

W tym okresie Fanon aktywnie działał na rzecz niepodległości Algierii, publikował liczne artykuły na temat rasizmu i kolonializmu[10]. W oczach opinii publicznej na zachodzie stał się ikoną walki o niepodległość Algierii[11]. Ze względu na jego aktywność polityczną doszło do kilku zamachów na jego życie[9].

W 1960 roku, gdy pracował jako ambasador Algierii w Ghanie, zdiagnozowano u niego białaczkę[9]. Początkowo leczył się w ZSRR, następnie w 1961 roku z pomocą CIA został przetransportowany na leczenie do szpitala w USA[9]. CIA udzieliło mu pomocy, ponieważ rząd amerykański był zainteresowany uzyskaniem tajnych informacji na temat działań partyzantów w Północnej Afryce. W momencie przylotu do USA jego stan był jednak ciężki. Zmarł 6 grudnia 1961 roku[9].

Grób Frantza Fanona

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej wpływowym dziełem Fanona jest książka „Wyklęty lud ziemi“ (1961)[12]. Fanon analizuje w niej mechanizm przemocy kolonialnej i uzasadnia konieczność sięgnięcia po przemoc przez grupy skolonizowane. Zmaganie pomiędzy kolonializmem a anty-kolonializmem umieszcza w kontekście walki między kapitalizmem a socjalizmem. Za zagrożenie dla losów krajów kolonialnych po uzyskaniu niepodległości uznaje rządy elit wychowanych w czasach kolonialnych.[12] Uważa, że jeśli w krajach Afryki po odzyskaniu niepodległości nie dojdzie do wzrostu poziomu zamożności ludności doprowadzi to do wzrostu radykalizmu i przemocy plemiennej[9]. W pracy inspiruje się dziełami Marksa Jean Paul Sartre'a i Sigmunda Freuda[13]. Krytycznie odnosi się do zachodniego humanizmu, argumentując, że stanowił on uzasadnienie władzy nad krajami Afryki[13]. Podkreśla znaczenie tworzenia kultur narodowych, autonomicznych i niezależnych od kultury zachodu[13].

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Teksty Fanona wywarły wpływ na intelektualistów krajów Trzeciego Świata, USA i Europy Zachodniej w krajach gdzie tematyka rasy i kolonializmu odgrywała wówczas istotną rolę. Na dzieła Fanona powoływali się: Malcolm X, Amiri Baraka, Homi Bhabha, Edward Said, ruch Black Power[12]. Jego dzieła miały znaczący wpływ na studia postkolonialne, teorię krytyczną, badania nad rasizmem. Jego życie i twórczość były inspiracją dla wielu narodowych ruchów wyzwoleńczych.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Drabinski 2019 ↓.
  2. a b Macey 2014 ↓, Native Son.
  3. a b c d e f g Macey 2014 ↓, An Tan Robè.
  4. a b c Macey 2014 ↓, Dr Frantz Fanon.
  5. a b Macey 2014 ↓, ‘Black Skin, White Masks’.
  6. Macey 2014 ↓, In Algeria’s Capital of Madness.
  7. a b c d Patke 2004 ↓, s. 162.
  8. Macey 2014 ↓, Exile.
  9. a b c d e f Patke 2004 ↓, s. 163.
  10. Macey 2014 ↓, Forgetting Fanon, Remembering Fanon.
  11. Bairner 2016 ↓.
  12. a b c Patke 2004 ↓, s. 166.
  13. a b c Regrag 2002 ↓, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]