Freony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Freon)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Freony, chlorofluorowęglowodory (CFC, od ang. chlorofluorocarbons)[1][2][3] – grupa chloro- i fluoropochodnych węglowodorów alifatycznych. Freony były masowo stosowane jako ciecze chłodnicze w chłodziarkach, gaz nośny w aerozolowych kosmetykach oraz do produkcji spienionych polimerów, aż do odkrycia, że są to substancje zubożające warstwę ozonową. W latach 90. XX wieku uznano je powszechnie za szkodliwe dla środowiska, ich produkcja i wykorzystanie zostały znacząco zredukowane. Słowo Freon jest zarejestrowanym znakiem handlowym należącym do koncernu DuPont.

Historia i wykorzystanie[edytuj | edytuj kod]

Wynalazcą freonu był Thomas Midgley. Najpopularniejszym freonem stał się R-12 czyli dichlorodifluorometan, CCl2F2. Freony są nietoksyczne i niepalne. W temperaturze pokojowej i ciśnieniu atmosferycznym są gazami. W instalacjach chłodniczych freony występują w fazie ciekłej i gazowej. Freony łatwo ulatniają się do atmosfery z nieszczelnych instalacji, bez pozostawiania widocznych śladów wycieku, co powoduje, że nieszczelności takie trudno jest wykryć, o ile nie towarzyszy im wyciek oleju obecnego zazwyczaj w układzie.

Głównym następcą freonu R-12 jako cieczy chłodniczej stał się R-134a, czyli 1,1,1,2-tetrafluoroetan (nazwy handlowe Suva 134a; Solkane 134a; Genetron 134a). Freony to związki fluoru, chloru i węgla, R-134a jest fluorowanym węglowodorem zawierającym niepodstawione atomy wodoru (nie zawiera chloru). Jego wzór sumaryczny to CH2FCF3.

Znaczenie dla środowiska[edytuj | edytuj kod]

W latach 1970. opublikowano badania dowodzące, że emisja freonów do atmosfery powoduje niszczenie warstwy ozonowej w atmosferze[4][5]. Temat zyskał na popularności w latach 80. i 90., kiedy obniżenie koncentracji ozonu nad Antarktydą, zwane dziurą ozonową, stało się oczywiste[6][7]. Aktualnie istnieje szereg badań, prowadzonych przez niezależne ośrodki naukowe, potwierdzających szkodliwość działania freonów i wskazujących na ich kumulację w atmosferze, ze względu na ich trwałość. Oprócz niszczenia warstwy ozonowej, chlorofluorowęglowodory są także gazami cieplarnianymi[1].

Ze względu na te efekty, zostały opracowane regulacje prawne ograniczające użycie freonów, w tym także regulacje międzynarodowe, do których przystąpiła większość krajów świata: konwencja wiedeńska w sprawie ochrony warstwy ozonowej, a następnie protokół montrealski. Największe gospodarki świata zgodziły się na zamrożenie produkcji freonów na poziomie z roku 1986. Także w Polsce są to substancje kontrolowane, których wprowadzenie do obrotu wiąże się z opłatami (z wyjątkiem produkcji leków)[2].

Substancje[edytuj | edytuj kod]

Nazwy wybranych freonów i innych związków chłodniczych
Oznaczenia Nazwa angielska Nazwa polska
R-11 CFC-11 trichlorofluoromethane trichlorofluorometan
R-12 CFC-12 dichlorodifluoromethane dichlorodifluorometan
R-13 CFC-13 chlorotrifluoromethane chlorotrifluorometan
R-22 HCFC-22 chlorodifluoromethane chlorodifluorometan
R-23 HFC-23 trifluoromethane trifluorometan
R-113 CFC-113 trichlorotrifluoroethane trichlorotrifluoroetan
R-114 CFC-114 1,2-dichloro-1,1,2,2-tetrafluoroethane 1,2-dichloro-1,1,2,2-tetrafluoroetan
R-115 CFC-115 1-chloro-1,1,2,2,2-pentafluoroethane 1-chloro-1,1,2,2,2-pentafluoroetan
R-116 CFC-116 hexafluoroethane heksafluoroetan
R-134a HFC-134a 1,1,1,2-tetrafluoroethane 1,1,1,2-tetrafluoroetan
R-227ea HFC-227ea 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropane 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropan

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Elmar Uherek: Chlorofluorowęglowodory (CFC) i wodorochlorofluorowęglowodory (HCFC). W: Encyklopedia Klimatologiczna ESPERE [on-line]. Uniwersytet Jagielloński, 2004-05-11. [dostęp 2020-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-27)].
  2. a b Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1263
  3. Stęplewska, U.; Maćkowiak, K.; Kuleta, P.. Syntetyczne czynniki chłodnicze - przegląd regulacji prawnych. „Przemysł Spożywczy”. 63 (9), s. 26-29, 2009. Wydawnictwo SIGMA-NOT (pol.). 
  4. Mario J. Molina, F.S. Rowland, Stratospheric sink for chlorofluoromethanes: chlorine atom-catalysed destruction of ozone, „Nature”, 249 (5460), 1974, s. 810–812, DOI10.1038/249810a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24] (ang.).
  5. Mario J. Molina, Polar Ozone Depletion (Nobel Lecture), „Angewandte Chemie International Edition in English”, 35 (16), 1996, s. 1778–1785, DOI10.1002/anie.199617781, ISSN 0570-0833 [dostęp 2019-05-24] (ang.).
  6. J.C. Farman, B.G. Gardiner, J.D. Shanklin, Large losses of total ozone in Antarctica reveal seasonal ClOx/NOx interaction, „Nature”, 315 (6016), 1985, s. 207–210, DOI10.1038/315207a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24] (ang.).
  7. Susan Solomon i inni, On the depletion of Antarctic ozone, „Nature”, 321 (6072), 1986, s. 755–758, DOI10.1038/321755a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]