Gołąbek zielonawofioletowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołąbek zielonawofioletowy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj gołąbek
Gatunek gołąbek zielonawofioletowy
Nazwa systematyczna
Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr.
Monogr. Hymenomyc. Suec. (Upsaliae) 2(2): 194 (1863)
Mapa zasięgu
Gołąbek zielonawofioletowy: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie
Gołąbek zielonawofioletowy: drugie zdjęcie
Jedna z form ubarwienia

Gołąbek zielonawofioletowy (Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Schaeffer nadając mu nazwę Agaricus cyanoxanthus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1883 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Russula[1].

Niektóre synonimy[2]:

  • Agaricus cyanoxanthus Schaeff. 1774
  • Russula cutefracta Cooke 1881
  • Russula cyanoxantha var. cutefracta (Cooke) Sarnari 1992
  • Russula flavoviridis Romagn. 1962

Alina Skirgiełło w 1991 r. opisała go pod nazwą gołąbek modrożółty, jednak według Władysława Wojewody nazwa jest mylna, błędnie bowiem określa kolor jego kapelusza – nigdy nie występuje w nim barwa żółta. Wojewoda wprowadził nową nazwę – gołąbek zielonawofioletowy. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: gołąbek fioletowy, bedłka górkowa, olszówka[3].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnicy 5-15 cm. Młody półkulisty z podgiętym brzegiem, później wypukły, stary wklęsły do lejkowatego. Skórka przeważnie bez połysku[4]. W czasie wilgotnej pogody skórka jest lepka, w czasie suchej błyszcząca. Istnieje duża zmienność w ubarwieniu kapelusza. Ma on kolor w różnych odcieniach koloru fioletowego, niebieskiego, różowego, ochrowego, oliwkowego i siwoczarniawego[5]. Cały kapelusz może być ubarwiony jednolicie, ale może też być kombinacją wymienionych kolorów[6].

Blaszki

Blaszki białe, dość gęste, o różnej długości (blaszki krótkie przemieszane z dłuższymi) Są giętkie (nie kruszą się przy dotknięciu palcem) – co jest wyjątkiem wśród gołąbków. Ten gatunek jest jedynym gołąbkiem, którego blaszki na starszych grzybach nie stają się kruche, lecz zachowują elastyczność[7].

Trzon

Wysokość 5-12 cm, grubość 2-3 cm , walcowaty, początkowo twardy, później gąbczasty. Biały, rzadko zabarwiony na liliowoczerwono[5].

Miąższ

Trwale biały, dość ścisły. Smak łagodny. W odróżnieniu od innych gołąbków miąższ nie barwi się pod wpływem siarczanu żelazawego na różowocielisto[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne o rozmiarach 7-9,5 × 5,5-7 µm i powierzchni pokrytej duzymi i małymi brodawkami. Podstawki o rozmiarach 40-50 × 8-13 µm. Wrzecionowate cystydy mają rozmiar 60-95 × 4-6 (13) µm i niewielki, zaokrąglony kończyk. Pod działaniem sulfowaniliny szarzeją. Występują nieliczne przewody mleczne[8]

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Europie, Ameryce Północnej i Środkowej, Azji i Australii[9]. W Polsce jest bardzo pospolity[3].

Rośnie od lipca do października, przeważnie w lasach liściastych, rzadziej iglastych, głównie pod dębami lub bukami. Rośnie na różnych glebach, unika tylko gleb wapiennych. W Europie Środkowej i w Polsce jest dość częsty[7][6].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Jest jadalny. Jeden z najbardziej smacznych gołąbków w Polsce. Może być przyrządzany w każdy typowy dla grzybów sposób, może też być marynowany w occie. Dobre efekty smakowe daje marynowanie go wspólnie z borowikiem szlachetnym[10].

Gatunki podobne[edytuj]

Podobny jest gołąbek oliwkowozielony (Russula heterophylla). Różni się gęstszymi i widelcowato pozrastanymi przy trzonie blaszkami oraz przewagą oliwkowozielonego koloru na kapeluszu[6]. Można go też pomylić z jadalnym gołąbkiem fiołkowozielonym (Russula ionochlora), o małych rozmiarach i z kruszącymi się blaszkami. Porównaj również z jadalnymi: gołąbkiem chmurnym (Russula parazurea)[4] oraz gołąbkiem szarym (Russula grisea).

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-12-18].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 444. ISBN 83-7404-513-2.
  5. a b Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota), tom 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula). Warszawa-Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-01-09137-1.
  9. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  10. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.