Golkowice (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Golkowice
Panorama Golkowic
Panorama Golkowic
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wielicki
Gmina Wieliczka
Liczba ludności (2006) 1800
Strefa numeracyjna (+48) 12
Tablice rejestracyjne KWI
SIMC 0340405
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Golkowice
Golkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Golkowice
Golkowice
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Golkowice
Golkowice
Ziemia 49°58′08″N 19°58′35″E/49,968889 19,976389

Golkowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Wieliczka.

Golkowice to duża wieś, oddalona od centrum Krakowa o 12 km, granicząca z nim od północno-zachodniej strony. Położona na Pogórzu Wielickim, na dwóch wzniesieniach rozdzielonych południkowo rzeką Wilgą. Od zachodu graniczy z osiedlem Zbydniowice, od północy z osiedlami Rajsko i Soboniowice, od wschodu z wsią Grabówki, od południa ze wsiami Podstolice i Ochojno. Sama wieś podzielona jest od wieków na przysiółki: Sosnowiec, Pastwiska, Podlesie, Środek, Gąsiory, Pasternik i Lasowice, otoczona z każdej strony sześcioma zabytkowymi kapliczkami.

Historia[edytuj]

Pierwsze zapiski o Golkowicach pochodzą XII wieku, kiedy to Długosz w swojej kronice nazywa je Golykowiczami. Nazwa wzięła się stąd, że któryś z książąt krakowskich na przełomie XI i XII wieku w czasie polowania, odpoczywając na polanie koło rzeki nazwanej później Wilgą, urzeczony pięknem tego miejsca postanowił nadać fragment tej ziemi zasłużonemu wojowi Golykowi[potrzebny przypis]. Ten, karczując puszczę i ściągając innych osadników, również z Czech, utworzył osadę zwaną od jego imienia Golykowiczami, zmienioną w późniejszych wiekach na Golkowice. Golkowice były wsią książęcą do XIV wieku. Nigdy nie należały do wielkich i możnych potentatów ziemskich lecz zamieszkiwali je wolni kmiecie. Na przełomie XIV i XV w. Golkowice stały się własnością klasztoru Benedyktynów w Tyńcu. Mieszkańcy Golkowic byli więc zobligowani do składania danin na rzecz klasztoru w Tyńcu i parafii w Wieliczce, do której należeli. Zajmowali się oni rolnictwem, myślistwem i hodowlą. Na ładnym wzniesieniu, zwanym do dziś podworcem, powstał dwór, w którym mieszkał zarządca dbający o interesy klasztoru. We wsi znajdowały się dwie karczmy.

Kaplica Matki Bożej Fatimskiej

Po kasacji klasztorów w 1817 roku wieś wraz z folwarkiem Biskupie przeszła na własność biskupów tarnowskich, a od 1880 roku biskupów krakowskich. Przez Golkowice przechodziły wojska Poniatowskiego w 1809 i 1813 roku oraz powstańcy Dembowskiego w 1846 r. W tym też roku w czasie rzezi galicyjskiej zarządca dworu Kwieciński uciekł do Krakowa, a chłopi częściowo rozgrabili dwór (który przestał istnieć kilkadziesiąt lat później). Oprócz wymienionej parafii w Wieliczce, Golkowice należały również do parafii św. Jakuba i Bożego Ciała w Krakowie, do Kosocic i Wróblowic, obecnie są samodzielną parafią pw. Matki Bożej Fatimskiej, prowadzoną przez zakon werbistów. Wieś słynęła od XIX wieku z wypieku sławnych kukiełek zwanych gołkami i jak głosi legenda, w czasie wizyty cesarza Franciszka Józefa w Krakowie wybudowano specjalny piec, w którym upieczono kukiełkę ze 150 kg mąki i poczęstowano cesarza z całym dworem, za co dał on Golkowicom przywilej wolnego handlu.

Szkoła podstawowa i gimnazjum

Na początku XX w. wybudowano w Golkowicach nową szkołę, a później po wojnie w latach 50. i 60. strażnicę. W wieku XIX aż do czasów II wojny światowej Golkowianie zajmowali się głównie rolnictwem i handlem. Brali oni czynny udział w I wojnie światowej, wojnie bolszewickiej i II wojnie światowej. W czasie okupacji został utworzony oddział Armii Krajowej, którego zadaniem była ochrona tajnej radiostacji "Wisła", która przekazywała wiadomości do Londynu. Po wojnie żołnierze AK i członkowie PSL Mikołajczyka byli represjonowani przez nową władzę.

Wieś kultywuje od wieków tradycje narodowe i regionalne np.: tradycyjne kolędowanie w okresie świąt Bożego Narodzenia, zapusty, obchody Wielkiego Tygodnia, śmigus, sobótki czy dożynki.

Dziś wieś liczy około 1800 mieszkańców i jest wsią średniozamożną[potrzebny przypis].

Komunikacja[edytuj]

Komunikację z Krakowem zapewnia komunikacja miejska Krakowa. Do Wieliczki kursują busy.