Gracjan Fróg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gracjan Fróg
Szczerbiec
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia 8 grudnia 1911
Laskówka
Data i miejsce śmierci 11 maja 1951
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby od 1933
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie (II RP)
Flaga PPP.svg Armia Krajowa
Jednostki KorpusowkaPodhalanczykow.png 2 Pułk Strzelców Podhalańskich
7 Batalion Pancerny
4 Batalion Pancerny
33 Dywizjon Pancerny
Odznaka 3 Brygada AK Szczerbca - motyw.jpg 3 Wileńska Brygada AK
Stanowiska dowódca 3 Wileńskiej Brygady AK
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
kampania wrześniowa
operacja „Ostra Brama”
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami

Gracjan Klaudiusz Fróg ps. „Góral”, „Szczerbiec” (ur. 8 grudnia 1911 w Laskówce, zm. 11 maja 1951 w Warszawie) – kapitan piechoty, broni pancernych Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej; dowódca 3 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej.

Okres przedwojenny[edytuj]

Był synem Stanisława Fróga i Bronisławy z domu Pawłowska. Uczęszczał do gimnazjum w Tarnobrzegu, w którym w 1930 zdał maturę. Następnie służył w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej, którą ukończył w 1933 z lok. 106 w stopniu podporucznika. Otrzymał przydział do 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku[1]. W 1936 został wysłany do Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie, a następnie awansowany do stopnia porucznika. Po jego ukończeniu służył kolejno w 4 Batalionie Pancernym w Brześciu nad Bugiem i 7 Batalionie Pancernym w Grodnie.

Okres wojny[edytuj]

Uczestniczył w wojnie obronnej 1939 jako dowódca szwadronu techniczno-gospodarczego w 33 Dywizjonie Pancernym, który działał w ramach Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim dostał się do niewoli niemieckiej, ale zdołał z niej uciec i dotarł do Przemyśla. Tam został aresztowany przez Sowietów, ale 3 listopada 1939 ponownie zbiegł. Powrócił do Wilna, gdzie związał się z konspiracją w ramach Kół Pułkowych; działał w Kole Pancerniaków. 19 marca 1941 został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Wilnie. Podczas przygotowywania transportu kolejowego w głąb ZSRR został uwolniony 23 czerwca tego roku przez polskich kolejarzy, którzy odczepili kilka ostatnich wagonów z więźniami[1].

Po zajęciu Wilna przez wojska niemieckie przeszedł do konspiracji w szeregach AK, współorganizował 17-osobowy Oddział Lotny im. Króla Bolesława Chrobrego AK[2]. Od początku września 1943 dowodził oddziałem partyzanckim AK działającym w rejonie Sużan. Od grudnia 1943 do lutego 1944 współdziałał z 6 Wileńską Brygadą AK. W tym czasie jego oddział, liczący ok. 100 partyzantów, został nazwany 3 Wileńską Brygadą AK. Brał udział w licznych akcjach zbrojnych, m.in. w Turgielach, Rudominie, Polanach, Mikuliszkach, gdzie w styczniu 1944 rozbił ekspedycję karną niemieckiej żandarmerii i litewskiej policji pomocniczej. W nocy z 29 na 30 czerwca opanował Troki, zdobywając znaczne ilości broni, amunicji i wyposażenia wojskowego. W maju skutecznie walczył z litewskimi oddziałami Lietuvos Vietine Rinktine; ostatecznie w nocy z 13 na 14 maja 1944 po krwawej bitwie, w której został ranny, jego oddział opanował Murowaną Oszmiankę, rozbijając formacje LVR.

W dniach 6-8 lipca 1944 dowodząc 3 Wileńską Brygadą AK (ok. 750 partyzantów) brał udział w ciężkich walkach o wyzwolenie Wilna w ramach operacji „Ostra Brama”. 3 Brygada odniosła duże sukcesy, na pozycjach trwała do 8 lipca i podjęła współdziałanie bojowe z oddziałami sowieckimi. 14 lipca otrzymał awans do stopnia kapitana[3]. 17 lipca 1944 na odprawie oficerów AK w Boguszach został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu na Łukiszkach w Wilnie, a następnie przewieziony na wschód do ZSRR, gdzie przebywał od 11 września 1944 w obozie NKWD nr 178 w Diagilewie pod Riazaniem[3][4].

Prześladowania po wojnie, śmierć[edytuj]

22 marca 1946 udało mu się zbiec z obozu NKWD w Diagilewie w towarzystwie kpt. Jana Mickunasa ps. „Sterling” i [a]ppor. Leonarda Stacewicza ps. „Sęk”[5][6] (była to jedna z nielicznych udanych i najbardziej znanych ucieczek) i dotrzeć do Wilna, skąd przybył transportem repatriacyjnym do Łodzi[3].

10 lipca 1948 w Łodzi został aresztowany przez UB pod fałszywym zarzutem działalności konspiracyjnej w ramach Ośrodka Mobilizacyjnego Wileńskiego Okręgu AK mjr Antoniego Olechnowicza ps. „Pohorecki”. Oskarżono go też o współpracę z Niemcami w zwalczaniu partyzantki sowieckiej na Wileńszczyźnie. Po brutalnym śledztwie i po spreparowanym procesie 13 lutego 1951[7] Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na karę śmierci. 11 maja 1951 został stracony w więzieniu mokotowskim[3].

Po przeprowadzeniu procesu rehabilitacyjnego wyrokiem Wojskowego Sądu w Warszawie dnia 17.01.1969 r., który stwierdził fałszywość dowodów służących do sporządzenia aktu oskarżenia został oczyszczony z zarzutów, wyrok anulowano[7]. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze na Łączce.

Odznaczenia[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

W Tarnobrzegu istnieje rondo jego imienia

Uwagi

  1. ppor. Leonard Stacewicz „Sęk” - komendant placówki AK Obwód Radzymin, dowódca kompanii w 8 Dywizji Piechoty AK w akcji „Burza”

Przypisy

  1. a b Korejwo 1995 ↓, s. 212.
  2. Korejwo 1995 ↓, s. 213.
  3. a b c d Korejwo 1995 ↓, s. 214.
  4. „Indeks Represjonowanych" - Instytut Pamięci Narodowej
  5. Mirosław Kuźnicki, Wspomnienia obozowe - Nie graj, Wojtek..., „Biuletyn Śląskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej”, 2005, s. 14.
  6. Dariusz Rogut, Ucieczki żołnierzy Armii Krajowej z obozu NKWD-MWD nr 178-454 w Riazaniu (1945-1946), „Dzieje najnowsze”, Rocznik XL, Instytut Historii PAN, 2008, s. 86, 87, ISSN 0419-8824.
  7. a b Janusz Bohdanowicz, 3. Brygada Szczerbca Armia Krajowa Okręg Wileński, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej - Środowisko Wileńskie w Warszawie, 2008, s. 8.

Bibliografia[edytuj]

  • Marian Korejwo: Moje ścieżki partyzanckie. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, Oddział w Bydgoszczy,, 1995. ISBN 8390313332.

Linki zewnętrzne[edytuj]