Gustaw Gizewiusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gustaw Herman Marcin Gizewiusz
Gisevius
Ilustracja
Miejsce spoczynku Gizewiusza w Ostródzie
Kraj działania Prusy Wschodnie
Data i miejsce urodzenia 21 maja 1810
Pisz
Data i miejsce śmierci 7 maja 1848
Ostróda
pastor
Okres sprawowania 1834-1848[1]
kaznodzieja Ostródzki
Okres sprawowania 1834-1848[1]
Wyznanie ewangelickie
Ordynacja 6 września 1835[1]
Strona internetowa

Gustaw Herman Marcin Gizewiusz, Gisevius (ur. 21 maja 1810 w Piszu, zm. 7 maja 1848 w Ostródzie) – pastor ewangelicki, polski działacz społeczno-narodowy i polityczny na Mazurach, literat, folklorysta, publicysta, tłumacz i redaktor, wydawca i bibliofil.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Piszu w częściowo zgermanizowanym polskim rodzie Giżyckich[2]. Jego ojciec Marcin był kierownikiem miejscowej szkoły miejskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Skończył gimnazjum w Ełku (1828), gdzie opanował m.in. język polski, studiował teologię ewangelicką w Królewcu na Uniwersytecie Albrechta oraz – w jego ramach – w Seminarium Polskim.

W 1835 został polsko-ewangelickim kaznodzieją w Ostródzie, gdzie rozwinął wszechstronną działalność w obronie Mazurów, występując przeciwko germanizacji. W 1843 opublikował po niemiecku w Lipsku pracę pt. „Die polnische Nationalität in Preußen”. Dwie następne części tej pracy ukazały się tamże w 1845 r. pod zmienionym tytułem „Die polnische Sprachfrage in Preußen” („Polska kwestia językowa w Prusiech”). W dziele tym na podstawie materiałów źródłowych demaskował metody germanizacyjne władz pruskich i wynaradawianie polskiej ludności. Przede wszystkim domagał się utrzymania języka polskiego w szkołach, a w celu powstrzymania germanizacji wydawał polskie książki dla Mazurów, między innymi tłumaczenie podręcznika szkolnego Przyjaciel młodzieży, we współpracy z Marcinem Gregorem (Królewiec 1845). Założył pierwsze polskie czasopismo dla Mazur: „Przyjaciel Ludu Łecki”.

Był obrońcą i propagatorem języka i kultury polskiej na Mazurach, a także utrzymywał kontakty ze środowiskami patriotycznymi w innych częściach ziem polskich oraz w Czechach i na Łużycach. W 1841 roku spotkał się w Ostródzie z innym znanym działaczem polskim Krzysztofem Mrongowiuszem, który przekazał mu memoriał do króla pruskiego w sprawie swobód językowych dla ludności mazurskiej. Wiosną 1842 roku dokument ten wręczył osobiście Fryderykowi Wilhelmowi. Po powrocie z Berlina skomentował swoje starania w liście do Mrongowiusza: Na Boga! Trzeba podnieść wrzawę, gdyż szatańscy wrogowie polskości teraz tym więcej się krzątają dookoła swego piekielnego dzieła, ponieważ się coraz to bardziej domyślają, że rzemiosło mogłoby im być w najbliższym czasie wytrącone z ręki[3]. Kandydował w 1848 roku do berlińskiego parlamentu jako przedstawiciel społeczności polskiej. Zmarł w dniu wyborów.

Spisywał pieśni ludu mazurskiego włączone później przez O. Kolberga do jego Dzieł Wszystkich. Do Mazurów pisał po polsku.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Gustaw Gizewiusz – Między Piszem a Ostródą.
  2. Jerzy Oleksiński, I nie ustali w walce, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1980, s. 105, ISBN 83-10-07610-X, OCLC 830955231.
  3. Jerzy Oleksiński, I nie ustali w walce, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1980, s. 106, ISBN 83-10-07610-X, OCLC 830955231.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]