Iława

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Iława
Iława
Herb Flaga
Herb Iławy Flaga Iławy
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat iławski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1305
Prawa miejskie 1305
Burmistrz Adam Żyliński
Powierzchnia 21,88 km²
Wysokość 100–150 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

33 181[1]
1 516,5 os./km²
Strefa numeracyjna
89
Kod pocztowy 14-200, 14-201, 14-202
Tablice rejestracyjne NIL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Iława
Iława
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Iława
Iława
Ziemia53°35′47″N 19°33′56″E/53,596389 19,565556
TERC
(TERYT)
6283507011
SIMC 0964650
Urząd miejski
ul. Niepodległości 13
14-200 Iława
Strona internetowa
BIP
Iława widok z kosmosu; z lewej strony widoczna wyspa Wielka Żuława o powierzchni 84 ha jest jedną z największych wysp śródlądowych Europy[2]
Mapa przedstawiająca rozmieszczenie terenów zielonych w Iławie
Ponad stuletni dąb przy kościele pw. Przemienienia Pańskiego

Iława (niem. Deutsch Eylau i, prus. Īlawa[potrzebny przypis]) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu iławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. Miasto jest położone na Pojezierzu Iławskim, nad najdłuższym jeziorem w Polsce[3]Jeziorakiem. Leży na terenie historycznej Pomezanii i na terenie określanym od XVI wieku jako Prusy Górne niem.Oberland. Przez Iławę przepływają rzeki Iławka i Tynwałd[4]. W obrębie administracyjnym miasta znajduje się największa wyspa śródlądowa w Polsce – Wielka Żuława[5] która ma stałe połączenie promowe z miastem [6]. Miasto leży na terenie Zielonych Płuc Polski - obszaru charakteryzującego się czystym powietrzem i różnorodnością systemu przyrodniczego.Od zachodu i północy Iławę otacza Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego[7]. Iława jest ośrodkiem wypoczynkowym, paraolimpijskim i turystycznym. W lesie tuż pod Iławą znajdują się dwa ośrodki wczasowe Telewizji Polskiej (Sarnówek i Tłokowisko) do których zjeżdżają się dziennikarze na wypoczynek[8][9]. Z Iławy można dopłynąć aż do Morza Bałtyckiego poprzez jezioro Jeziorak i zabytkowy, unikatowy na skalę światową Kanał Elbląski[10].Przed II wojną światowa miejscowość nazywana była "Perłą Oberlandu"[11]. Nad jeziorem Silm znajduje się jeden z kilku na świecie ośrodków szkolenia kapitanów żeglugi morskiej i pilotów portowych, uczą się oni manewrować statkami morskimi na zminiaturyzowanych modelach[12] Miasto nazywane jest letnią stolicą jazzu tradycyjnego ze względu na organizowany tu najstarszy festiwal tego gatunku muzyki w Europie - Old Jazz Meeting "Złota Tarka"[13]. Iława leży na Drodze św. Jakuba (jednego z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych na świecie) prowadzącym do katedry do Santiago de Compostella w Hiszpanii.

Warunki naturalne[edytuj]

Wedle danych z 1 stycznia 2009 r. powierzchnia miasta wynosi 21,88 km²[14], lokując miasto na trzeciej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz piątym co do liczby mieszkańców. Iława i okolice leżą na pofałdowanych terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta, na jeziorze Jeziorak (najdłuższe jezioro w Polsce oraz szóste co do wielkości) znajduje się wyspa Wielka Żuława z reliktami staropruskiego grodu. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi. W samej Iławie oprócz wspomnianego Jezioraka jest jeszcze kilkanaście mniejszych jezior (m.in. Mały Jeziorak, Iławskie, Dół). Jeziora i rzeki Pojezierza Iławskiego tworzą wraz z Kanałem Elbląskim szeroki system żeglugi śródlądowej, łączącej okoliczne zbiorniki wodne. Kanał ten umożliwia dopłynięcie z Iławy aż do Morza Bałtyckiego.

Przyroda[edytuj]

W okolicy Iławy znajdują się m.in.:

Historia[edytuj]

Widokówka z 1905 roku. „Pozdrowienia z Iławy!” – panorama miasta z widokiem na Kościół, jezioro Jeziorak, dworzec Iława Miasto, koszary, przystań

Historia miasta Iława (niem. Deutsch-Eylau) sięga roku 1305. W roku tym komtur krzyżacki z Dzierzgonia, Sieghond von Schwarzburg założył na półwyspie jeziora Jeziorak, w miejscu staropruskiej osady, nową osadę i nadał jej prawa miejskie. W 1317 przywilej miejski został odnowiony. W najstarszych dokumentach miasto występuje pod nazwami Ylawia (1317 r.), Ilow themptonikalis (1421 r.), Deutschen Ilow (1404 r.), Deutschen Ylaw (1421 r.), Ylow (1437). Miasto było siedzibą urzędnika krzyżackiego podlegającego komturowi w Dzierzgoniu. W latach 1362–1363 miasto nawiedziła zaraza hamująca jego rozwój. W powstaniu 1454 r. Iławianie stanęli po stronie Związku Pruskiego dążącego do przejścia Prus spod rządów krzyżackich do polskich. Po przegranej bitwie pod Chojnicami Iława znalazła się w granicach Państwa Krzyżackiego. W wyniku wojny 13-letniej 1454-1466, Iława przez pewien czas w granicach lenna polskiego. W 1513 r. miasto stało się lennem biskupa pomezańskiego, a po jego śmierci w 1522 r. zastawione. W 1520 r. miasto złożyło hołd królowi polskiemu Zygmuntowi Staremu, wkrótce później w 1525 roku Iława znalazła się w rękach Prus Książęcych. Po trwającym ponad wiek spokoju w mieście w 1628 roku weszli do niego Szwedzi. Podczas kolejnych wojen, działania wojenne szczęśliwie omijały Iławę. Została ona jedynie zajęta przez wojska brandenburskie. Po traktacie pokojowym w Oliwie w 1660 roku do miasta znów zagościł spokój. W 1706 r. praktycznie większość miasta została strawiona przez pożar. Ocalał jedynie kościół Przemienienia Pańskiego i kilka domów. W 1758 miasto zajmują Rosjanie. W wieku XVIII i XIX miasto stale się rozwijało. W 1860 r. Iława zyskała drogę wodną do Elbląga i Ostródy, a w 1876 roku również linie do Malborka i Gdańska. Wtedy również w Iławie umiejscowiono sąd obwodowy i urząd celny. Początek XX wieku oznaczał dalszy rozwój miasta, wybudowano ratusz (1912 r.), gazownię rozbudowaną w 1901 r. oraz wodociągi miejskie ukończone w 1903 r.

W 1920 r. odbył się tu plebiscyt mający zadecydować o przynależności Iławy. Za jej przynależnością do Prus opowiedziało się 95% głosujących. W latach trzydziestych, w wyniku likwidacji bezrobocia poprzez roboty publiczne, w Iławie popularność zyskała partia nazistowska NSDAP. Podczas II wojny światowej w Iławie mieścił się obóz pracy oraz obóz karny dla więźniów ze Sztumu. W 1944 r. zaczęto przygotowania do ewakuacji ludności. 22 stycznia 1945 r. do Iławy wkroczyły II oddziały Frontu Białoruskiego. W wyniku działań wojennych miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone. Po wejściu do miasta Rosjan Iława była niszczona, a pozostałe maszyny i inne mienie wywożone do Związku Radzieckiego. W dawnym obozie pracy powstał obóz jeniecki, więźniów wykorzystywano do prac lokalnych, a także wywożono na roboty do Związku Radzieckiego.

Po wojnie Iława w 1945 r. została włączona do Polski, na te tereny zaczęli przybywać urzędnicy i osadnicy polscy. W 1948 r. wywieziono z Iławy większość ludności pochodzenia niemieckiego, pozostałych na tych terenach. Iława była i jest jednym z najbardziej rozwijających się miast na Warmii i Mazurach[15][16]. W latach 80. XX w. w iławskim zakładzie karnym byli internowani działacze Solidarności, m.in.: Antoni Macierewicz, Bronisław Geremek, Ryszard Kalinowski, Jan Samsonowicz, Tadeusz Syryjczyk, Tadeusz Witkowski.

Toponimia[edytuj]

Plan Iławy z 1810 roku

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317 roku. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 r. widnieje Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 r. odmiana Ylau. W XV w. pojawiła się forma Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 miasto nazwano Ylaw, a w 1456 r. przyjęła się forma Ilau, następnie w 1459 r. zmieniono ją na Eylaw. W 1457 r. używa się nazwy Deutze Eylau, a w 1468 r. jej innej formy Dwetsch Eylau. Między XVI a XVII w. występują nazwy Teutschen Eylau, Deutscheneylau oraz Theuto Ilavia. W XVIII w. przyjęto obowiązującą aż do 1933 r. formę Deutsch Eylau. 1 stycznia 1934 r. zmieniono nazwę na Stadt Deutsch Eylau (Stadt – pol. miasto), a od 1945 r. polska nazwa miasta to Iława, którą urzędowo zatwierdzono 7 maja 1946[17].

Symbole miasta[edytuj]

Architektura[edytuj]

Mapa okolic Małego Jezioraka, u góry widoczne Stare Miasto, a na dole Gajerek
Zabytkowy młyn wodny na rzece Iławce
Podział administracyjny Iławy

Zabytki[edytuj]

Podczas ostatniej wojny (a raczej tuż po niej, po wkroczeniu Rosjan) została zniszczona większa część zabudowy ówczesnej Iławy.

Lista zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych[18]:

  • układ urbanistyczny, nr rej.: 516 (I/8) z 30.12.1957,
  • Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z 1933 r. przebudowany po 1945, nr rej.: A-4475 z 28.06.2007,
  • Kościół Przemienienia Pańskiego, z 1 poł. XIV w., nr rej.: 134 z 16.09.1949,
  • pozostałości murów obronnych z 1 poł. XV w., nr rej.: 590 z 7.03.1961,
  • ratusz z końca XIX w., nr rej.: 1534 z 9.11.1994,
  • budynek administracyjny d. rzeźni, ul. Dąbrowskiego 11, z 1905 r., nr rej.: A-4500 z 22.02.2008,
  • budynek dworca kolejowego z 1905 r., nr rej.: A-2282 z 16.08.2006,
  • zespół peronów z wiatami i tunelami, nr rej.: A-4578 z 31.08.2011,
  • stajnia-wozownia, ul. Jana III Sobieskiego, z końca XIX w., nr rej.: 4281 z 11.10.1993,
  • dawny budynek produkcyjny gazowni (obecnie Cerkiew św. Jana Teologa), ul. Jagiellończyka, z 1899 r., przebudowany w 1910 r., nr rej.: 4299 z 2.11.1993,
  • plebania, ul. Kościelna 1, z lat 1902–1903, nr rej.: A-4497,
  • budynek szkoły (obecnie Gimnazjum nr 1), ul. Kościuszki 2, z 1899 r., nr rej.: 1538 z 18.03.1987,
  • dom, ul. Kościuszki 6, z 1910 r., nr rej.: 1540 z 18.03.1987,
  • kamienica, ul. Kościuszki 14, z przełomu XIX/XX w., nr rej.: A-4358 z 17.11.2006,
  • dom, ul. Kościuszki 15, z 3 ćw. XIX w., nr rej.: 1543 z 18.03.1987,
  • kamienica z oficyną, ul. Kościuszki 27, z pocz. XX w., nr rej.: A-4356 z 17.11.2006,
  • kamienica, ul. Niepodległości 4, z ok. 1900 r., nr rej.: A-4502 z 22.02.2008,
  • kamienica, ul. Niepodległości 4 (4 b?), z 4 ćw. XIX w., nr rej.: 1547 z 18.03.1987,
  • hala miejska (obecnie Kino Pasja), ul. Niepodległości 13b, z końca XIX w., przebudowany w 1920 r., nr rej.: A-1989 z 30.12.2002,
  • willa, ul. Ostródzka 2, z końca XIX w., nr rej.: A-4501 z 22.02.2008,
  • willa, ul. Sienkiewicza 10, z 4 ćw. XIX w., nr rej.: 1548 z 18.03.1987,
  • budynek administracyjny Stacji Uzdatniania Wody, ul. Wodna 2, z 1903 r., nr rej.: A-4498 z 4.2.2008
  • budynek dawnego magazynu Urzędu Prowiantowego, ul. Wyszyńskiego 31, wybudowany po 1880 r., nr rej.: A-4581 z 418.10.2011,
  • wodociągowa wieża ciśnień, ul. 1 Maja, nr rej.: 1539 z 18.03.1987,
  • wodociągowa wieża ciśnień, przed dworcem PKP, nr rej.: 1618 z 28.12.1998,
  • wodociągowa wieża ciśnień, na terenie ZNTK, nr rej.: 1619 z 28.12.1998,
  • dawny młyn wodny z budynkiem gospodarczo-mieszkalnym, ul. Kościuszki 24, z 1912 r., nr rej.: A-4596 z 17.07.2012,
  • młyn (obecnie budynek usługowo-magazynowy), ul. Sobieskiego 12, z końca XIX w., nr rej.: A-4499 z 18.02.2008.

Obiekty historyczne[edytuj]

Neoklasycystyczno-secesyjny pałacyk w Iławie

Demografia[edytuj]

Widok na osiedle Kopernika w Iławie od północy

Dane z 30 czerwca 2009[19]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 32 349 100 16 975 52,2 15 516 47,8
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1485 775,8 709,1

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto miało 33 775 mieszkańców.

 Zobacz więcej w artykule Historia Iławy, w sekcji Populacja.
  • Piramida wieku mieszkańców Iławy w 2014 roku[1].


Piramida wieku Ilawa.png

Osiedla w Iławie[edytuj]

  • Stare Miasto
  • Centrum
  • Ostródzkie
  • Piastowskie
  • Młodych
  • Kormoran
  • Lipowy Dwór
  • Gajerek
  • Podleśne
  • XXX-lecia
  • Dzielnica Przemysłowa
  • Lubawskie
  • Kopernika
  • Nowy Świat
  • Słoneczne
  • Marina Iława
  • Wojska Polskiego

Transport[edytuj]

 Osobny artykuł: Transport w Iławie.
Mapa obrazująca sieć dróg, linii kolejowych oraz szlaków wodnych w Iławie

Transport drogowy[edytuj]

Miasto stanowi węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. Krzyżują się w nim następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

Iławscy przewoźnicy
  • PKS Iława – przedsiębiorstwo obsługujące komunikację regionalną i dalekobieżną[20]
  • ZKM (Zakład Komunikacji Miejskiej) – zakład obsługujący komunikację miejską[21]

Transport kolejowy[edytuj]

Iława jest ważnym węzłem kolejowym w Polsce, tylko tu na terenie województwa warmińsko-mazurskiego zatrzymuje się pociąg Pendolino [22]. Miasto posiada połączenia kolejowe z wieloma miastami:

  • Iława – Warszawa – Kraków – Przemyśl (najdłuższe połączenie bezpośrednie)
  • Iława – Gdańsk – Słupsk – Koszalin – Szczecin
  • Iława – Toruń – Poznań – Wrocław
  • Iława – Olsztyn – Ełk – Białystok
  • Iława – Brodnica (linia nieczynna)

W mieście istnieją dwa dworce kolejowe:

Transport śródlądowy[edytuj]

  • Miejski tramwaj wodny „Ilavia” – rejsy spacerowe i czarterowe po Jezioraku[23]
  • Żegluga Ostródzko-Elbląska – rejsy spacerowe statkiem „Bocian po Jezioraku (Port Iława – Sarnówek – Port Iława)[24]
  • Prom międzybrzegowy – przeprawa na Wielką Żuławę[25]

Kultura[edytuj]

Życie kulturalne[edytuj]

Jezioro Jeziorak i zabytkowy młyn elektryczny

Świętem Miasta jest 11 czerwca, upamiętniający lokację Iławy w 1305 roku[26].

Większości imprez kulturalnych w mieście patronuje Iławskie Centrum Kultury[27]. Przy ICK działa kinoteatr „Pasja", w ramach którego działa DKF „Kadr”[28].

W Iławie działa Miejska Biblioteka Publiczna[29], a także Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna wchodząca w skład Powiatowego Centrum Rozwoju Edukacji w Iławie[30] oraz filia Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. Karola Wojtyły w Elblągu. W mieście znajduje się kilka galerii sztuki[31].

Muzea[edytuj]

  • Internetowe Muzeum Iławy - www.Ilawasprzedlat [32]
  • Żeglarska Izba Pamięci[33]
  • Kużnia Talentów

Festiwale[edytuj]

  • Open Air MayDay Lead Festiwal[34]
  • Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego „Złota Tarka” (najstarszy festiwal jazzu tradycyjnego w Europie)[35]
  • Letnie Impresje Teatralne[34]
  • Jeziorak Szanty[36]
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Klasycznej „Viva Musica”[34]
  • Fama Rock Festiwal[37]
  • Festiwal muzyki hip-hop i rap – Park Jam[38]

Media lokalne[edytuj]

Prasa lokalna[edytuj]

  • Kurier Iławski (tygodnik)
  • Gazeta Iławska, dodatek tygodniowy do Gazety Olsztyńskiej (tygodnik)
  • Życie Regionu (tygodnik)
  • Panorama Regionu (miesięcznik)[39]
  • Powiat Iławski – Miesięcznik Regionalny[40]
  • Uroczysko – gazeta dla dzieci i młodzieży wydawana przez Zespół Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich, ukazująca się trzy razy w roku[41]

Telewizja[edytuj]

  • Iławska Telewizja Internetowa ilawatv.pl

Radio[edytuj]

Lokalne serwisy internetowe[edytuj]

  • ilawa.pl
  • ilawa.wm.pl
  • eilawski.pl
  • ilawa24.pl
  • ilawaonline.pl
  • powiatilawski.pl
  • ilawa.naszemiasto.pl
  • infoilawa.pl

Iława w kulturze[edytuj]

W 1974 r. na wyspie Wielka Żuława nagrywano film Gniazdo w reżyserii Jana Rybkowskiego, opowiadający o pierwszych latach państwa polskiego.[42]W Iławie i nad Jeziorakiem rozgrywała się akcja dwóch przygód „Pana Samochodzika” – Nowe przygody Pana Samochodzika oraz Pan Samochodzik i złota rękawica autorstwa Zbigniewa Nienackiego[43]. W listopadzie 1995 r. Volker Schlöndorff (twórca m.in. „Blaszanego bębenka”) nakręcił sceny do swojego filmu Król Olch z Johnem Malkovichem w ruinach zamku (8 km od Iławy).[44]W 1989 roku został nagrany przez TVP film dokumentalny Krwawa Iława o iławskim zakładzie karnym słynącym z buntów, pacyfikacji i samookaleczeń, a także z pobicia internowanych wiosną 1982 roku[45].

Edukacja[edytuj]

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Olimpijczyków
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 4 im. Polskich Podróżników
  • ZPS-W Szkoła Podstawowa Specjalna
  • Szkoła Podstawowa w CKU nr 1
  • (od nowego roku szkolnego) Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika
  • (od nowego roku szkolnego) Szkoła Podstawowa nr 5 im. Polskich Noblistów

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika (od nowego roku szkolnego PRZEKSZTAŁCONE w SP 4)
  • Gimnazjum nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Polskich Noblistów (od nowego roku szkolnego PRZEKSZTAŁCONE w SP 5)
  • Gimnazjum Specjalne
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Gimnazjum Publiczne w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego (od nowego roku szkolnego ZAMKNIĘTE)
  • Gimnazjum dla dorosłych w CKU nr 1
  • Gimnazjum dla dorosłych w Centrum Edukacji ZDZ

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

Zespół Szkół im. Konstytucji 3 maja
  • Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego
  • Zespół Szkół im. Bohaterów Września 1939 roku
  • Zespół Szkół im. Konstytucji 3 maja
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Zespół Szkół im. I. Kosmowskiej
  • Centrum Edukacji
  • Centrum Edukacji Dorosłych „Alfa”
  • Centrum Edukacji Zawodowej
  • CKU nr 1 (w Z.K.)
  • Liceum dla dorosłych „Eduma”

Szkoły wyższe[edytuj]

Szkoły artystyczne[edytuj]

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Tadeusza Bairda
  • Szkoła Tańca i Akrobatyki SPINEL

Administracja i polityka[edytuj]

Samorząd[edytuj]

 Osobny artykuł: Władze miasta Iławy.
Mapa Europy z zaznaczonymi miastami partnerskimi Iławy

Iława ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Iławy wybierają do swojej Rady Miejskiej 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta mieszczący się w miejskim ratuszu przy ul. Niepodległości.

Miasto jest siedzibą Starostwa powiatu iławskiego. W mieście znajduje się także siedziba wiejskiej gminy Iława.

Mieszkańcy Iławy wybierają posłów na Sejm RP z okręgu wyborczego nr 34 (Elbląg).

Religia[edytuj]

Na obszarze miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty:

Kościół katolicki[edytuj]

Kościół rzymskokatolicki[47][edytuj]

Kościół greckokatolicki[edytuj]

Kościół protestancki[edytuj]

Inne[edytuj]

Sport i rekreacja[edytuj]

Memoriał Huberta Wagnera 18 sierpnia 2005 r. w hali sportowo-widowiskowej

Iława jest ośrodkiem sportów wodnych. W mieście działa wiele przystani jachtowych, wypożyczalni sprzętu wodnego i rowerów. Miasto posiada stadion sportowy, halę widowiskowo-sportową, basen sportowy (Centrum Rekreacyjno-Sportowe), kręgielnię, tor do ekstremalnej jazdy rowerowej Pumptrack, miasteczko ruchu drogowego, 2 plaże strzeżone, 3 boiska Orlik, tor motocrossowo-rowerowo-przeprawowy, strzelnicę leśną, tor wioślarski, pole do mini-golfa a także kilka siłowni[53]. 18 listopada 1992 roku na Stadionie Miejskim w Iławie odbył się towarzyski mecz piłkarski Polska–Łotwa[54]. W Iławie działa Iławskie Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji, które wspiera działalność różnych sekcji sportowych.

W mieście istnieje klub sportowy Jeziorak Iława, składający się z kilku sekcji, m. in. piłki nożnej, piłki ręcznej, tenisa stołowego i taekwondo. Ponadto w Iławie istnieją lokalne kluby, instytucje i stowarzyszenia skupiające osoby uprawiające m. in. sztuki walki, wioślarstwo, siatkówkę, tenis ziemny, lekkoatletykę, pływanie, strzelectwo i kolarstwo[55].

Harcerstwo[edytuj]

W Iławie działa hufiec Związku Harcerstwa Polskiego. W ramach hufca działają dwie drużyny wielopoziomowe, trzy drużyny wędrowników (16-21 lat), jedna drużyna harcerzy starszych (13-16 lat), cztery drużyny harcerzy (19-13 lat) i cztery drużyny zuchów[56].

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto:

Szlaki piesze[57][edytuj]

  • Szlak żółty (28,3 km): z Iławy do Samborowa wzdłuż jeziora Jeziorak
  • Szlak niebieski (26 km): z Iławy przez Sarnówek do Siemian wzdłuż jeziora Jeziorak
  • Szlak zielony (41,3 km): z Iławy do Kamieńca
  • Leśna ścieżka dydaktyczna „Jasne”
  • Leśna ścieżka dydaktyczna „Silm”

Szlaki rowerowe[58][edytuj]

Szlaki kajakowe[59][edytuj]

  • Szlak kajakowy im. Jana Pawła II – Ostróda – Miłomłyn – Siemiany – Gizerek – IŁAWA[218]
  • Szlak kajakowy Stare Jabłonki – Miłomłyn – IŁAWA (dł. 63,4 km) – Stare Jabłonki – J. Szeląg M. – J. Szeląg W. – J. Pauzeńskie – Ostróda – J. Drwęckie – K. Elbląski – Miłomłyn – K. Iławski – J. Jeziorak – Chmielówka – Makowo – Szałkowo – IŁAWA
  • Szlak kajakowy IŁAWA – Stare Jabłonki (dł. 73,3 km) – IŁAWA – Iławka – Drwęca – J. Drwęckie – Ostróda – J. Pauzeńskie – J. Szeląg W.i M. – S. Jabłonki
  • Szlak kajakowy IŁAWA – IŁAWA (dł. 136,7 km) – Rz. Iławka – Rz. Drwęca – J. Drwęckie – Ostróda – J. Szeląg Wielki – J. Szeląg M.- Stare

Jabłonki – K. Elbląski – Miłomłyn – K. Iławski – J. Dauby – J. Jeziorak – IŁAWA

  • Szlak kajakowy tzw. pętla toruńska (dł. 483 km) – IŁAWA – Iławka – Drwęca – Toruń – Bratian – NML – Kurzętnik – Brodnica – Golub -Dobrzyń – Lubicz – Toruń – Wisła – Elbląg – Chełmno – Świecie – Grudziądz – Gniew – Biała Góra – Rz. Nogat – Malbork – K. Jagieloński – Elbląg – K. Elbląski – Jeziorak – IŁAWA

Szlaki żeglarskie[60][edytuj]

  • Szlak Kanału Iławskiego i Elbląskiego – IŁAWA – Makowo – Zatoka Kraga – Jezioro Dauby – Jezioro Karnickie – Miłomłyn – K. Elbląski – J. Drwęckie[219]
  • Szlak Jeziora Jeziorak i Płaskiego – IŁAWA – Siemiany – Jerzwałd
  • Szlak Jeziora Jeziorak i Ewingi – IŁAWA – Siemiany – Matyty – Dobrzyki – Zalewo
  • Szlak Kanału Iławskiego i Kanału Elbląskiego – IŁAWA – Makowo – Zat. Kraga – K. Iławski – Miłomłyn – K. Elbląski

Gospodarka i przemysł[edytuj]

W powiecie iławskim jest drugie co do wielkości, najniższe bezrobocie w województwie warmińsko-mazurskim (5,8%) zaraz po powiecie grodzkim Olsztyn (5,1%) – dane na koniec sierpnia 2016 roku[61]. W Iławie znajduje się podstrefa Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Gargždai  Litwa 30.05.1998
 Herborn  Niemcy 21.11.1998
 Tholen  Holandia 1.06.1994

Honorowi obywatele Iławy[62][edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Ilawa, w oparciu o dane GUS.
  2. moniter-inwestycji.pl.
  3. http://www.podomega.pl/index.php/sklep/item/184-jeziorak-najd%C5%82u%C5%BCsze-jezioro-w-polsce.
  4. https://www.geocaching.com/geocache/GC6G220_rzeka-tynwald?guid=9958b036-5a6a-48d9-bbf2-61522373c17b
  5. http://mojemazury.pl/152567,Ilawa-Wielka-Zulawa-najwieksza-srodladowa-wyspa-w-Polsce.html#axzz4PLnNWSZS.
  6. http://mapa.targeo.pl/prom-na-wyspe-wielka-zulawa-chodkiewicza-jana-karola-hetm-ilawa~4695689/prom/adres
  7. http://www.mazurytravel.com.pl/rekreacja/ilawa
  8. http://www.eholiday.pl/noclegi-hl8168.html.
  9. http://tlokowisko.obitur.pl/.
  10. http://www.polskieszlaki.pl/ilawa.html.
  11. http://mojemazury.pl/151851,Ilawa-na-starych-pocztowkach.html#axzz4RKSY7XN8
  12. http://mojemazury.pl/281621,Szkola-Kapitanow-na-jeziorze-Slim-pod-Ilawa.html#axzz4SBZhkekN
  13. http://www.edupedia.pl/words/index/show/567864_slownik_nazw_geograficznych-ilawa.html.
  14. 2009 r.. „Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym”, 2009-08-20. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  15. http://mojemazury.pl/151851,Ilawa-na-starych-pocztowkach.html#axzz4PhoNBGeD.
  16. http://www.castlesofpoland.com/prusy/ilaw_hist.htm.
  17. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. 1946 nr 44 poz. 85).
  18. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 31 marca 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2015-10-05]. s. 62.
  19. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  20. PKS Iława. pks-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  21. Zakład Komunikacji Miejskiej Sp. z .o.o. w Iławie - Strona główna, www.zkm.ilawa.pl [dostęp 2017-02-25].
  22. http://olsztyn.wyborcza.pl/olsztyn/1,48726,17087103,Pendolino_i_Mazury__Sprawdzamy__jak_sie_nim_przejechac.html
  23. Rejs tramwajem wodnym "Ilavia". polskaatrakcyjna.pl. [dostęp 2016-12-30].
  24. Żegluga Ostródzko-Elbląska. zegluga.com.pl. [dostęp 2016-12-30].
  25. Prom na wyspę Wielka Żuława. mapa.targeo.pl. [dostęp 2016-12-30].
  26. § 4. Statut Miasta Iławy (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2003 r., Nr 81, poz. 1176).
  27. Iławskie Centrum Kultury. ickilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  28. Pasja (Iława). audiowizualni.pl. [dostęp 2016-12-31].
  29. Miejska Biblioteka Publiczna w Iławie. biblioteka.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  30. Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna. pcre.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  31. Atrakcje Iławy. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  32. http://www.ilawa.pl/page/
  33. http://www.it-ilawa.pl/atrakcje/ilawa.html
  34. a b c Imprezy w Iławie. portal.abczdrowie.pl. [dostęp 2016-12-31].
  35. W rytmie jazzu. polskaniezwykła.pl. [dostęp 2016-12-31].
  36. Jeziorak Szanty. szantymaniak.pl. [dostęp 2016-12-31].
  37. Tegoroczna Iławska Fama Rock Festiwal w nowej formule. ilawa.wm.pl, 2016-04-02. [dostęp 2016-12-31].
  38. Iława. Druga odsłona młodzieżowej imprezy PARK JAM. infoilawa.pl, 2016-04-27. [dostęp 2016-12-31].
  39. Panorama Regionu. encyklopedia.warmia.mazury.pl. [dostęp 2016-12-30].
  40. Powiat iławski miesięcznik regionalny. polskaprasa.cba.pl. [dostęp 2016-12-30].
  41. Biuletyn Uroczysko. parkikrajobrazowewarmiimazur.pl. [dostęp 2016-12-30].
  42. http://mojemazury.pl/192933,Jak-w-Ilawie-Gniazdo-krecili-wystawa-fotograficzna.html#axzz4WzemdJ4K
  43. http://lubimyczytac.pl/ksiazka/231046/nowe-przygody-pana-samochodzika
  44. http://www.filmweb.pl/film/Kr%C3%B3l+Olch-1996-5004
  45. Krwawa Iława. filmpolski.pl. [dostęp 2016-12-30].
  46. a b Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 18 stycznia 2017.
  47. Parafie - Diecezja Elbląska. diecezja.elbląg.pl. [dostęp 2016-12-30].
  48. Parafia greckokatolicka p.w. św. Jana Apostoła. cerkiew.nazwa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  49. Iława. metodyści.pl. [dostęp 2016-12-30].
  50. Ewangelicy w Iławie. ostroda.luteranie.pl. [dostęp 2016-12-30].
  51. Zbór Betezda. kz.pl. [dostęp 2016-12-30].
  52. Adresy Kościołów (miejsca nabożeństw). adwentysci.org.pl. [dostęp 2016-12-30].
  53. Atrakcje Iławy. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  54. 18.11.1992 - Polska vs Łotwa - mecz towarzyski. hppn.pl. [dostęp 2016-12-31].
  55. Iławskie Targi Sportu. osrodek.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  56. Związek Harcerstwa Polskiego. ilawa.zhp.pl. [dostęp 2016-12-30].
  57. Aleje i szlaki piesze. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  58. Aleje i szlaki rowerowe. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  59. http://pojezierzeilawskie.pl/szlaki.html
  60. http://pojezierzeilawskie.pl/szlaki.html
  61. Stopa bezrobocia w województwie warmińsko-mazurskim w 2016r.. ilawa.praca.gov.pl. [dostęp 2016-12-30].
  62. Honorowi obywatele Iławy. infoilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  63. Zasłużeni dla Iławy. Zaszczytne grono znów się powiększa i to dość znacznie. infoilawa.pl, 2015-08-21. [dostęp 2016-12-30].
  64. Prof. Bronisław Jastrzębski odebrał statuetkę "Honorowego Obywatela Iławy". infoilawa.pl, 2016-09-27. [dostęp 2016-12-30].

Linki zewnętrzne[edytuj]