Iława

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Iława
Iława
Herb Flaga
Herb Iławy Flaga Iławy
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat iławski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1305
Prawa miejskie 1305
Burmistrz Adam Żyliński
Powierzchnia 21,88 km²
Wysokość 100–150 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

33 181[1]
1 516,5 os./km²
Strefa numeracyjna
89
Kod pocztowy 14-200, 14-201, 14-202
Tablice rejestracyjne NIL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Iława
Iława
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Iława
Iława
Ziemia53°35′47″N 19°33′56″E/53,596389 19,565556
TERC
(TERYT)
6283507011
SIMC 0964650
Urząd miejski
ul. Niepodległości 13
14-200 Iława
Strona internetowa
BIP

Iława (niem. Deutsch Eylau i, prus. Īlawa[potrzebny przypis]) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu iławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. Miasto jest położone na Pojezierzu Iławskim, nad najdłuższym jeziorem w Polsce[2]Jeziorakiem. Leży na terenie historycznej Pomezanii i na terenie określanym od XVI wieku jako Prusy Górne niem.Oberland. Przez Iławę przepływają rzeki Iławka i Tynwałd[3]. W obrębie administracyjnym miasta znajduje się największa wyspa śródlądowa w Polsce – Wielka Żuława[4] która ma stałe połączenie promowe z miastem [5]. Miasto leży na terenie Zielonych Płuc Polski - obszaru charakteryzującego się czystym powietrzem i różnorodnością systemu przyrodniczego.Od zachodu i północy Iławę otacza Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego[6]. Iława jest ośrodkiem wypoczynkowym, paraolimpijskim i turystycznym. W lesie tuż pod Iławą znajdują się dwa ośrodki wczasowe Telewizji Polskiej (Sarnówek i Tłokowisko) do których zjeżdżają się dziennikarze na wypoczynek[7][8]. Z Iławy można dopłynąć aż do Morza Bałtyckiego poprzez jezioro Jeziorak i zabytkowy, unikatowy na skalę światową Kanał Elbląski[9].Przed II wojną światowa miejscowość nazywana była „Perłą Oberlandu”[10]. Nad jeziorem Silm znajduje się jeden z kilku na świecie ośrodków szkolenia kapitanów żeglugi morskiej i pilotów portowych, uczą się oni manewrować statkami morskimi na zminiaturyzowanych modelach[11] Miasto nazywane jest letnią stolicą jazzu tradycyjnego ze względu na organizowany tu najstarszy festiwal tego gatunku muzyki w Europie - Old Jazz Meeting „Złota Tarka”[12]. Iława leży na Drodze św. Jakuba (jednego z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych na świecie) prowadzącym do katedry do Santiago de Compostella w Hiszpanii.

Warunki naturalne[edytuj]

Mapa przedstawiająca rozmieszczenie terenów zielonych w Iławie

Wedle danych z 1 stycznia 2009 r. powierzchnia miasta wynosi 21,88 km²[13], lokując miasto na trzeciej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz piątym co do liczby mieszkańców. Iława i okolice leżą na pofałdowanych terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta, na jeziorze Jeziorak (najdłuższe jezioro w Polsce oraz szóste co do wielkości) znajduje się wyspa Wielka Żuława z reliktami staropruskiego grodu. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi. W samej Iławie oprócz wspomnianego Jezioraka jest jeszcze kilkanaście mniejszych jezior (m.in. Mały Jeziorak, Iławskie, Dół). Jeziora i rzeki Pojezierza Iławskiego tworzą wraz z Kanałem Elbląskim szeroki system żeglugi śródlądowej, łączącej okoliczne zbiorniki wodne. Kanał ten umożliwia dopłynięcie z Iławy aż do Morza Bałtyckiego.

Przyroda[edytuj]

Ponad stuletni dąb przy kościele pw. Przemienienia Pańskiego

W okolicy Iławy znajdują się m.in.:

Historia[edytuj]

Widokówka z 1905 roku. „Pozdrowienia z Iławy!” – panorama miasta z widokiem na Kościół, jezioro Jeziorak, dworzec Iława Miasto, koszary, przystań

Historia miasta Iława (niem. Deutsch-Eylau) sięga roku 1305. W roku tym komtur krzyżacki z Dzierzgonia, Sieghond von Schwarzburg założył na półwyspie jeziora Jeziorak, w miejscu staropruskiej osady, nową osadę i nadał jej prawa miejskie. W 1317 przywilej miejski został odnowiony. W najstarszych dokumentach miasto występuje pod nazwami Ylawia (1317 r.), Ilow themptonikalis (1421 r.), Deutschen Ilow (1404 r.), Deutschen Ylaw (1421 r.), Ylow (1437). Miasto było siedzibą urzędnika krzyżackiego podlegającego komturowi w Dzierzgoniu. W latach 1362–1363 miasto nawiedziła zaraza hamująca jego rozwój. W powstaniu 1454 r. Iławianie stanęli po stronie Związku Pruskiego dążącego do przejścia Prus spod rządów krzyżackich do polskich. Po przegranej bitwie pod Chojnicami Iława znalazła się w granicach Państwa Krzyżackiego. W wyniku wojny 13-letniej 1454-1466, Iława przez pewien czas w granicach lenna polskiego. W 1513 r. miasto stało się lennem biskupa pomezańskiego, a po jego śmierci w 1522 r. zastawione. W 1520 r. miasto złożyło hołd królowi polskiemu Zygmuntowi Staremu, wkrótce później w 1525 roku Iława znalazła się w rękach Prus Książęcych. Po trwającym ponad wiek spokoju w mieście w 1628 roku weszli do niego Szwedzi. Podczas kolejnych wojen, działania wojenne szczęśliwie omijały Iławę. Została ona jedynie zajęta przez wojska brandenburskie. Po traktacie pokojowym w Oliwie w 1660 roku do miasta znów zagościł spokój. W 1706 r. praktycznie większość miasta została strawiona przez pożar. Ocalał jedynie kościół Przemienienia Pańskiego i kilka domów. W 1758 miasto zajmują Rosjanie. W wieku XVIII i XIX miasto stale się rozwijało. W 1860 r. Iława zyskała drogę wodną do Elbląga i Ostródy, a w 1876 roku również linie do Malborka i Gdańska. Wtedy również w Iławie umiejscowiono sąd obwodowy i urząd celny. Początek XX wieku oznaczał dalszy rozwój miasta, wybudowano ratusz (1912 r.), gazownię rozbudowaną w 1901 r. oraz wodociągi miejskie ukończone w 1903 r.

Plan Iławy z 1810 roku

W 1920 r. odbył się tu plebiscyt mający zadecydować o przynależności Iławy. Za jej przynależnością do Prus opowiedziało się 95% głosujących. W latach trzydziestych, w wyniku likwidacji bezrobocia poprzez roboty publiczne, w Iławie popularność zyskała partia nazistowska NSDAP. Podczas II wojny światowej w Iławie mieścił się obóz pracy oraz obóz karny dla więźniów ze Sztumu. W 1944 r. zaczęto przygotowania do ewakuacji ludności. 22 stycznia 1945 r. do Iławy wkroczyły II oddziały Frontu Białoruskiego. W wyniku działań wojennych miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone. Po wejściu do miasta Rosjan Iława była niszczona, a pozostałe maszyny i inne mienie wywożone do Związku Radzieckiego. W dawnym obozie pracy powstał obóz jeniecki, więźniów wykorzystywano do prac lokalnych, a także wywożono na roboty do Związku Radzieckiego.

Po wojnie Iława w 1945 r. została włączona do Polski, na te tereny zaczęli przybywać urzędnicy i osadnicy polscy. W 1948 r. wywieziono z Iławy większość ludności pochodzenia niemieckiego, pozostałych na tych terenach. Iława była i jest jednym z najbardziej rozwijających się miast na Warmii i Mazurach[14][15]. W latach 80. XX w. w iławskim zakładzie karnym byli internowani działacze Solidarności, m.in.: Antoni Macierewicz, Bronisław Geremek, Ryszard Kalinowski, Jan Samsonowicz, Tadeusz Syryjczyk, Tadeusz Witkowski.

Toponimia[edytuj]

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317 roku. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 r. widnieje Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 r. odmiana Ylau. W XV w. pojawiła się forma Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 miasto nazwano Ylaw, a w 1456 r. przyjęła się forma Ilau, następnie w 1459 r. zmieniono ją na Eylaw. W 1457 r. używa się nazwy Deutze Eylau, a w 1468 r. jej innej formy Dwetsch Eylau. Między XVI a XVII w. występują nazwy Teutschen Eylau, Deutscheneylau oraz Theuto Ilavia. W XVIII w. przyjęto obowiązującą aż do 1933 r. formę Deutsch Eylau. 1 stycznia 1934 r. zmieniono nazwę na Stadt Deutsch Eylau (Stadt – pol. miasto), a od 1945 r. polska nazwa miasta to Iława, którą urzędowo zatwierdzono 7 maja 1946[16].

Symbole miasta[edytuj]

Architektura[edytuj]

Zabytki[edytuj]

Jezioro Jeziorak i zabytkowy młyn elektryczny

Podczas ostatniej wojny (a raczej tuż po niej, po wkroczeniu Rosjan) została zniszczona większa część zabudowy ówczesnej Iławy.

Lista zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych[17]:

  • układ urbanistyczny, nr rej.: 516 (I/8) z 30.12.1957,
  • Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z 1933 r. przebudowany po 1945, nr rej.: A-4475 z 28.06.2007,
  • Kościół Przemienienia Pańskiego, z 1 poł. XIV w., nr rej.: 134 z 16.09.1949,
  • pozostałości murów obronnych z 1 poł. XV w., nr rej.: 590 z 7.03.1961,
  • ratusz z końca XIX w., nr rej.: 1534 z 9.11.1994,
  • budynek administracyjny d. rzeźni, ul. Dąbrowskiego 11, z 1905 r., nr rej.: A-4500 z 22.02.2008,
  • budynek dworca kolejowego z 1905 r., nr rej.: A-2282 z 16.08.2006,
  • zespół peronów z wiatami i tunelami, nr rej.: A-4578 z 31.08.2011,
  • stajnia-wozownia, ul. Jana III Sobieskiego, z końca XIX w., nr rej.: 4281 z 11.10.1993,
  • dawny budynek produkcyjny gazowni (obecnie Cerkiew św. Jana Teologa), ul. Jagiellończyka, z 1899 r., przebudowany w 1910 r., nr rej.: 4299 z 2.11.1993,
  • plebania, ul. Kościelna 1, z lat 1902–1903, nr rej.: A-4497,
  • budynek szkoły (obecnie Gimnazjum nr 1), ul. Kościuszki 2, z 1899 r., nr rej.: 1538 z 18.03.1987,
Zabytkowy młyn wodny na rzece Iławce
  • dom, ul. Kościuszki 6, z 1910 r., nr rej.: 1540 z 18.03.1987,
  • kamienica, ul. Kościuszki 14, z przełomu XIX/XX w., nr rej.: A-4358 z 17.11.2006,
  • dom, ul. Kościuszki 15, z 3 ćw. XIX w., nr rej.: 1543 z 18.03.1987,
  • kamienica z oficyną, ul. Kościuszki 27, z pocz. XX w., nr rej.: A-4356 z 17.11.2006,
  • kamienica, ul. Niepodległości 4, z ok. 1900 r., nr rej.: A-4502 z 22.02.2008,
  • kamienica, ul. Niepodległości 4 (4 b?), z 4 ćw. XIX w., nr rej.: 1547 z 18.03.1987,
  • hala miejska (obecnie Kino Pasja), ul. Niepodległości 13b, z końca XIX w., przebudowany w 1920 r., nr rej.: A-1989 z 30.12.2002,
  • willa, ul. Ostródzka 2, z końca XIX w., nr rej.: A-4501 z 22.02.2008,
  • willa, ul. Sienkiewicza 10, z 4 ćw. XIX w., nr rej.: 1548 z 18.03.1987,
  • budynek administracyjny Stacji Uzdatniania Wody, ul. Wodna 2, z 1903 r., nr rej.: A-4498 z 4.2.2008
  • budynek dawnego magazynu Urzędu Prowiantowego, ul. Wyszyńskiego 31, wybudowany po 1880 r., nr rej.: A-4581 z 418.10.2011,
  • wodociągowa wieża ciśnień, ul. 1 Maja, nr rej.: 1539 z 18.03.1987,
  • wodociągowa wieża ciśnień, przed dworcem PKP, nr rej.: 1618 z 28.12.1998,
  • wodociągowa wieża ciśnień, na terenie ZNTK, nr rej.: 1619 z 28.12.1998,
  • dawny młyn wodny z budynkiem gospodarczo-mieszkalnym, ul. Kościuszki 24, z 1912 r., nr rej.: A-4596 z 17.07.2012,
  • młyn (obecnie budynek usługowo-magazynowy), ul. Sobieskiego 12, z końca XIX w., nr rej.: A-4499 z 18.02.2008.

Obiekty historyczne[edytuj]

Neoklasycystyczno-secesyjny pałacyk w Iławie

Demografia[edytuj]

Widok na osiedle Kopernika w Iławie od północy
Mapa okolic Małego Jezioraka, u góry widoczne Stare Miasto, a na dole Gajerek

Dane z 30 czerwca 2009[18]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 32 349 100 16 975 52,2 15 516 47,8
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1485 775,8 709,1

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto miało 33 775 mieszkańców.

 Zobacz więcej w artykule Historia Iławy, w sekcji Populacja.
  • Piramida wieku mieszkańców Iławy w 2014 roku[1].


Piramida wieku Ilawa.png

Osiedla w Iławie[edytuj]

Podział administracyjny Iławy
  • Stare Miasto
  • Centrum
  • Ostródzkie
  • Piastowskie
  • Młodych
  • Kormoran
  • Lipowy Dwór
  • Gajerek
  • Podleśne
  • XXX-lecia
  • Dzielnica Przemysłowa
  • Lubawskie
  • Kopernika
  • Nowy Świat
  • Słoneczne
  • Marina Iława
  • Wojska Polskiego

Transport[edytuj]

 Osobny artykuł: Transport w Iławie.
Mapa obrazująca sieć dróg, linii kolejowych oraz szlaków wodnych w Iławie

Transport drogowy[edytuj]

Miasto stanowi węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. Krzyżują się w nim następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

Iławscy przewoźnicy
  • PKS Iława – przedsiębiorstwo obsługujące komunikację regionalną i dalekobieżną[19]
  • ZKM (Zakład Komunikacji Miejskiej) – zakład obsługujący komunikację miejską[20]

Transport kolejowy[edytuj]

Iława jest ważnym węzłem kolejowym w Polsce, tylko tu na terenie województwa warmińsko-mazurskiego zatrzymuje się pociąg Pendolino [21]. Miasto posiada połączenia kolejowe z wieloma miastami:

  • Iława – Warszawa – Kraków – Przemyśl (najdłuższe połączenie bezpośrednie)
  • Iława – Gdańsk – Słupsk – Koszalin – Szczecin
  • Iława – Toruń – Poznań – Wrocław
  • Iława – Olsztyn – Ełk – Białystok
  • Iława – Brodnica (linia nieczynna)

W mieście istnieją dwa dworce kolejowe:

Transport śródlądowy[edytuj]

  • Miejski tramwaj wodny „Ilavia” – rejsy spacerowe i czarterowe po Jezioraku[22]
  • Żegluga Ostródzko-Elbląska – rejsy spacerowe statkiem „Bocian po Jezioraku (Port Iława – Sarnówek – Port Iława)[23]
  • Prom międzybrzegowy – przeprawa na Wielką Żuławę[24]

Kultura[edytuj]

Życie kulturalne[edytuj]

Świętem Miasta jest 11 czerwca, upamiętniający lokację Iławy w 1305 roku[25].

Większości imprez kulturalnych w mieście patronuje Iławskie Centrum Kultury[26]. Przy ICK działa kinoteatr „Pasja”, w ramach którego działa DKF „Kadr”[27].

W Iławie działa Miejska Biblioteka Publiczna[28], a także Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna wchodząca w skład Powiatowego Centrum Rozwoju Edukacji w Iławie[29] oraz filia Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. Karola Wojtyły w Elblągu. W mieście znajduje się kilka galerii sztuki[30].

Muzea[edytuj]

  • Internetowe Muzeum Iławy - www.Ilawasprzedlat [31]
  • Żeglarska Izba Pamięci[32]
  • Kużnia Talentów

Festiwale[edytuj]

  • Open Air MayDay Lead Festiwal[33]
  • Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego „Złota Tarka” (najstarszy festiwal jazzu tradycyjnego w Europie)[34]
  • Letnie Impresje Teatralne[33]
  • Jeziorak Szanty[35]
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Klasycznej „Viva Musica”[33]
  • Fama Rock Festiwal[36]
  • Festiwal muzyki hip-hop i rap – Park Jam[37]

Media lokalne[edytuj]

Prasa lokalna[edytuj]

  • Kurier Iławski (tygodnik)
  • Gazeta Iławska, dodatek tygodniowy do Gazety Olsztyńskiej (tygodnik)
  • Życie Regionu (tygodnik)
  • Panorama Regionu (miesięcznik)[38]
  • Powiat Iławski – Miesięcznik Regionalny[39]
  • Uroczysko – gazeta dla dzieci i młodzieży wydawana przez Zespół Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich, ukazująca się trzy razy w roku[40]

Telewizja[edytuj]

  • Iławska Telewizja Internetowa ilawatv.pl

Radio[edytuj]

Lokalne serwisy internetowe[edytuj]

  • ilawa.pl
  • ilawa.wm.pl
  • eilawski.pl
  • ilawa24.pl
  • ilawaonline.pl
  • powiatilawski.pl
  • ilawa.naszemiasto.pl
  • infoilawa.pl

Iława w kulturze[edytuj]

W 1974 r. na wyspie Wielka Żuława nagrywano film Gniazdo w reżyserii Jana Rybkowskiego, opowiadający o pierwszych latach państwa polskiego.[41]W Iławie i nad Jeziorakiem rozgrywała się akcja dwóch przygód „Pana Samochodzika” – Nowe przygody Pana Samochodzika oraz Pan Samochodzik i złota rękawica autorstwa Zbigniewa Nienackiego[42]. W listopadzie 1995 r. Volker Schlöndorff (twórca m.in. „Blaszanego bębenka”) nakręcił sceny do swojego filmu Król Olch z Johnem Malkovichem w ruinach zamku (8 km od Iławy).[43]W 1989 roku został nagrany przez TVP film dokumentalny Krwawa Iława o iławskim zakładzie karnym słynącym z buntów, pacyfikacji i samookaleczeń, a także z pobicia internowanych wiosną 1982 roku[44].

Edukacja[edytuj]

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Olimpijczyków
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 4 im. Polskich Podróżników
  • (od nowego roku szkolnego) Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika
  • (od nowego roku szkolnego) Szkoła Podstawowa nr 5 im. Polskich Noblistów
  • ZPS-W Szkoła Podstawowa Specjalna
  • Szkoła Podstawowa w CKU nr 1

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika (od nowego roku szkolnego PRZEKSZTAŁCONE w SP 4)
  • Gimnazjum nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Polskich Noblistów (od nowego roku szkolnego PRZEKSZTAŁCONE w SP 5)
  • Gimnazjum Specjalne
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Gimnazjum Publiczne w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego (od nowego roku szkolnego ZAMKNIĘTE)
  • Gimnazjum dla dorosłych w CKU nr 1
  • Gimnazjum dla dorosłych w Centrum Edukacji ZDZ

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

Zespół Szkół im. Konstytucji 3 maja
  • Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego
  • Zespół Szkół im. Bohaterów Września 1939 roku
  • Zespół Szkół im. Konstytucji 3 maja
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Zespół Szkół im. I. Kosmowskiej
  • Centrum Edukacji
  • Centrum Edukacji Dorosłych „Alfa”
  • Centrum Edukacji Zawodowej
  • CKU nr 1 (w Z.K.)
  • Liceum dla dorosłych „Eduma”

Szkoły wyższe[edytuj]

Szkoły artystyczne[edytuj]

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Tadeusza Bairda
  • Szkoła Tańca i Akrobatyki SPINEL

Administracja i polityka[edytuj]

Samorząd[edytuj]

 Osobny artykuł: Władze miasta Iławy.

Iława ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Iławy wybierają do swojej Rady Miejskiej 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta mieszczący się w miejskim ratuszu przy ul. Niepodległości.

Miasto jest siedzibą Starostwa powiatu iławskiego. W mieście znajduje się także siedziba wiejskiej gminy Iława.

Mieszkańcy Iławy wybierają posłów na Sejm RP z okręgu wyborczego nr 34 (Elbląg).

Religia[edytuj]

Na obszarze miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty:

Kościół katolicki[edytuj]

Kościół rzymskokatolicki[46][edytuj]

Kościół greckokatolicki[edytuj]

Kościół protestancki[edytuj]

Inne[edytuj]

Sport i rekreacja[edytuj]

Memoriał Huberta Wagnera 18 sierpnia 2005 r. w hali sportowo-widowiskowej

Iława jest ośrodkiem sportów wodnych. W mieście działa wiele przystani jachtowych, wypożyczalni sprzętu wodnego i rowerów. Miasto posiada stadion sportowy, halę widowiskowo-sportową, basen sportowy (Centrum Rekreacyjno-Sportowe), kręgielnię, tor do ekstremalnej jazdy rowerowej Pumptrack, miasteczko ruchu drogowego, 2 plaże strzeżone, 3 boiska Orlik, tor motocrossowo-rowerowo-przeprawowy, strzelnicę leśną, tor wioślarski, pole do mini-golfa a także kilka siłowni[52]. 18 listopada 1992 roku na Stadionie Miejskim w Iławie odbył się towarzyski mecz piłkarski Polska–Łotwa[53]. W Iławie działa Iławskie Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji, które wspiera działalność różnych sekcji sportowych.

Stadion Miejski w Iławie

W mieście istnieje klub sportowy Jeziorak Iława, składający się z kilku sekcji, m. in. piłki nożnej, piłki ręcznej, tenisa stołowego i taekwondo. Ponadto w Iławie istnieją lokalne kluby, instytucje i stowarzyszenia skupiające osoby uprawiające m. in. sztuki walki, wioślarstwo, siatkówkę, tenis ziemny, lekkoatletykę, pływanie, strzelectwo i kolarstwo[54].

Harcerstwo[edytuj]

W Iławie działa hufiec Związku Harcerstwa Polskiego. W ramach hufca działają dwie drużyny wielopoziomowe, trzy drużyny wędrowników (16-21 lat), jedna drużyna harcerzy starszych (13-16 lat), cztery drużyny harcerzy (19-13 lat) i cztery drużyny zuchów[55].

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto:

Szlaki piesze[56][edytuj]

  • Szlak żółty (28,3 km): z Iławy do Samborowa wzdłuż jeziora Jeziorak
  • Szlak niebieski (26 km): z Iławy przez Sarnówek do Siemian wzdłuż jeziora Jeziorak
  • Szlak zielony (41,3 km): z Iławy do Kamieńca
  • Leśna ścieżka dydaktyczna „Jasne”
  • Leśna ścieżka dydaktyczna „Silm”

Szlaki rowerowe[57][edytuj]

Szlaki kajakowe[58][edytuj]

  • Szlak kajakowy im. Jana Pawła II – Ostróda – Miłomłyn – Siemiany – Gizerek – IŁAWA[218]
  • Szlak kajakowy Stare Jabłonki – Miłomłyn – IŁAWA (dł. 63,4 km) – Stare Jabłonki – J. Szeląg M. – J. Szeląg W. – J. Pauzeńskie – Ostróda – J. Drwęckie – K. Elbląski – Miłomłyn – K. Iławski – J. Jeziorak – Chmielówka – Makowo – Szałkowo – IŁAWA
  • Szlak kajakowy IŁAWA – Stare Jabłonki (dł. 73,3 km) – IŁAWA – Iławka – Drwęca – J. Drwęckie – Ostróda – J. Pauzeńskie – J. Szeląg W.i M. – S. Jabłonki
  • Szlak kajakowy IŁAWA – IŁAWA (dł. 136,7 km) – Rz. Iławka – Rz. Drwęca – J. Drwęckie – Ostróda – J. Szeląg Wielki – J. Szeląg M.- Stare

Jabłonki – K. Elbląski – Miłomłyn – K. Iławski – J. Dauby – J. Jeziorak – IŁAWA

  • Szlak kajakowy tzw. pętla toruńska (dł. 483 km) – IŁAWA – Iławka – Drwęca – Toruń – Bratian – NML – Kurzętnik – Brodnica – Golub -Dobrzyń – Lubicz – Toruń – Wisła – Elbląg – Chełmno – Świecie – Grudziądz – Gniew – Biała Góra – Rz. Nogat – Malbork – K. Jagielloński – Elbląg – K. Elbląski – Jeziorak – IŁAWA

Szlaki żeglarskie[59][edytuj]

  • Szlak Kanału Iławskiego i Elbląskiego – IŁAWA – Makowo – Zatoka Kraga – Jezioro Dauby – Jezioro Karnickie – Miłomłyn – K. Elbląski – J. Drwęckie[219]
  • Szlak Jeziora Jeziorak i Płaskiego – IŁAWA – Siemiany – Jerzwałd
  • Szlak Jeziora Jeziorak i Ewingi – IŁAWA – Siemiany – Matyty – Dobrzyki – Zalewo
  • Szlak Kanału Iławskiego i Kanału Elbląskiego – IŁAWA – Makowo – Zat. Kraga – K. Iławski – Miłomłyn – K. Elbląski

Gospodarka i przemysł[edytuj]

W powiecie iławskim jest drugie co do wielkości, najniższe bezrobocie w województwie warmińsko-mazurskim (5,8%) zaraz po powiecie grodzkim Olsztyn (5,1%) – dane na koniec sierpnia 2016 roku[60]. W Iławie znajduje się podstrefa Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Miasta partnerskie[edytuj]

Mapa Europy z zaznaczonymi miastami partnerskimi Iławy
Iława widok z kosmosu; z lewej strony widoczna wyspa Wielka Żuława o powierzchni 84 ha jest jedną z największych wysp śródlądowych Europy[61]
Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Gargždai  Litwa 30.05.1998
 Herborn  Niemcy 21.11.1998
 Tholen  Holandia 1.06.1994

Honorowi obywatele Iławy[62][edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Ilawa, w oparciu o dane GUS.
  2. http://www.podomega.pl/index.php/sklep/item/184-jeziorak-najd%C5%82u%C5%BCsze-jezioro-w-polsce.
  3. https://www.geocaching.com/geocache/GC6G220_rzeka-tynwald?guid=9958b036-5a6a-48d9-bbf2-61522373c17b
  4. http://mojemazury.pl/152567,Ilawa-Wielka-Zulawa-najwieksza-srodladowa-wyspa-w-Polsce.html#axzz4PLnNWSZS.
  5. http://mapa.targeo.pl/prom-na-wyspe-wielka-zulawa-chodkiewicza-jana-karola-hetm-ilawa~4695689/prom/adres
  6. http://www.mazurytravel.com.pl/rekreacja/ilawa
  7. http://www.eholiday.pl/noclegi-hl8168.html.
  8. http://tlokowisko.obitur.pl/.
  9. http://www.polskieszlaki.pl/ilawa.html.
  10. http://mojemazury.pl/151851,Ilawa-na-starych-pocztowkach.html#axzz4RKSY7XN8
  11. http://mojemazury.pl/281621,Szkola-Kapitanow-na-jeziorze-Slim-pod-Ilawa.html#axzz4SBZhkekN
  12. http://www.edupedia.pl/words/index/show/567864_slownik_nazw_geograficznych-ilawa.html.
  13. 2009 r.. „Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym”, 2009-08-20. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  14. http://mojemazury.pl/151851,Ilawa-na-starych-pocztowkach.html#axzz4PhoNBGeD.
  15. http://www.castlesofpoland.com/prusy/ilaw_hist.htm.
  16. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  17. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 31 marca 2017; 5 miesięcy temu. [dostęp 2015-10-05]. s. 62.
  18. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  19. PKS Iława. pks-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  20. Zakład Komunikacji Miejskiej Sp. z .o.o. w Iławie - Strona główna, www.zkm.ilawa.pl [dostęp 2017-02-25].
  21. http://olsztyn.wyborcza.pl/olsztyn/1,48726,17087103,Pendolino_i_Mazury__Sprawdzamy__jak_sie_nim_przejechac.html
  22. Rejs tramwajem wodnym „Ilavia”. polskaatrakcyjna.pl. [dostęp 2016-12-30].
  23. Żegluga Ostródzko-Elbląska. zegluga.com.pl. [dostęp 2016-12-30].
  24. Prom na wyspę Wielka Żuława. mapa.targeo.pl. [dostęp 2016-12-30].
  25. § 4. Statut Miasta Iławy (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2003 r., Nr 81, poz. 1176).
  26. Iławskie Centrum Kultury. ickilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  27. Pasja (Iława). audiowizualni.pl. [dostęp 2016-12-31].
  28. Miejska Biblioteka Publiczna w Iławie. biblioteka.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  29. Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna. pcre.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  30. Atrakcje Iławy. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  31. http://www.ilawa.pl/page/
  32. http://www.it-ilawa.pl/atrakcje/ilawa.html
  33. a b c Imprezy w Iławie. portal.abczdrowie.pl. [dostęp 2016-12-31].
  34. W rytmie jazzu. polskaniezwykła.pl. [dostęp 2016-12-31].
  35. Jeziorak Szanty. szantymaniak.pl. [dostęp 2016-12-31].
  36. Tegoroczna Iławska Fama Rock Festiwal w nowej formule. ilawa.wm.pl, 2016-04-02. [dostęp 2016-12-31].
  37. Iława. Druga odsłona młodzieżowej imprezy PARK JAM. infoilawa.pl, 2016-04-27. [dostęp 2016-12-31].
  38. Panorama Regionu. encyklopedia.warmia.mazury.pl. [dostęp 2016-12-30].
  39. Powiat iławski miesięcznik regionalny. polskaprasa.cba.pl. [dostęp 2016-12-30].
  40. Biuletyn Uroczysko. parkikrajobrazowewarmiimazur.pl. [dostęp 2016-12-30].
  41. http://mojemazury.pl/192933,Jak-w-Ilawie-Gniazdo-krecili-wystawa-fotograficzna.html#axzz4WzemdJ4K
  42. http://lubimyczytac.pl/ksiazka/231046/nowe-przygody-pana-samochodzika
  43. http://www.filmweb.pl/film/Kr%C3%B3l+Olch-1996-5004
  44. Krwawa Iława. filmpolski.pl. [dostęp 2016-12-30].
  45. a b Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 18 stycznia 2017.
  46. Parafie - Diecezja Elbląska. diecezja.elbląg.pl. [dostęp 2016-12-30].
  47. Parafia greckokatolicka p.w. św. Jana Apostoła. cerkiew.nazwa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  48. Iława. metodyści.pl. [dostęp 2016-12-30].
  49. Ewangelicy w Iławie. ostroda.luteranie.pl. [dostęp 2016-12-30].
  50. Zbór Betezda. kz.pl. [dostęp 2016-12-30].
  51. Adresy Kościołów (miejsca nabożeństw). adwentysci.org.pl. [dostęp 2016-12-30].
  52. Atrakcje Iławy. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  53. 18.11.1992 - Polska vs Łotwa - mecz towarzyski. hppn.pl. [dostęp 2016-12-31].
  54. Iławskie Targi Sportu. osrodek.ilawa.pl. [dostęp 2016-12-31].
  55. Związek Harcerstwa Polskiego. ilawa.zhp.pl. [dostęp 2016-12-30].
  56. Aleje i szlaki piesze. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  57. Aleje i szlaki rowerowe. it-ilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  58. http://pojezierzeilawskie.pl/szlaki.html
  59. http://pojezierzeilawskie.pl/szlaki.html
  60. Stopa bezrobocia w województwie warmińsko-mazurskim w 2016r.. ilawa.praca.gov.pl. [dostęp 2016-12-30].
  61. moniter-inwestycji.pl.
  62. Honorowi obywatele Iławy. infoilawa.pl. [dostęp 2016-12-30].
  63. Zasłużeni dla Iławy. Zaszczytne grono znów się powiększa i to dość znacznie. infoilawa.pl, 2015-08-21. [dostęp 2016-12-30].
  64. Prof. Bronisław Jastrzębski odebrał statuetkę „Honorowego Obywatela Iławy”. infoilawa.pl, 2016-09-27. [dostęp 2016-12-30].

Linki zewnętrzne[edytuj]