Hebdów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hebdów
Klasztor w Hebdowie
Klasztor w Hebdowie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat proszowicki
Gmina Nowe Brzesko
Strefa numeracyjna (+48) 12
Tablice rejestracyjne KPR
SIMC 0329600
Położenie na mapie gminy Nowe Brzesko
Mapa lokalizacyjna gminy Nowe Brzesko
Hebdów
Hebdów
Położenie na mapie powiatu proszowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu proszowickiego
Hebdów
Hebdów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Hebdów
Hebdów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Hebdów
Hebdów
Ziemia50°08′53″N 20°24′58″E/50,148056 20,416111
Kościół klasztorny w Hebdowie

Hebdówwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Nowe Brzesko, przy drodze krajowej nr 79.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowy klasztor powstał prawdopodobnie w pierwszej połowie XII w. Jeden z kościelnych dzwonów nosił datę 1108 r. Według publikacji Antoniego Kraszowskiego z 1752 r. do połowy XVIII w. kroniki klasztorne liczyły 38 opatów. Pośród nich byli: Melchior Olszewski, sekretarz króla Zygmunta Augusta; Jordan z Zakliczyna; Gotard Tyzenhauzen, późniejszy biskup smoleński; Ludwik Stępkowski, powołany na biskupstwo kamienieckie; Erazm Kretkowski; Aleksander Trzebiński, podkanclerzy koronny Władysława IV; Tomasz Leżeński, późniejszy biskup płocki oraz Michał Wilkowski.

Mocą zawartego ze Stolicą Apostolską konkordatu wschowskiego w 1737 roku królowie Polski mieli prawo mianować tutaj opatów komendatoryjnych[1].

Opatem klasztoru był także Józef Andrzej Załuski założyciel słynnej biblioteki w Warszawie. Od 1748 r. opatem był Józef Łaszcz, a zaraz po nim Franciszek Zborowski. W latach 17531760 Krzysztof Dobiński, sufragan łowicki. Po nim od 1771 r. opatem był kanclerz Młodziejowski. W latach 17801791 ostatnim komendatoryjnym opatem był eksjezuita Karol Wyrwicz. Po nim byli jeszcze mianowani: Ignacy Pokubiato, Grzegorz Zacharjaszewicz i ksiądz Bystrznowski.

W hebdowskim klasztorze znajdowała się niegdyś jedna z najbogatszych bibliotek zakonnych w Polsce. W 1819 r. opactwo zostało skasowane przez zaborców rosyjskich. W 1859 r. miał miejsce pożar kościoła, po którym na pewien czas nabożeństwa zostały przeniesione do Nowego Brzeska. Po odbudowaniu kościół stał się na powrót siedzibą parafii.

Spis z 1827 r. wykazał 38 domów i 295 mieszkańców. Według kolejnego z 1838 r. wieś należała do dóbr rządowych. W ich skład wchodziły folwarki Hebdów i Nękanowice, miasto Brzesko Nowe oraz wsie Bugaj, Nękanowice, Gruszów i Wilków. Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego w latach 80. XIX w. Hebdów znajdował się w gminie Gruszów w powiecie miechowskim. Wieś miała 569 mieszkańców (w tym 291 mężczyzn i 278 kobiet). W Hebdowie znajdował się klasztor i folwark, a także jeden dom murowany i 67 drewnianych. Funkcjonowała szkoła elementarna.

W latach 1975–1998 miejscowość leżała w województwie krakowskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół klasztorny oo. pijarów (dawniej norbertanów), ufundowany przed 1149 r. przez rycerzy Strzeżysława i Wrocisława dla premonstratensów sprowadzonych z czeskiego Starachowa[2]. W 1819 r. opactwo zostało skasowane przez zaborców rosyjskich. Od 1949 r. rezydują w nim ojcowie pijarzy. W skład zespołu wchodzą:

  • Kościół pw. Wniebowzięcia NMP wzniesiony w XIII w. Pierwotnie w stylu wczesnogotyckim, został gruntownie przebudowany na przełomie XVII i XVIII w. Przed 1664 r. wzniesiono wieże, które nadbudowano w 1859 r. do wysokości 45 metrów[2]. Ze świątyni gotyckiej zachowało się prezbiterium. W latach 16921727 dobudowano do niego barokową kaplicę. Na ołtarzu głównym świątyni znajduje się gotycka figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwanej Hebdowską. Pozostałe wyposażenie barokowe i klasycystyczne.
  • Klasztor, wniesiony w połowie XVII w. Trzy skrzydła klasztoru otaczające prostokątny wirydarz zostały dobudowane do kościoła od strony południowej. Być może powstały na miejscu starszych budowli.
  • Ogród
  • Spichlerz klasztorny

Cały zespół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych.[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia Kościoła w Polsce, t. 1, cz. 2, Poznań-Warszawa 1974, s. 431.
  2. a b Skarby Hebdowa - Świeczniki absolutnie wyjątkowe. „Niedziela/Niedziela Kielecka”. nr 37, s. III, 09-09-2012. ISSN 0208-872X. 
  3. Nr rej.: A-342 z 12.07.1972. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 7 miesięcy temu. [dostęp 2015-10-02]. s. 143.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1885, Tom III, s. 45
  • Atlas okolic Krakowa, wydawnictwo Compass, Kraków 2005