Hebdów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hebdów
Klasztor w Hebdowie
Klasztor w Hebdowie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat proszowicki
Gmina Nowe Brzesko
Strefa numeracyjna (+48) 12
Tablice rejestracyjne KPR
SIMC 0329600
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Hebdów
Hebdów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Hebdów
Hebdów
Ziemia50°08′53″N 20°24′58″E/50,148056 20,416111
Kościół klasztorny w Hebdowie

Hebdówwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Nowe Brzesko, przy drodze krajowej nr 79.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowy klasztor powstał prawdopodobnie w pierwszej połowie XII w. Jeden z kościelnych dzwonów nosił datę 1108 r. Według publikacji Antoniego Kraszowskiego z 1752 r. do połowy XVIII w. kroniki klasztorne liczyły 38 opatów. Pośród nich byli: Melchior Olszewski, sekretarz króla Zygmunta Augusta; Jordan z Zakliczyna; Gotard Tyzenhauzen, późniejszy biskup smoleński; Ludwik Stępkowski, powołany na biskupstwo kamienieckie; Erazm Kretkowski; Aleksander Trzebiński, podkanclerzy koronny Władysława IV; Tomasz Leżeński, późniejszy biskup płocki oraz Michał Wilkowski.

Mocą zawartego ze Stolicą Apostolską konkordatu wschowskiego w 1737 roku królowie Polski mieli prawo mianować tutaj opatów komendatoryjnych[1].

Opatem klasztoru był także Józef Andrzej Załuski założyciel słynnej biblioteki w Warszawie. Od 1748 r. opatem był Józef Łaszcz, a zaraz po nim Franciszek Zborowski. W latach 17531760 Krzysztof Dobiński, sufragan łowicki. Po nim od 1771 r. opatem był kanclerz Młodziejowski. W latach 17801791 ostatnim komendatoryjnym opatem był eksjezuita Karol Wyrwicz. Po nim byli jeszcze mianowani: Ignacy Pokubiato, Grzegorz Zacharjaszewicz i ksiądz Bystrznowski.

W hebdowskim klasztorze znajdowała się niegdyś jedna z najbogatszych bibliotek zakonnych w Polsce. W 1819 r. opactwo zostało skasowane przez zaborców rosyjskich. W 1859 r. miał miejsce pożar kościoła, po którym na pewien czas nabożeństwa zostały przeniesione do Nowego Brzeska. Po odbudowaniu kościół stał się na powrót siedzibą parafii.

Spis z 1827 r. wykazał 38 domów i 295 mieszkańców. Według kolejnego z 1838 r. wieś należała do dóbr rządowych. W ich skład wchodziły folwarki Hebdów i Nękanowice, miasto Brzesko Nowe oraz wsie Bugaj, Nękanowice, Gruszów i Wilków. Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego w latach 80. XIX w. Hebdów znajdował się w gminie Gruszów w powiecie miechowskim. Wieś miała 569 mieszkańców (w tym 291 mężczyzn i 278 kobiet). W Hebdowie znajdował się klasztor i folwark, a także jeden dom murowany i 67 drewnianych. Funkcjonowała szkoła elementarna.

W latach 1975–1998 miejscowość leżała w województwie krakowskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół klasztorny oo. pijarów (dawniej norbertanów), ufundowany przed 1149 r. przez rycerzy Strzeżysława i Wrocisława dla premonstratensów sprowadzonych z czeskiego Starachowa[2]. W 1819 r. opactwo zostało skasowane przez zaborców rosyjskich. Od 1949 r. rezydują w nim ojcowie pijarzy. W skład zespołu wchodzą:

  • Kościół pw. Wniebowzięcia NMP wzniesiony w XIII w. Pierwotnie w stylu wczesnogotyckim, został gruntownie przebudowany na przełomie XVII i XVIII w. Przed 1664 r. wzniesiono wieże, które nadbudowano w 1859 r. do wysokości 45 metrów[2]. Ze świątyni gotyckiej zachowało się prezbiterium. W latach 16921727 dobudowano do niego barokową kaplicę. Na ołtarzu głównym świątyni znajduje się gotycka figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwanej Hebdowską. Pozostałe wyposażenie barokowe i klasycystyczne.
  • Klasztor, wniesiony w połowie XVII w. Trzy skrzydła klasztoru otaczające prostokątny wirydarz zostały dobudowane do kościoła od strony południowej. Być może powstały na miejscu starszych budowli.
  • Ogród
  • Spichlerz klasztorny

Cały zespół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych.[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia Kościoła w Polsce, t. 1, cz. 2, Poznań-Warszawa 1974, s. 431.
  2. a b Skarby Hebdowa - Świeczniki absolutnie wyjątkowe. „Niedziela/Niedziela Kielecka”. nr 37, s. III, 09-09-2012. ISSN 0208-872X. 
  3. Nr rej.: A-342 z 12.07.1972. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 21 dni temu. [dostęp 2015-10-02]. s. 143.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1885, Tom III, s. 45
  • Atlas okolic Krakowa, wydawnictwo Compass, Kraków 2005