Hieronim Moskorzowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hieronim Gratus z Moskorzewa, Czarnkowy i Prawkowic Moskorzewski
Herb
Pilawa
Rodzina Moskorzewscy
Data i miejsce urodzenia 1560
Moskorzew
Data i miejsce śmierci 19 lipca 1625
Raków
Żona

Regina Dudycz

Dzieci

Andrzej, Krystian, Stanisław Kazimierz

Hieronim Moskorzowski vel Moskorzewski, inne formy nazwiska: Moscorovius, Jarosz Moskorzowski, pseudonimy: Eusebius, Medicus, Nobilis, Subditus Fidelis (ur. 1560 w Moskorzewie, zm. w 1625 w Rakowie) – działacz reformacyjny braci polskich, polityk, pisarz, polemista i wydawca.

Życiorys[edytuj]

Urodził się we wsi dziedzicznej Moskorzew, niedaleko Szczekocin (bliższa data urodzenia nieznana). Pochodził z rodziny szlacheckiej, otrzymał wszechstronne wykształcenie, związał się z ruchem braci polskich (ok. 1590-1594). Był administratorem (scholarchą) i nauczycielem Akademii Rakowskiej. Był zaangażowany w działalność polityczną: jako poseł na Sejm wielokrotnie bronił tam praw innowierców. Podczas zjazdu szlachty w Lublinie (4 czerwca 1606) sprzeciwił się rokoszowi szlachty przeciwko królowi i senatorom; wybrano go do komisji, która ułożyła artykuły-żądania szlachty do przedstawienia królowi. Brał czynny udział w synodach rakowskich. W roku 1610 przebywał w Gdańsku, w 1611 został wydelegowany na prowincjonalny synod litewski. Ożenił się z Reginą, córką Andrzeja Dudycza. Był uczestnikiem rokoszu Zebrzydowskiego, m.in. został na zjeździe lubelskim wybrany deputatem województwa krakowskiego.

Twórczość[edytuj]

Przygotował tekst Katechizmu Rakowskiego, którego nie zdążył ukończyć Faust Socyn (zmarły w 1604); razem z Moskorzowskim Katechizm pisali: Piotr Stoiński (młodszy) i Jan Völkel. Moskorzowski w 1605 przetłumaczył tekst Katechizmu na łacinę. Napisał m.in.: diariusz oraz dzieło polemiczne Oratio, qua continetur brevis calumniarum depulsio.... Poszczególne swe dzieła poświęcił polemikom, m.in. z: J. Petrycym, P. Skargą i M. Śmigleckim.

Ważniejsze dzieła[edytuj]

  • Oratio qua continetur brevis calumniarum depulsio, quibus premuntur illi qui in doctrina Christi et Apostolorum studium suum posuerunt... Ad regem et senatores fidelis subditi, (Kraków) 1595, (drukarnia A. Rodecki)
  • Odpowiedź na script Przestrogą nazwany, który X. Jan Petrycy, minister zboru na Jodłowie, wydał w roku 1600, Raków 1606
  • Zniesienie zawstydzenia, które X. Piotr Skarga, jezuita, wnieść niesłusznie na zbór Pana Jezusa Nazareńskiego usiłował, Raków 1607; przedmowę do króla przedr. T. Pasierbiński "Hieronim z Moskorzowa Moskorzowski", Kraków 1931, Prace Historyczno-Literackie nr 38, s. 155-157
  • Zniesienie Wtorego zawstydzenia, które X. Piotr Skarga, jezuita, na zbór Pana Jezusa Nazareńskiego wnieść usiłował, Raków 1610
  • Refutatio Appendicis, quam Martinus Smiglecius jesuita... Hieronimo Moscorovio opposuit, Raków 1613, drukarnia S. Sternacki
  • Odpowiedź na książkę X. Gurskiego, którą Wyjawieniem niewstydu ariańskiego nazwał, 1617 (brak miejsca wydania)
  • Refutatio libri de baptismo Martini Smiglecii jesuitae, Raków 1617
  • Defensio animadversionum Fausti Socini, Raków 1618, drukarnia S. Sternacki
  • O pobudkach i środkach do połączenia się arianów z menonitami (napisane wspólnie z W. Smalciusem), niewydane, rękopis w aktach synodycznych socyniańskich

Prace edytorskie[edytuj]

  • F. Socyn De statu primi hominis ante lapsum disputatio, Raków 1610, drukarnia S. Sternacki
  • F. Socyn Explcationes et paraphrases variorum scripturae locorum, Raków 1614
  • F. Socyn Concionis Christi explicatio, Raków 1616, drukarnia S. Sternacki
  • F. Socyn Explcatio primae partis capitis Evangelii Joannis, Raków 1618, drukarnia S. Sternacki
  • Disputatio Joannis Stoienscii cum Joanne Maria carmelita, Raków 1618, drukarnia S. Sternacki

Listy i materiały[edytuj]

  • według H. Juszyńskiego: "W Bibliotece Poryskiej znajdują się w rękopismach Moskorzowskiego niektóre jego pieśni pobożne, a w Bibliotece Ossolińskiego jest rękopismo, w którym parodia Horacjusza pieśni III księgi IV do Niemierzyca... Tłumaczył także Moskorzowski z francuskiego poezye Philippe de Porte. T. Czackiemu do jego zbioru oddałem kilka listów własnoręcznych Moskorzowskiego w materii teologicznej i wiersz do dyakonów zboru krakowskiego. Tę jednak poezją porównując z innymi, nie zdaje się, aby wszystkie były Moskorzowskiego"
  • Epistola ex sinodo 12 mai 1613 ad Martinum Ruarum, ogł. w zbiorze: M. Ruarii nec non aliorum... virorum... ad ipsum vel eius causa scriptarum epistolarum selectarum centuria altera et ultima, Amsterdam 1681

Utwory o autorstwie niepewnym[edytuj]

  • Philopolites, to jest Miłośnik Ojczyzny, albo o powinności dobrego obywatela, ojczyźnie dobrze chcącego i onę miłującego, krótki traktat, Kraków 1588; przedmowy do czytelnika przedr. T. Pasierbiński "Hieronim z Moskorzowa Moskorzowski", Kraków 1931, Prace Historyczno-Literackie nr 38, s. 153-154; (wskazano na autorstwo H. Moskorzowskiego, S. Orzechowskiego, wzgl. Szczęsnego Kryskiego; za Moskorzowskim opowiedzieli się: C. Walewski, K. Mecherzyński i T. Pasierbiński; przeciwko jego autorstwu: A. Brückner; M. Wajsblum uważa spór za nierozstrzygnięty)
  • Katechizm zboru tych ludzi, którzy..., Raków 1605, wyd. następne: Raków 1619; przedmowę przedr. T. Pasierbiński "Hieronim z Moskorzowa Moskorzowski", Kraków 1931, Prace Historyczno-Literackie nr 38, s. 139-152, tzw. Katechizm rakowski (zobacz: t. 1), H. Moskorzowski jest autorem dedykacji przekładu łacińskiego Katechizmu królowi angielskiemu Jakubowi I
  • Zawstydzenie księdza Skargi abo animadversie na książkę księdza Skargi, jezuity, którą zawstydzeniem arianów nazwał, Raków 1606, (prawdopodobnie autorem jest W. Smalc; jednak w utworze pt. Refutatio Appendicis, quam Martinus Smiglecius jesuita... Hieronimo Moscorovio opposuit, do autorstwa przyznaje się sam Moskorzowski)
  • Wtóre zawstydzenie x. Skargi abo odpis na potworną książkę jego której dał tytuł: "Mesyasz nowych arianów wedle Alkoranu tureckiego... Roku 1615", brak miejsca i roku wydania, (autorstwo według Estreichera)

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Pasierbiński, Hieronim z Moskorzowa Moskorzowski, Warszawa 1931
  • S. Tync, Wyższa szkoła braci polskich w Rakowie. Zarys jej dziejów (1602-1638), w: "Studia nad arianizmem", Warszawa 1959
  • L. Chmaj, Bracia Polscy - Ludzie, idee, wpływy. PWN, Warszawa 1957
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 542-544