Raków (powiat kielecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Raków
Herb
Herb Rakowa
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Raków
Liczba ludności (2008) 1174
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 26-035
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0265879
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Raków
Raków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Raków
Raków
Ziemia50°40′25″N 21°02′44″E/50,673611 21,045556
Strona internetowa miejscowości
Ten artykuł dotyczy wsi w powiecie kieleckim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Raków – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Raków[1]. Miejscowość jest siedzibą gminy Raków. Do końca 2015 roku była osadą[1]. W XVII w. stanowiła ważny ośrodek polskiego arianizmu.

Raków jest położony nad rzeką Czarną przy zalewie Chańcza w kierunku południowo-wschodnim od Kielc i w odległości 15 km na północny zachód od Staszowa.

W latach 70-tych XVI wieku Raków był miastem prywatnym położonym w powiecie wiślickim województwa sandomierskiego i był własnością kasztelana żarnowskiego Jana Sienieńskiego[2]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa kieleckiego.

Przez wieś przechodzi szlak turystyczny żółty żółty szlak turystyczny z Szydłowa do Widełek.

Historia[edytuj]

Miasto Raków założył w 1569 roku kasztelan żarnowski Jan Sienieński, ogłaszając w nim tolerancję religijną. Nazwa miasta pochodzi od herbu Warnia (inaczej: Rak), który był rodowym godłem Jadwigi Gnoińskiej, żony Sienieńskiego.

Raków w krótkim czasie stał się centrum życia braci polskich, zwanych arianami, mieszkających w Polsce, jako że założyciele miasta byli wyznawcami ruchu reformatorskiego. Pod koniec XVI wieku założono drukarnię ariańską. Na początku XVII wieku wybrano Raków na ośrodek organizacyjny zboru ariańskiego. Miasto szybko się rozwijało. Powstał w tym czasie przemysł tkacki, papierniczy, garncarski i browarniczy. Wybudowano także okazały ratusz i most na Czarnej.

W latach 1602–1638 istniała w Rakowie szkoła ariańska o międzynarodowej sławie, gdzie nauczanie prowadzono w oparciu o własne podręczniki, autorstwa wykładających w szkole profesorów.

W wyniku nasilającej się kontrreformacji, pod pretekstem zniszczenia krzyża przez młodzież ariańską, 19 kwietnia 1638 roku sąd królewski zakazał dalszej działalności rakowskiego zboru, w tym także drukarni i szkoły oraz skazał na banicję nauczycieli[3]. Po wygnaniu arian z Polski miasto podupadło i opustoszało. Jego rangi nie przywróciło ufundowanie przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika wspaniałego kościoła. W 1641 roku biskup osadził w Rakowie reformatów. Ich zadaniem było nawracanie pozostałych w mieście arian i ich zwolenników. Zakonnicy opuścili miasto ok. 1649 roku. Pod koniec XVII wieku miasto liczyło 700 mieszkańców.

Po III rozbiorze Polski Raków znalazł się początkowo pod zaborem austriackim, potem rosyjskim. W 1820 r. Raków miał 926 mieszkańców, w 1864 r. liczba ich wzrosła do 2007, przy czym znaczną część stanowiła ludność żydowska[3]. Od początku XVII w. działała w Rakowie drewniana synagoga[4], zniszczona podczas II wojny światowej i już nieodbudowana. W 1869 roku Raków, jak wiele innych polskich miast, w wyniku reformy carskiej utracił prawa miejskie.

Zabytki[edytuj]

  • układ urbanistyczny i zespół zabudowy małomiasteczkowej, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.453 z 28.04.1984)[5].
  • zespół kościoła parafialnego (nr rej.: A.454/1-3 z 2.10.1956, z 12.04.1957 i z 21.06.1967)[5]:
  • poreformacki kościół pw. św. Anny z 1641 r., przebudowany w XVIII w. (nr rej.: A.455 z 5.10.1956 i z 21.06.1967)[5]
  • dom ariański zwany także Domem wójta z przełomu XVI/XVII w. (nr rej.: 508 z 18.09.1957 oraz 456 z 15.04.1967)[5]
  • Domy z przełomu XVI i XVII wieku; w niektórych zachowane izby sklepione kolebkowo z lunetami – Pl. Wolności 17 (bar „Arianka”) oraz Pl. Wolności 18 (sklep Art. przemysłowe)[6].
  • Luterska Górka – dawny cmentarz ariański z XVI–XVII wieku.

Osoby związane z Rakowem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Rakowem.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b Dz.U. z 2015 r. Nr 0, poz. 2277
  2. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 108.
  3. a b Stanisław Cynarski (red.), Raków ognisko ariznizmu, PWN, Kraków 1968.
  4. S. Malanowicz, Zabudowa miasta Rakowa, [w:] Raków ognisko arianizmu, pod red. S. Cynarskiego, Kraków 1968, s.16.
  5. a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2015-11-13]. s. 30.
  6. Ryszard Kuc: Serwis internetowy Gminy Szydłów (pol.). [dostęp 6 września 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj]