Hissène Habré

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hissène Habré
Hissene Habre 2066.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 września 1942
Faya
Czad Prezydent Czadu
Okres od 7 czerwca 1982
od 19 czerwca 1982 przewodniczący Rady Państwa
od 21 października 1982 prezydent

do 2 grudnia 1990
Przynależność polityczna FROLINAT
Poprzednik Goukouni Oueddei
Następca Idriss Déby
Czad Premier Czadu
Okres od 29 sierpnia 1978
do 23 marca 1979
Przynależność polityczna FROLINAT
Poprzednik François Tombalbaye (jako premier kolonialnego Czadu)
Następca Jean Alingué Bawoyeu

Hissène Habré (ur. 1942, Faya, Czad) – czadyjski polityk, dyktator. Premier kraju od 29 sierpnia 1978 do 23 marca 1979; prezydent od 7 czerwca 1982 do 1 grudnia 1990.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1942 w rodzinie pasterskiej z plemienia Toubou. W 1962 ukończył w Czadzie szkołę misyjną. Następnie znalazł się we francuskiej administracji wojskowej. Otrzymał także stypendium od czadyjskiego rządu i poleciał na studia do Paryża. Ukończył tam m.in. politologię oraz administrację. W 1970 wrócił do kraju, kiedy trwała tam wojna domowa. Urzędujący wówczas prezydent François Tombalbaye wysłał go na negocjacje z rebeliantami z ugrupowania FROLINAT. Habré wypowiedział jednak posłuszeństwo prezydentowi i przystąpił do rebelii. W 1972 stał się szefem Sił Zbrojnych Północy (FAN), bojowego ramienia partyzantki. W 1976 doszło do sporu między rebeliantami, w wyniku którego Habré wyemigrował do Sudanu.

Dojście do władzy i walka z wpływami libijskimi[edytuj | edytuj kod]

W 1979 podpisano pokój kończący wojnę domową. Lider rebeliantów Goukouni Oueddei został prezydentem, a Habré ministrem obrony. Koalicja rządowa była bardzo niestabilna. Ponadto Czad był w stanie wojny z Libią, której żołnierze swobodnie poruszali się po strefie Aozou i dokonali faktyczną aneksję tego regionu. Jako minister obrony zażądał od pułkownika M’uammara al-Kaddafiego, by jego żołnierze opuścili terenu Czadu. Za to prezydent Czadu, zdymisjonował Habré, który ponownie wyemigrował do Sudanu. Tymczasem Goukouni Oueddei faktycznie uznał zwierzchnictwo Libii. Zaniepokojone tym kraje zachodnie udzieliły poparcia Habré, który ruszył na Ndżamenę, zdobywając ją w czerwcu 1982. Przejęcie władzy przez Habré umożliwiono zostało też przez trwającą w tym czasie interwencję wojsk francuskich która miała na celu osłabienie w kraju wpływów libijskich[1].

 Osobny artykuł: wojna toyot.

Habré sprawował dyktaturę utrzymując się przy władzy dzięki pomocy Francji i Stanów Zjednoczonych. Obydwa kraje popierały go w wojnie domowej przeciwko opozycji wspieranej przez Libię. Po objęciu fotelu prezydenta przez Habré, al-Kaddafi wysłał do Czadu swoich żołnierzy, którzy zajęli północ kraju. W latach 1983-1984 doszło do interwencji francuskiej, a Stany Zjednoczone wysłały instruktorów wojskowych oraz samoloty kontroli powietrznej AWACS. Wybuchły krwawe walki, z których zwycięsko wyszedł Habré. Decydujący cios armii libijskiej Habré zdał podczas tzw. wojny toyot[2].

W trakcie jego rządów panował ustrój monopartyjny. Czad należał do jednych z najbiedniejszych krajów świata, a on sam opływał w luksusy. W czasie jego rządów stracono 40 tysięcy osób, a kolejne 200 tysięcy było torturowanych. W 1990 w wyniku antyrządowego powstania pod wodzą Idriss Déby (którego wcześniej mianował na stanowisku szefa sił zbrojnych, za zasługi z czasów wojny domowej) uciekł z kraju i osiadł w Senegalu. Został oskarżony o zbrodnie przeciwko ludzkości i obecnie oczekuje na proces.

Życie po upadku dyktatury[edytuj | edytuj kod]

W 2000 wpłynął pierwszy pozew o aresztowanie byłego dyktatora. Sędzia z Dakaru, który prowadził proces, uznał go za współwinnego m.in. tortur i aktów barbarzyństwa. W 2001 pozew złożyła grupa Czadyjczyków mieszkających w Belgii. Ofiary dyktatora zwróciły się zatem do rządu w Brukseli. W 2005 Belgia wystawiła międzynarodowy nakaz aresztowania. W Senegalu nałożono na niego prowizoryczny areszt domowy, jednak kraj ten stwierdził, że senegalskie prawo nie zezwala na ekstradycję Habré do Belgii. W 2006 Unia Afrykańska poprosiła Senegal, by osądził Habré. Prezydent Senegalu Abdoulaye Wade wyraził zgodę, wprowadzono poprawki w konstytucji, by umożliwić sądzenie byłego dyktatora Czadu. Jednak Dakar zażądał pokrycia kosztów procesu. Organizacje międzynarodowe uznały to za farsę. Prezydent Wade zagroził wysłania Habré do Czadu, gdzie czekał na niego zaoczny wyrok kary śmierci, na co Unii Afrykańskiej nie zależało. Zapłacono więc rządowi senegalskiemu 11 mln dol.

W maju 2011 zerwano współpracę nad procesem. Oficjalnego powodu nie podano. Prezydent Senegalu powiedział, jedynie, że nie otrzymał takiego wsparcia na jakie liczył. 8 lipca 2011 Senegal ogłosił, że w ciągu trzech dni dojdzie do ekstradycji Habré do Czadu. W ostatniej chwili wycofano się z transportu do Czadu. Pod koniec lipca 2011 Belgia jeszcze raz poprosiła o ekstrakcję Habré. Aresztowany przez władze Senegalu 30 czerwca 2013[3].

Przypisy

  1. Blundy & Lycett 1987, s. 187–190; Vandewalle 2008, s. 35; Bruce St. John 2012, s. 189–190.
  2. Kenneth M. Pollack: Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991. s.397, University of Nebraska Press, 2002. ISBN 0-8032-3733-2. (ang.)
  3. Senegal police arrest Chad former leader Hissene Habre BBC News

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]