Hronsek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hronsek
Ilustracja
Państwo  Słowacja
Kraj  bańskobystrzycki
Powiat Bańska Bystrzyca
Starosta Miroslav Ostrihoň[1]
Powierzchnia 7,304[2] km²
Wysokość 312[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

638[3]
87,35 os./km²
Nr kierunkowy 048
Kod pocztowy 976 31 (pošta Vlkanová)
Tablice rejestracyjne BB
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju bańskobystrzyckiego
Hronsek
Hronsek
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Hronsek
Hronsek
48°38′57,9″N 19°09′25,0″E/48,649417 19,156944
Strona internetowa

Hronsek (węg. Garamszeg, niem. Granseck) – rolnicza wieś (obec) w Kotlinie Zwoleńskiej, niespełna 11 kilometrów na południe od Bańskiej Bystrzycy na Słowacji.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hronsek leży w szerokiej dolinie Hronu, a jego zabudowania znajdują się prawie w całości na lewym (wschodnim) brzegu rzeki. Początki osadnictwa na tym terenie sięgają prawdopodobnie połowy XIII w. Za zasługi w walkach z najazdem tatarskim węgierski król Bela IV darował te ziemie ówczesnemu żupanowi zwoleńskiemu Radunowi Oszlarowi. Nadanie to z 1250 r. jest pierwszym dokumentem dotyczącym tych ziem. Być może osiadł tu z czasem Gala, wnuk Raduna, co może znajdować potwierdzenie w jednej ze starszych nazw Hronseka – Galowycz.

Pierwsze wzmianki pisemne o Hronseku, pod nazwą Zyklafalu, pochodzą z 1500 r. Kolejne nazwy wsi brzmiały: Czwiklafalwa, Czwiklina (1506), Galowyczfalwa (1514), Galowycz (1515), Czwyklina (1522), Galfalwa (1558), Garanzegh (1565), Cwklina (1572), Garamsseg (1786), Hronec (1808), Hronsek-Skalka (1920), Garansek (1927) i wreszcie dzisiejszy Hronsek (1946).

W herbie wsi znajduje się tratwa z dwoma wiosłami, co ma świadczyć o tym, że w przeszłości mieszkańcy Hronseka trudnili się flisactwem. Poza tym zajmowali się rolnictwem i hodowlą. W 1944 r. wieś została zelektryfikowana. Od 1976 r. działa wodociąg, a od 1996 r. cała wieś jest zgazyfikowana. W 1979 r. Hronsek został włączony w granice Bańskiej Bystrzycy. Samodzielną wsią jest znów od 1 stycznia 1993 r.

W Hronseku urodził się Ondrej Braxatoris (1772–1848), historyk i pedagog, ojciec poety Andreja Sládkoviča. Tu również w latach 1855–1874 pracował ewangelicki duchowny, kompozytor pieśni religijnych oraz działacz kulturalno-oświatowy epoki „szturowskiej” August Horislav Krčméry (1822–1891).

Hronsek znany jest obecnie jako miejsce, w którym znajduje się kilka cennych zabytków architektury, w tym jeden z kilku zaledwie zachowanych na Słowacji tzw. kościołów artykularnych.

Kościół artykularny z 1725 roku[edytuj | edytuj kod]

Kościół artykularny

Kościół artykularny z 1725 roku jest jednym z pięciu tego typu zabytków na Słowacji. Wraz ze znajdującą się w pobliżu barokową dzwonnicą został w dniu 7 lipca 2008 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Obok kościoła rosną cztery 200-250-letnie lipy drobnolistne, wysokie na 20-25 m, o obwodach pni w pierśnicy od 230 do 480 cm. Jako pomnik przyrody (słow. Lipy pri Hronseckom kostolíku) podlegają ochronie od 1969 r.

XVI-wieczny renesansowy dwór obronny[edytuj | edytuj kod]

Dwór obronny po remoncie

Wzniosły go w XV w. rody Prokopów i Soósych jako budowlę późnogotycką. Przebudowany w 1576 r., już w duchu renesansu, miał stanowić punkt obrony przed zbliżającą się nawałą turecką. Otoczony był murami obronnymi z czterema basztami, wokół których biegła niegdyś fosa, a dostęp do wnętrza zapewniał most zwodzony. W czasie antyhabsburskiego powstania Rakoczego działała w nim rzekomo powstańcza mennica. Przebudowy z XVIII i XIX w. nie zmieniły wiele w kształcie i dyspozycji budowli.

Budowla jest piętrowa, na planie prostokąta. Zachowany został pierwotny podział fasady i szereg detali, w tym datowanie „1576” w jednym z renesansowych okien. W przyziemiu zachowane szczerbinowe i kluczowe strzelnice, pod młodszymi warstwami tynku starsza dekoracja sgraffitowa. We wnętrzach zachowana dyspozycja typu sieniowego z bogato zdobionymi sieciowymi sklepieniami i renesansowymi ozdobami stiukowymi. Oprócz tego zachowany szereg detali architektonicznych gotyckich i renesansowych (kominki, portale drzwiowe i okienne, kraty itp.). W wielkiej sieni późnogotyckie i renesansowe malowidła.

W kasztelu mieszkał Zsigmond Geczy, ojciec Juliany Korponayovej-Geczyovej, znanej jako Lewoczska Biała Dama (słow. Levocska biela pani), co opisuje w swej powieści Mór Jókai.

Kasztel przez długi czas pozostawał w ruinie, w ostatnich latach poddany został gruntownej renowacji. Aktualnie (maj 2017 r.) ukończono 95% prac renowacyjnych i wkrótce obiekt ma zostać udostępniony do zwiedzania. W odrestaurowanym kasztelu umiejscowiono m.in. salę konferencyjną, restauracje oraz piwniczkę z winami[4].

Barokowy pałac Géczych[edytuj | edytuj kod]

Pałac Géczych

Pałac (zwany tu kasztelem) Géczych stoi w samym środku wsi. Pochodzi z 1775 r. Barokowy, parterowy z narożnymi wieżami – alkierzami, zwieńczonymi ostrosłupowymi daszkami, posiada interesującą rokokową fasadę z nazwiskami i herbami dawnych właścicieli. Przebudowy z XIX i XX w. dotyczyły głównie wnętrz. Dyspozycja trójtraktowa z załamanymi schodami. W starszych pomieszczeniach ładne sklepienia, w pomieszczeniach przebudowywanych – płaskie stropy. Wnętrza zajmują przedszkole i szkoła podstawowa.

Kasztel otacza niewielki park. Koło kasztelu rośnie stara lipa drobnolistna (pomnik przyrody – słow. Lipa pri Hronseckom kaštieli): 250-letnie drzewo ma wysokość 26 m i obwód pnia w pierśnicy 520 cm. Ochronie podlega od 1984 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-27].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-27].
  3. a b Slovakia: Banskobystrický kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-09-24].
  4. Hronsek má kostol v zozname UNESCO. Pýchou je aj kaštieľ a vodný hrad (słow.). W: Dobré noviny [on-line]. 2017-05-28. [dostęp 2017-11-27].