Izaak Grünbaum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Izaak Grünbaum
יצחק גרינבוים
Yitzhak Gruenbaum 1948.jpg
Data i miejsce urodzenia 24 listopada 1879
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 września 1970
Gan Szemu’el
1. Minister spraw wewnętrznych Izraela
Okres od 14 maja 1948
do 10 marca 1949
Przynależność polityczna Ogólni Syjoniści
Następca Chajjim Mosze Szapira
Izaak Grünbaum w czasach II Rzeczypospolitej

Izaak Grünbaum (Yitzhak/Icchak Gruenbaum), ps. literacki Coir (ur. 24 listopada 1879 w Warszawie, zm. 7 września 1970 w Gan Szemu’el) – żydowski działacz syjonistyczny w II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I, II i III kadencji II RP, jeden z sygnatariuszy deklaracji niepodległości Izraela.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był absolwentem szkoły żydowskiej w Płońsku, później uczęszczał do gimnazjum w gubernialnym Płocku. Studiował prawo i medycynę na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. W czasie studiów zaangażował się w ruch syjonistyczny, stworzył i szefował organizacji „Kadima” (hebr. Naprzód!). Przed I wojną światową praktykował jako adwokat, jednak w 1911 został skreślony z listy adwokatów.

W 1905 był uczestnikiem Kongresu Syjonistycznego w Bazylei. W latach 1909–1911 mieszkał w Wilnie, gdzie szefował Centralnemu Komitetowi Syjonistycznemu. W 1911 został aresztowany i poddany procesowi sądowemu wraz z innymi działaczami syjonistycznymi w Rosji. Za swoją działalność pięciokrotnie więziony.

Oprócz polityki i adwokatury zajmował się również dziennikarstwem: był redaktorem „Tygodnika Żydowskiego” (pisma syjonistycznego wydawanego w języku polskim w latach 1906–1907, na początku lat 20. został szefem gazety „Hajnt”.

W 1919 współzakładał i był członkiem prezydium Tymczasowej Żydowskiej Rady Narodowej. Grünbaum pełnił także wysokie funkcje w organizacjach syjonistycznych, był m.in. Członkiem Centralnego Komitetu Organizacji Syjonistycznej w Polsce oraz członkiem Wydziału Wykonawczego Światowej Organizacji Syjonistycznej.

W Polsce posłował od 1919, początkowo na Sejm Ustawodawczy a potem na Sejm I, II i III kadencji (do 1932). W 1919 wybrano go do specjalnej komisji badającej antysemickie zajścia w Pińsku na Polesiu. W 1922 był jednym z inicjatorów powołania Bloku Mniejszości Narodowych, który odniósł sukces w pierwszych ogólnopolskich wyborach (35 mandatów dla mniejszości żydowskiej w sejmie).

W 1932 wyjechał na stałe do Palestyny. 14 maja 1948 znalazł się wśród sygnatariuszy deklaracji o powołaniu państwa Izrael. W latach 1948–1949 stał na czele MSW w Rządzie Tymczasowym Izraela, zaś w latach 1949–1950 był skarbnikiem Agencji Żydowskiej. W wyborach do Knesetu 1949 wystawił własną listę, ale nie zdobyła ona żadnego mandatu. W konsekwencji Grünbaum wycofał się z życia publicznego. W 1960 osiadł na stałe w kibucu Gan Szemu’el gdzie pozostał do końca życia.

Wydał kilka książek, m.in. „Polityka żydowska w Polsce w ostatnich dziesięcioleciach” (Warszawa 1930), Fun majn dor (w jidysz: „O moim pokoleniu"', Tel Awiw 1959; wersja hebrajska nosi tytuł „Pnej ha-dor”). Był redaktorem Encyclopedia of the Diaspora.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Miał syna Eliezera (ur. 1909), oskarżanego przez władze francuskie o kolaborację z Niemcami w obozie Auschwitz. Elizer zginął w 1948 w walkach z Arabami pod Jerozolimą.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J.M. Majchrowski, K. Stepan, G. Mazur: Kto kim był w drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1994. ISBN 83-7066-569-1.
  • Szymon Rudnicki: Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2004, s. 411-419. ISBN 83-70596-39-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]