Józef Gabriel Stempkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Gabriel Stempkowski
Ilustracja
portret Józefa Gabriela Stempkowskiego z ok. 1785 roku
Herb
Suchekomnaty
Rodzina Stempkowscy herbu Suchekomnaty
Data urodzenia 1710
Data śmierci 1793
Ojciec Jakub Ignacy Stempkowski
Żona

Franciszka Tarkowska

Dzieci

Józef Jan Stempkowski[1]
Honorata Stempkowska (zm. 1819)

Odznaczenia
Order Orła Białego Orderu Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)

Józef Gabriel Stempkowski (Stępkowski) herbu Suchekomnaty, znany jako Straszny Józef[2], (ur. 1710, zm. 1793) – wojewoda kijowski w latach 1785-1790 kasztelan kijowski w latach 1772-1785, generał lejtnant wojsk koronnych w latach 1777-1784, rotmistrz wojsk koronnych[3], konsyliarz Rady Nieustającej, zasłynął z brutalnego tłumienia koliszczyzny.

Syn Jakuba Ignacego (zm. 1763), kasztelana żarnowskiego i Teresy Geschaw. Poslubił Franciszkę Tarkowską herbu Klamry, córkę Stefana Tarkowskiego, kasztelana brzesko-litewskiego. Z małżeństwa 3 synów i 2 córki, m. in. Honorata.

W 1764 roku był elektorem Stanisława Augusta Poniatowskiego z województwa kijowskiego i posłem tego województwa na sejm elekcyjny[4].

Oboźny polny koronny, był członkiem konfederacji radomskiej 1767 roku[5], w 1767 roku jako poseł na Sejm Repninowski z województwa lubelskiego, wszedł w skład delegacji, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju Rzeczypospolitej[6].

Brał udział także w tłumieniu konfederacji barskiej oraz w tłumieniu koliszczyzny. Jako członek delegacji na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 był przedstawicielem opozycji[7]. W latach 1777-1778 był szefem pułku 5 koronnego Przedniej Straży [8] Był członkiem Komisji Skarbowej Koronnej w 1784 roku[9]. 18 września 1773 roku podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze Polski[10]. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 roku[11]. Konsyliarz Departamentu Wojskowego Rady Nieustającej w 1788 roku[12].

W 1773 kawaler Orderu Orła Białego, w 1769 odznaczony Orderem Świętego Stanisława[3].

Inicjator budowy pałacu w Łabuniu na Wołyniu, którego projektantem był Efraim Szreger. W tej luksusowej rezydencji, do której meble sprowadzano z Francji, Stempkowski gościł Stanisława Augusta Poniatowskiego. Koszty te spowodowały jednak bankructwo Stempkowskiego, który uciekł przed wierzycielami do Warszawy, a pałac, ograbiony przez wierzycieli, został rozebrany przez miejscową ludność[13].

Linia Stępkowskich po Józefie wymarła w drugim pokoleniu. Potomkowie po rodzeństwie Jakuba Ignacego (zm. 1763), mieszkają do dziś w Warszawie.

Przypisy

  1. henryk P. Kosk, Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. Tom II: M-Ż. Suplement. Pruszków 2001, s. 186.
  2. Antoni Józef Rolle, Straszny Józef w: Opowiadania historyczne. Seria 3 t. 1 Warszawa-Kraków 1882 Wyd. Gebethner i Wolff, Wł. L. Anczyc i Spółka, s. 169-222 wersja elektroniczna
  3. a b Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 212.
  4. Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 67.
  5. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 226.
  6. Aleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. II , s. 318.
  7. Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 557, 559.
  8. Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 462.
  9. Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 10.
  10. Volumina Legum t. VIII, Petersburg 1860, s. 20-48.
  11. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.
  12. Kalendarzyk Polityczny Na Rok Przestępny 1788, Warszawa 1788, [b.n.s]
  13. Tadeusz Chrzanowski "Kresy, czyli obszar tęsknot", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2010, s. 34

Bibliografia[edytuj]

  • Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717-1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Sztaby i kawaleria. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 2002. ISBN 83-71-88-500-8.