Józef Sułkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Sułkowski
Ilustracja
Józef Sułkowski, portret Antoniego Brodowskiego
Herb
Sulima
Rodzina Sułkowscy herbu Sulima
Data i miejsce urodzenia 17 lub 18.01.1773
Rydzyna
Data i miejsce śmierci 22.10.1798
Kair
Ojciec Teodor Sułkowski
Matka Julia Quelisk
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari Kawaler/Dama Honoru i Dewocji
Friedrich Kühn – Popiersie Józefa Sułkowskiego
Fort Sulkowski
Upamiętnienie Sułkowskiego na na południowej kolumnie Łuku Triumfalnym w Paryżu

Józef Sułkowski herbu Sulima (ur. 17 lub 18 stycznia 1773 w Rydzynie – zm. 22 października 1798 w Kairze), polski oficer, adiutant Napoleona, kawaler maltański[1] i Virtuti Militari.

Syn Teodora Sułkowskiego, pułkownika wojsk cesarskich i Węgierki Julii Quelisk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowany przez wuja, ordynata rydzyńskiego księcia Augusta Sułkowskiego. 1 stycznia 1783 roku rozpoczął, jako kadet, służbę w 10 Regimencie Pieszym Koronnym. 1 kwietnia 1784 roku awansował tam na podchorążego, następnie 29 grudnia tegoż roku na chorążego. 15 maja 1786 roku awansował na porucznika, a 16 czerwca 1791 roku na kapitana. Mimo arystokratycznego pochodzenia Konstytucję 3 maja uważał za „nieśmiałą, niepełną, zbyt ustępliwą wobec kastowych uprzedzeń i wstecznych wyobrażeń szlachty”[2].

Uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku, jako jeden z pierwszych został odznaczony nowo ustanowionym orderem Virtuti Militari za męstwo okazane podczas obrony przeprawy mostowej, podczas bitwy pod Zelwą. Generał Michał Zabiełło tak pisał o nim do króla:

Kapitan Sułkowski na czele strzelców służył... Pełen brawury i zdolności. W ostatniej rozprawie... zatrzymał i odrzucił od mostu więcej niż 400 kozaków trzydziestoma strzelcami. Zawsze się naraża. Oficer ten młody, bardzo świetny na wojnie i daje największe nadzieje.
— Michał Zabiełło[3]

Po zakończeniu wojny wyjechał do Francji, gdzie od rewolucyjnego rządu francuskiego otrzymał misję dyplomatyczną do Turcji. Misji tej jednak nie wypełnił, gdyż dowiedziawszy się o wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku przekradł się z powrotem do kraju, aby stanąć do walki. Przybył za późno, gdyż powstanie już upadało. Po krótkim udziale w ostatnich walkach ponownie wyjechał do Francji. Od 1793 r. obywatel Republiki Francuskiej.

We Francji udało mu się wstąpić do armii francuskiej w stopniu kapitana i otrzymać przydział do generała Berthiera w północnych Włoszech. Traktowany z nieufnością, przez pierwsze miesiące służby w Armii Włoch był odsuwany od pracy sztabowej i wysyłany do walki. Wyróżniwszy się walecznością podczas ataku na czele trzystu grenadierów na redutę San Giorgio i zdolnościami taktycznymi w czasie kampanii włoskiej w 1796 roku, Sułkowski został zauważony przez Napoleona, który mianował Sułkowskiego swoim adiutantem. W bitwie pod Arcole został poważnie ranny ratując życie Napoleona[2]. Po zakończeniu kampanii włoskiej powrócił do Paryża, gdzie zajął się organizowaniem biblioteki wojskowej dla Bonapartego. Skonfliktował się z Janem Henrykiem Dąbrowskim na tle listy obsady oficerskiej Legionów Polskich we Włoszech, w którym Napoleon wziął stronę Dąbrowskiego. Chcąc odzyskać utraconą pozycję u Napoleona, odrzucił ofertę nowego wodza Armii Włoch, generała André Massény, który zamierzał uczynić z niego swojego szefa sztabu głównego.

W 1798 roku otrzymał nominację na brygadiera i wyruszył z Napoleonem na wyprawę do Egiptu. Sułkowski jako jeden z pierwszych wdarł się na mury twierdzy na Malcie[2]. Brał udział w kilku bitwach (między innymi podczas oblężenia Aleksandrii i pod piramidami) odnosząc kilka ran. Za odwagę wykazaną podczas bitwy pod Salkeyeh Napoleon awansował go z szefa szwadronu na szefa brygady, co oznaczało zamianę szlifów kapitana na dystynkcje pułkownika[2]. Po podleczeniu ran Sułkowski został przydzielony przez Napoleona do zadań cywilnych w Instytucie Egipskim zajmując się organizacją sądów i oświatą. Sułkowski zginął 22 październiku 1798 roku, gdy wracając ze zwiadu, na przedmieściach Kairu został zaatakowany przez oddział powstańczy. Aby uczcić jego pamięć Napoleon nazwał imieniem Sułkowskiego jeden z fortów pod Kairem. Jego nazwisko też zostało wpisane na kolumnie południowej Łuku Triumfalnego w Paryżu[4].

W swym raporcie dla Dyrektoriatu Bonaparte napisał:

Mój adiutant Sułkowski, przeprowadzając rankiem 1 Brumaire’a rozpoznanie ruchów nieprzyjacielskich w okolicach Kairu, został w drodze powrotnej napadnięty przez całą ludność przedmieścia. Po poślizgnięciu się konia Sułkowski poniósł okrutną śmierć. Był to oficer największych nadziei.
— Napoleon Bonaparte, Raport dla Dyrektoriatu[5]

Sułkowski w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Sułkowski jest tytułowym bohaterem dramatów Stefana Żeromskiego oraz Romana Brandstaettera.

Jest też główną postacią 3 obrazów malarstwa batalistycznego, autorstwa Stanisław Eugeniusz Bodes z serii "Chwała Bohaterom" – Dzieje Oręża Polskiego:

  1. „Bitwa pod Piramidami” – 21/22 VII 1798
  2. „Bitwa pod Salhayeh” – 11 VIII 1798
  3. „Kair – śmierć Józefa Sułkowskiego„ – 22 X 1798[6]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ciąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792 czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, s. 428.
  2. a b c d Gdy Napoleon dowiedział się o zabiciu Józefa Sułkowskiego, nawet nie przerwał obiadu. Czy wysłał polskiego adiutanta na śmierć?, „wyborcza.pl” [dostęp 2018-10-23] (pol.).
  3. M. Brandys, s. 59.
  4. Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.
  5. M. Brandys, s. 208.
  6. Stanisław Eugeniusz Bodes – Z cyklu "Chwała Bohaterom" – Dzieje Oręża Polskiego – część 36.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła
Opracowania
  • Marian Brandys: Oficer największych nadziei. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1964.
  • Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1777-1794. Kraków: Spisy, 2002. ISBN 83-7188-207-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]