Chorąży
| STANAG |
OR-08 |
|---|---|
| Stopień wyższy | |
| Stopień niższy | |
| Aktualne oznaczenie stopnia | |
 naramiennik | |
 kurtka nieprzemakalna | |
| Oznaczenie stopnia 1952–1957 | |
 naramiennik | |
| Oznaczenie stopnia 1943–1952 | |
 naramiennik | |
| Oznaczenie stopnia 1925–1939 | |
 naramiennik | |
| Oznaczenie stopnia 1919–1925 | |
 naramiennik | |
Chorąży (chor.) – nazwa stopnia w korpusie osobowym podoficerskim (do 2004 roku w osobnym korpusie chorążych). Do korpusu podoficerów należy młodszy chorąży, a do podoficerów starszych należą: chorąży, starszy chorąży i starszy chorąży sztabowy.
Historia
[edytuj]W średniowiecznej Polsce rycerz noszący chorągiew swojego oddziału, księcia lub ziemi.
Później był to urzędnik (łac. vexillifer) podporządkowany kasztelanowi. W jego kompetencji leżało przygotowanie rycerstwa podczas pospolitego ruszenia i przyprowadzenie go do kasztelana. Po zjednoczeniu państwa stał się wyższym urzędem ziemskim. Dodatkową funkcją chorążego (jedynie w Wielkopolsce i tylko do przełomu XV/XVI w.) był udział w sądzie ziemskim.
Chociaż funkcja „chorążego” pojawia się bardzo wcześnie, to w oddziałach wojskowych stopień chorążego występuje po raz pierwszy w regestrach z roku 1589. Początkowo nie miał on rangi oficerskiej i nadawano go towarzyszowi przeznaczonemu do noszenia chorągwi.
W wieku XVIII oraz w ludowym Wojsku Polskim w latach 1943–1957 stopień chorążego był najniższym stopniem oficerskim. W Wojsku Polskim II RP został wprowadzony w 1919 roku jako stopień pomiędzy starszym sierżantem a podporucznikiem[1]. Początkowo nadawano go doświadczonym podoficerom, którzy z powodu braków kadrowych byli powoływani na stanowiska oficerskie, lecz z racji nielegitymowania się wymaganym wykształceniem nie mogli zostać oficerami[2]. Chorąży pełnił służbę oficerską, podlegał karom dyscyplinarnym i służbowym tak jak oficer i posiadał pewne przywileje stanu oficerskiego, jak np. korzystanie z kasyna, ale nie miał praw do sądu honorowego i towarzyskich w Wojsku Polskim[3]. Demobilizacja przyniosła likwidację „korpusu” chorążych. W połowie 1922 roku wstrzymano mianowanie podoficerów na ten stopień[1]. Od roku 1923 stopień w likwidacji, chorążowie zostali zaliczeni do korpusu podoficerskiego i zrównani w prawach z podoficerami, zgodnie z zasadą ścisłego odseparowania oficerów i szeregowych; od 1935 roku stopień w ponownym zastosowaniu. W 1957 roku został zniesiony, a w 1963 pojawił się ponownie, w związku z utworzeniem korpusu chorążych[4]. Został wówczas umiejscowiony pomiędzy starszym sierżantem a starszym chorążym. W 1967 roku poniżej chorążego utworzono w hierarchii stopnień młodszego chorążego[5]. W 2004 roku zlikwidowano korpus chorążych, a stopnie wchodzące w jego skład przeniesiono do korpusu podoficerów.
Tytuły rodzinne
[edytuj]W przeszłości dzieciom chorążego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów tytułem takim był chorążyc[6], a dla córek chorążanka[7]. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – chorążyna[8]. Także wnukowie, o ile nie posiadali własnych godności, używali według zwyczaju (co jednak nie było prawnie usankcjonowane) tytułu chorążowic, zgodnie z popularną maksymą: „Szlachcic bez tytułu jak lis bez ogona” (znanego z Pana Tadeusza Mickiewicza w wersji: „Chart bez ogona jest jak szlachcic bez urzędu” (księga pierwsza)).
Oznaczenie
[edytuj]Zgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku, chorąży nosił na środku taśmy otokowej czapki garnizonowej podoficera umieszczoną w linii równoległej do krawędzi taśmy jedną gwiazdkę. Naramienniki obszyte wokół (z wyjątkiem miejsca wszycia rękawa) jednolitą taśmą szerokości 5 mm. Ponadto jedna gwiazdka umieszczona wzdłuż linii prostej biegnącej przez środek naramiennika w odległości 3 cm od wszycia rękawa[9].
Przepisy ubiorcze z 1952 roku stanowiły, że na naramienniku nosił jedną gwiazdkę. Naramiennik nie był obszyty i nie miał tasiemki przez środek[10]
Przepisy ubioru polowego z r. 1919 przewidywały: naramienniki kurtki i płaszcza oszyte dokoła wzdłuż wolnej krawędzi taśmą karmazynową wełnianą o szerokości 1 cm. Na środku naramiennika wzdłuż, jedna gwiazdka haftowana oksydowanymi nićmi lub wytłaczana pięciopromienna, o ostrych promieniach[a]. Na czapce na szwach tasiemka wełniana karmazynowa szerokości 0,5 cm. Na górnej krawędzi otoka dookoła taka sama tasiemka. Pod orzełkiem jedna gwiazdka[11].
W wojsku polskim w okresie Sejmu Wielkiego i w wojsku Kościuszki oznaką stopnia była jedna gwiazdka[12].
Zobacz też
[edytuj]
Uwagi
[edytuj]- ↑ Długość promienia od środka – 1 cm.
Przypisy
[edytuj]- ↑ a b Laprus 1971 ↓, s. 67–68.
- ↑ Rangi szeregowych. wp39.struktury.net. [dostęp 2021-02-16].
- ↑ Słownik wojskowy. bliskopolski.pl. [dostęp 2021-02-16].
- ↑ Podręcznik dowódcy drużyny. s. 66.
- ↑ Dz. U. z 1967 r. Nr 44, poz. 220.
- ↑ Witold Doroszewski (red.): chorążyc. [w:] Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
- ↑ Witold Doroszewski (red.): chorążanka. [w:] Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
- ↑ Witold Doroszewski (red.): chorążyna. [w:] Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
- ↑ Przepisy ubiorcze WP 1972 ↓, s. 49–55.
- ↑ Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1965. T. 5 od 1939 do 1965 roku. s. 294.
- ↑ Przepisy Ubioru Polowego WP 1919 ↓, s. 19.
- ↑ Linder 1960 ↓, s. oznaki stopni oficerów.
Bibliografia
[edytuj]- Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1965, T. 5 od 1939 do 1965 roku. Warszawa: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, 1965.
- Karol Linder: Dawne wojsko polskie. Ubiór i uzbrojenie. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960.
- Wojsko, wojna, broń. Leksykon PWN (red. Marcin Kamler). Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9.
- Leksykon wiedzy wojskowej. Marian Laprus (red.). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ISBN 83-11-06229-3.
- Podręcznik dowódcy drużyny; Szkol. 378/69. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich. Warszawa: Zakłady Graficzno-Wydawnicze „Książka”, 1919.
- Przepisy ubiorcze żołnierzy Sił Zbrojnych w czasie pokoju; sygn. Mund.–Tab. 3/52. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1952.
- Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego; sygn. Mund. 45/71/III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1972.