Jajnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jajniki
ovarium
Ilustracja
Schemat żeńskiego układu płciowego
Narządy żeński układ płciowy
Tętnice tętnica jajnikowa, tętnica maciczna
Żyły żyła jajnikowa
Nerwy splot jajnikowy
Jajnik owcy: 1 – jajnik, 2 – pęcherzyki Graafa, 3 – więzadło jajnika, 4 – jajowód, 5 – tętnica jajnikowa i żyła jajnikowa
Kolejność zmian w jajniku podczas cyklu miesiączkowego: 1 – menstruacja, 2 – rosnące pęcherzyki, 3 – dojrzały pęcherzyk z komórką jajową, 4 – owulacja, 5 – ciałko żółte, 6 – zanik ciałka żółtego

Jajnik (łac. ovarium) – gonada występująca u samic większości zwierząt (z wyjątkiem gąbek)[1].

Zwykle parzysty narząd, występujący u samic, odpowiednik rozwojowy jąder. U dojrzałej kobiety ma kształt spłaszczonej elipsoidy o wielkości 5×3×1 cm i masie od 6 do 8 gramów[2][3].

Jajniki leżą wewnątrz jamy otrzewnej[3] przy bocznych ścianach miednicy na tylnej powierzchni wiązadeł szerokich macicy, do których przywiązane są za pomocą krótkich krezek[2]; w krezce jajnika znajdują się zaopatrujące go naczynia i nerwy. Koniecz maciczny jajnika łączy się z rokiem macicy poprzez więzadło jajnika własne[4]. Górne bieguny jajników objęte są przez jajowody. Jajniki służą podwójnemu celowi: wytwarzaniu komórek jajowych oraz wydzielaniu żeńskich hormonów płciowych (estrogenów, progesteronu, relaksyny i androgenów)[3]. Z zewnątrz jajniki pokryte są jednowarstwowym nabłonkiem płciowym, pod nim zaś leży błona biaława jajnika. Na przekroju dostrzec można budowę dwuwarstwową. Powierzchniowo położona jest kora jajnika lub warstwa miąższowa, w której powstają komórki jajowe zawarte w pęcherzykach jajnikowych. Bezpośrednio pod błoną białawą znajdują się pęcherzyki jajnikowe pierwotne, a głębiej dojrzewające i dojrzałe oraz ciałko żółte. Pod korą jajnika leży rdzeń jajnika (warstwa naczyniowa), w której skupione są liczne naczynia krwionośne odżywiające warstę miąższową[4].

Od chwili osiągnięcia przez kobietę dojrzałości płciowej (pokwitanie), aż do wygaśnięcia jej funkcji rozrodczej (menopauza) (to znaczy przez okres około 35-40 lat), co około 28 dni dojrzewa w jajniku tzw. pęcherzyk Graafa, zawierający komórkę jajową. Dojrzały do pęknięcia pęcherzyk ma średnicę 1–1,5 cm, a komórka jajowa około 0,2 mm[5]. Dojrzewanie pęcherzyka zachodzi pod wpływem hormonu folikulotropowego, zaś pod wpływem hormonu luteinizującego dochodzi do zwiększenia ilości płynu w pęcherzyku i wreszcie jego pęknięcia[5]. Gdy pęcherzyk pęka, jajo dostaje się do jajowodu, a z pozostałej części pęcherzyka powstaje ciałko czerwone, a z niego ciałko żółte, które wydziela progesteron konieczny dla umożliwienia wszczepienia zapłodnionego jaja w śluzówkę macicy[2].

Unaczynienie jajnika[edytuj | edytuj kod]

Żyła i tętnica jajnikowa, naczynia chłonne i nerwy wnikają do jajnika poprzez wnękę jajnika ulokowaną na jego brzegu kreskowym[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marzena Popielarska-Konieczna: Słownik szkolny: biologia. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 218–219. ISBN 83-7389-096-3.
  2. a b c d Zygmunt Urbanowicz: Mała encyklopedia anatomii człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 143. ISBN 83-89309-09-2.
  3. a b c Janina Sokołowska -Pituchowa (red.): Anatomia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 398–402. ISBN 83-200-2832-9.
  4. a b c Helena Przespolewska, Henryk Kobryń, Tomasz Szara & Bartłomiej J. Bartyzel: Podstawy anatomii zwierząt domowych. Warszawa: 2014, s. 115–116. ISBN 978-83-62815-22-7.
  5. a b Zygmunt Urbanowicz: Mała encyklopedia anatomii człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 243. ISBN 83-89309-09-2.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.