Jan Gall

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Karol Gall
Ilustracja
Chór „Echo” z dyrygentem Janem Gallem (siedzi w środku), 1905
Data i miejsce urodzenia 18 sierpnia 1859
Warszawa
Data i miejsce śmierci 29 lub 30 października 1912
Lwów
Gatunki muzyka poważna
Zawód kompozytor
dyrygent
pedagog

Jan Karol Gall (ur. 18 sierpnia 1856 w Warszawie, zm. 30 października 1912 we Lwowie)[1] – polski kompozytor, dyrygent, pedagog i krytyk muzyczny; znany głównie jako autor pieśni solowych i chóralnych.

Życiorys[edytuj]

Ukończył gimnazjum w Cieszynie[2]. Studia fortepianowe oraz w dziedzinie teorii muzyki[3] pobierał Jan Karol Gall w krakowskiej Szkole Towarzystwa Muzycznego „Muza”, wśród jego nauczycieli znajdowali się J. Blaschke i Kazimierz Hofman[4]. Edukację muzyczną kontynuował u Franza Krenna w Konserwatorium Wiedeńskim oraz u Josepha Gabriela Rheinbergera w Monachium[3]. W latach 1879–81 przebywał w Krakowie[3], gdzie 19 marca 1879 miał miejsce jego debiut kompozytorski[4] – podczas inauguracyjnego koncertu niedawno powstałego tamtejszego Chóru Akademickiego w sali Redutowej Teatru Starego zaprezentowano dwie jego pieśni: W gaiku i Pieśń leśną[5]. W 1882 roku prowadził chór w Lipsku, a w Weimarze poznał Franciszka Liszta[3]. W 1883 pobierał nauki śpiewu u Francesco Lampertiego w Mediolanie[3]. W 1884 roku został dyrektorem lwowskiego Towarzystwa Muzycznego, pełniąc tę funkcję do roku 1888[4]. W 1888 przebywał krótko w Dreznie i w Lipsku[3], a następnie przeniósł się do Krakowa. Od 1890 roku wykładał w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, najpierw historię muzyki, a następnie w latach 1891–1895 śpiew solowy i teorię muzyki[4]. W 1895 był profesorem śpiewu i dyrygentem we Wrocławiu[3]. Od 1896 do końca życia mieszkał we Lwowie, gdzie prowadził chór „Echo-Macierz” jako dyrygent i kierownik artystyczny[4].

Życie prywatne[edytuj]

Żoną Jana Karola Galla była Maria z Wójcikiewiczów (w młodości śpiewaczka), a synem – reżyser teatralny i scenograf Iwo Gall (ur. 1890, zm. 1959)[6].

Zmarł 30[4] października 1912 i 31 dnia tego miesiąca został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[2]. W latach 30. była prowadzona we Lwowie zbiórka na pokrycie kosztów budowy pomnika-grobowca Jana Galla[7].

Twórczość[edytuj]

Jan Karol Gall był kompozytorem głównie popularnych pieśni, napisał w sumie około 400 pieśni chóralnych i 90 solowych[4], m.in. Dziewczę z buzią jak malina (do słów Mariana Gawalewicza będących tłumaczeniem wiersza Henryka Heinego[4]), Gdybym był młodszy, dziewczyno (do słów Adama Asnyka i jemu dedykowane[8]), Czarowna cicha noc majowa[9] oraz kolędę Mizerna cicha (do słów Teofila Lenartowicza[10]). Był także autorem opracowań chóralnych pieśni ludowych oraz utworów Stanisława Moniuszki, m.in. Pieśń rycerska (Czy w razie, czy w zwadzie)[11], Piosnka żołnierza[12], Pieśń wieczorna[13]. Skomponował również operę Barkarola (1884)[9], operę komiczną Viola opartą na twórczości Szekspira[14], kantaty oraz miniatury fortepianowe[9].

Wiele jego utworów opublikował krakowski księgarz i wydawca Stanisław Andrzej Krzyżanowski[4].

Gall działał także jako krytyk muzyczny, jego recenzje ukazywały się m.in. na łamach krakowskiej „Nowej Reformy” w latach 1883–1888[4].

Jego uczniem był m.in. Stanisław Budweil[15].

Przypisy[edytuj]

  1. Jan Karol Gall Kurier Lwowski 1912 nr 501 z 30 października s. 8
  2. a b Kronika. † Jan Gall. „Głos Rzeszowski”, s. 4, Nr 45 z 3 listopada 1912. 
  3. a b c d e f g Gall, Jan Karol (Johann) (niem.). Oesterreichisches Musiklexikon Online, 2010-03-22. [dostęp 2013-03-03].
  4. a b c d e f g h i j Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 226. ISBN 83-01-13325-2.
  5. Józef Życzkowski: Gaudeamus igitur... : dzieje Krakowskiego Chóru Akademickiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977, s. 12, seria: Cracoviana Seria 2, Ludzie i Wydarzenia.
  6. Marek Makowski: Pamięci Iwo Galla (pol.). www.ajd.czest.pl. [dostęp 2013-03-03].
  7. Kronika. Zbiórka na pomnik Jana Galla. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 47 z 27 lutego 1936. 
  8. Gdybym był młodszy (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].
  9. a b c Gall Jan Karol (pol.). www.rmfclassic.pl. [dostęp 2013-03-03].
  10. Mizerna cicha stajenka (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].
  11. J. Życzkowski, op.cit. str. 27
  12. J. Życzkowski, op.cit. str. 74
  13. J. Życzkowski, op.cit. str. 218
  14. Gall Jan Karol (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].
  15. Wydaliśmy „Historię Sokoła" i „Śpiewnik Sokoli". 2014-05-19. [dostęp 2016-03-27].

Bibliografia[edytuj]