Jan Sokol z Lamberka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jan Sokół z Lamberka)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy Jana Sokola z Lamberka, czeskiego dowódcy średniowiecznego. Zobacz też: inne postacie o tym imieniu i nazwisku.
Jan Sokol z Lamberka
Ilustracja
Obraz Alfonsa Muchy Po bitwie pod Grunwaldem z cyklu Epopeja słowiańska (Slovanská epopej). Władysław Jagiełło ogląda pole bitwy pod Grunwaldem. U podnóża pagórka z krzyżem na piersi leży Ulrich von Jungingen. Za rycerzem w pancerzu i szerokim hełmie stoi Jan Sokol z Lamberka, w lewo od niego Jan Žižka.
Herb
Wyobrażenie herbu Jana Sokoła według Augusta Sedláčka[1].
Rodzina z Lamberka (von Lamberg)
Data urodzenia ok. 1355
Data śmierci 28 września 1410
Ojciec Jaroslav III. z Knínic
Dzieci

Mikuláš Sokol z Lamberka
Jaroslav Sokol z Lamberka

Jan Sokół z Lamberka, Jaśko Sokół, czes.: Jan Sokol z Lamberka, niem.: Johann Sokol von Lamberg (ok. 135528 września 1410 r., Brześć Kujawski[2]) – rycerz morawski, czeski feudał znany z udziału w wewnętrznych sporach dynastii Luksemburgów oraz jako dowódca oddziałów czeskich walczących po stronie polsko-litewskiej w bitwie pod Grunwaldem.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Jan Sokol z Lamberka urodził się za panowania cesarza Karola IV Luksemburskiego około 1355 r. Jego ojciec, Jaroslav z Knínic jakiś czas po roku 1360 przybył do Březníka (obecnie wieś i gmina w powiecie Třebíč), gdzie ok. 1370 r. został wzniesiony zamek Lamberk (Lamberk) nad brzegiem Oslavy.

O dzieciństwie Jana Sokola nie ma zbyt wielu wiadomości. Jego ojciec był burgrabią znojemskim od 1356 r., a od 1368 r. marszałkiem dworu margrabiego morawskiego Jana Henryka Luksemburskiego (brata cesarza Karola IV).

Jan Sokol także związany był z Luksemburgami (od 1399 r. służył w Wyszehradzie u boku Wacław IV) i był uczestnikiem walki o Morawy pomiędzy Prokopem (wspieranym przez Zygmunta) a Jodokiem. W waśń pomiędzy braćmi zaangażowali się też Wacław i Jan Zgorzelecki. W trakcie tych walk Jan Sokol zasłynął jako utalentowany dowódca.

Udział w wojnie z Krzyżakami[edytuj | edytuj kod]

W 1410 r. Jan Sokol z Lamberka uczestniczył u boku wojsk polsko-litewskich w wojnie z Krzyżakami. Od 1409 r. prowadził w Czechach zaciąg najemników, w efekcie czego przyprowadził oddział liczący 500 kopii, czyli ok. 1500 zbrojnych. Wiosną 1410 r. Jan Sokol wraz ze swoimi ludźmi stacjonował w Koronowie, strzegąc granicy przez atakiem ze strony komtura Świecia[3]. Pod Grunwaldem dowodził wraz ze Zbislávkiem[4] czwartą chorągwią św. Jerzego złożoną z najemników czeskich[5].

W oddziale Jana Sokola znajdował się jego wieloletni przyjaciel i uczeń, późniejszy bohater husyckiJan Žižka.

Po zwycięstwie Polaków brał udział w zdobywaniu zamków krzyżackich. Pod Malborkiem w imieniu króla prowadził rozmowy z najemnikami czeskimi w służbie krzyżackiej w sprawie poddania zamku. Doszło nawet do porozumienia, lecz pomysł zdobycia twierdzy zdradą i przekupstwem został odrzucony przez radę królewską.

Za swoje zasługi Jaśko Sokół otrzymał od Władysława Jagiełły w dzierżawę zamek w Radzyniu Chełmińskim, zdobyty 21 września na Krzyżakach.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

27 września 1410 r. Jan Sokół z Lamberka na zaproszenie króla Władysława Jagiełły wziął udział w uczcie w domu jednego z toruńskich mieszczan. Następnego dnia zmarł. Przyczyną śmierci było prawdopodobnie zatrucie po spożyciu ryb. Od razu pojawiły się podejrzenia, że dokonano otrucia. O zabójstwo podejrzewano zarówno Jana Žižkę, jak i polskich panów, zazdrosnych o wpływ Jana Sokola na króla. Dowodem przychylności władcy wobec Czecha mogły być liczne nadania oraz ojcowska opieka jaką Jagiełło otoczył synów Jana w Krakowie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W Polsce herb Jaśka Sokoła nazywany bywa Koziegłowy, lecz jest to inna nazwa wzmiankowanego później i inaczej wyglądającego herbu Zerwikaptur. Por. Stanisław Sroka, Polacy na Węgrzech za panowania Zygmunta Luksemburskiego, 1387-1437, Kraków 2001; Poszukiwane koligacje dla tomu 40. PSB.
  2. Według Jana Długosza: "Na uczcie u jednego z mieszczan toruńskich otruty szczupakiem rozchorował się ciężko. Odwieziony na rozkaz króla do Brześcia [Kujawskiego — przyp. Piotra Derdeja] umiera i tam zostaje pochowany". Cytat za: Piotr Derdej: Koronowo 1410. Warszawa: Bellona, 2008, s. 106. ISBN 978-83-11-11110-3.
  3. Andrzej Nadolski: Grunwald 1410. Warszawa: Bellona, 2003, s. 32. ISBN 978-83-11-11153-0.
  4. Według niektórych źródeł ze Stanislavem z Dobré Vody: por. František Šmahel, Jan Žižka z Trocnova, Praha, Melantrich 1969, s. 34
  5. Jan Długosz: "Czwarta chorągiew, św. Jerzego, miała jako znak biały krzyż na czerwonym polu. Znajdowali się w niej wszyscy zaciężni Czesi i Morawianie. Jej dowódcami byli Czesi: Sokół i Zbysławek, a niósł chorągiew Czech Jan Sarnowski, ponieważ król Władysław żywił szacunek dla narodu czeskiego."