Janusz Durko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janusz Durko
Data i miejsce urodzenia 23 lutego 1915
Warszawa
Data i miejsce śmierci 6 września 2017
Warszawa
Zawód, zajęcie historyk, muzealnik
Tytuł naukowy doktor habilitowany profesor
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Janusz Durko (ur. 23 lutego 1915 w Warszawie, zm. 6 września 2017 tamże[1]) – polski historyk, archiwista i muzeolog. Autor licznych publikacji o Warszawie i o historii polskiego ruchu robotniczego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Jana i Janiny[2] (o tradycjach lewicowych, PPS-owskich). W 1934 ukończył Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie. W latach 1934–1938 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim. Uczeń Władysława Tomkiewicza i Wacława Tokarza. Obronił pracę magisterską Stanowisko Gdańska w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1623–1629.

W czasie niemieckiej okupacji pracował jako sekretarz i członek zarządu Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego w Warszawie, gdzie zatrudnionych było wielu Żydów z tzw. „aryjskimi” papierami. Od jesieni 1942 do wybuchu powstania warszawskiego w mieszkaniu Janiny i Janusza Durków schronienie znalazło około 20 osób – uciekinierów z getta.

W 1948 obronił pracę doktorską Początki ruchu socjalistycznego w Królestwie Polskim. W 1955 otrzymał tytuł docenta. Od 1945 był pracownikiem naukowym Instytutu Pamięci Narodowej i Instytutu Historii Najnowszej. W latach 1947–1951 wykładał w Akademii Nauk Politycznych. Od 1951 pracował w Wydziale Historii Partii/Zakładzie Historii Partii przy KC PZPR, gdzie kierował tamtejszym archiwum i był wicedyrektorem. Od 1971 do 1981 pracował w Centralnym Archiwum PZPR, którego był kierownikiem. W latach 1951–2003 był dyrektorem Muzeum Historycznego Miasta Stołecznego Warszawy[3].

Na wniosek Ocalonych Instytut Jad Waszem nadał w 1989 państwu Durko tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[4].

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[5].

Członkostwo w towarzystwach naukowych, odznaczenia, nagrody[edytuj | edytuj kod]

Członek Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa. Współzałożyciel i członek Towarzystwa Przyjaciół Warszawy. Odznaczony ponad 30 odznaczeniami polskimi i zagranicznymi za zasługi dla kultury[4]. Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 28 listopada 2001 „za wybitne zasługi dla kultury narodowej” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[6]. W 2008 r. odebrał Medal im. króla Stanisława Augusta Poniatowskiego przyznawany przez Towarzystwo Przyjaciół Warszawy za wybitne zasługi dla stolicy[7][8].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Historia Polski XIX i XX w.. Skrypt, oprac. na podstawie notatek stenograficznych z wykładów Jabłońskiego i Durki, Warszawa: Wyd. Bratniej Pomocy Studentów Akademii Nauk Politycznych 1948.
  • Historia Polski XIX i XX wieku: na podstawie stenogramu z wykładów wygłosz. w r. akad. 1949/50. Cz. 1, Warszawa: Akademia Nauk Politycznych. Zakład Wydawnictw 1950.
  • Pod sztandarem bratniej przyjaźni. Zbiór materiałów i dokumentów o wspólnej walce wyzwoleńczej i nierozerwalnej przyjaźni ludu polskiego, ukraińskiego i rosyjskiego, red. odpowiedzialny Józef Kowalski, słowo wstępne Stefan Żółkiewski, oprac. J. Durko, Warszawa: Książka i Wiedza 1954.
  • Wielki Proletariat, pod red. Bronisława Krauzego i Janusza Durko, ze wstępem B. Krauzego, Warszawa: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa” 1954.
  • Bibliografia Warszawy, t. 1: Druki zwarte, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1958.
  • Bolesław Limanowski, Pamiętniki, t.2-4, oprac. Janusz Durko, Warszawa: Książka i Wiedza 1958-1973.
  • Wystawa w 130-tą rocznicę Powstania Listopadowego : (ze zbiorów Ludwika Gocla), Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy 1960.
  • Bibliografia Warszawy, t. 2: Wydawnictwa ciągłe 1944-1954, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1964.
  • Warszawskie muzea, teksty: J. Durko i A. Zalewska, Warszawa: PPUTW „Wisła” 1964.
  • W pracy i w walce. Wspomnienia robotników warszawskich z przełomu XIX i XX wieku, oprac. Janusz Durko, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1970.
  • Bibliografia Warszawy, t. 3: Wydawnictwa ciągłe 1864-1903, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1971.
  • Muzea skansenowskie w Polsce, red. Janusz Durko, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1972.
  • Bibliografia Warszawy, t. 4: Wydawnictwa ciągłe 1904-1918, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1973.
  • Warszawa w malarstwie 1944-1974 w zbiorach Muzeum Historycznego. Katalog wystawy lipiec-sierpień 1974, autorzy tekstów: Janusz Durko, Krystyna Liszewska, oprac. wystawy i katalogu Krystyna Liszewska, Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy 1974.
  • Julian Marchlewski, Listy do żony i córki, słowo wiążące Zofia Marchlewska, oprac. Bożena Wróblewska, wstęp Janusz Durko, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975.
  • Bibliografia Warszawy, t. 5: Wydawnictwa ciągłe 1919-1928, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1977.
  • Warszawa. Jej dzieje i kultura, oprac. Zofia Baranowicz, red. naukowa: Aleksander Gieysztor, Janusz Durko, Warszawa: Wydawnictwo Arkady 1980.
  • Bibliografia Warszawy, t. 6: Wydawnictwa ciągłe: 1929-1939. Wojna i okupacja 1939-1944, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1984.
  • Muzeum Historyczne m. st. Warszawy (1936-1986), „Kronika Warszawy” 18 (1987), nr 3/4, s. 35-58.
  • Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego, pod red. Janusza Durko, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1989.
  • Bibliografia Warszawy, t. 7: Wydawnictwa ciągłe 1795-1863, red. Janusz Durko, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1992.
  • Lata pięćdziesiąte, „Alamanach Muzealny” 1 (1997), s. 347-358
  • Album warszawski. Obraz miasta w zbiorach Muzeum Historycznego m. st. Warszawy = Warschauer Album. Das Bild der Stadt nach den Sammlungen im Historischen Museum der Hauptstadt Warschau, red. Janusz Durko, Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy - Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk 2000.
  • Cmentarz Powązkowski w Warszawie, red. Janusz Durko, Wojciech Fijałkowski, Hanna Szwankowska, Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa 2002.
  • Maria i Andrzej Szypowscy, Gdy wchodzisz na Stare Miasto... Stare Miasto w Warszawie, stolicy Polski, konsultacja nauk. Janusz Durko, Jerzy Pikulik, Andrzej Rottermund, Warszawa: Fundacja Artibus 2005.
  • Bibliografia Warszawy: wydawnictwa ciągłe 1955-1970, red. nauk. Janusz Durko, Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy 2006.
  • Instytut Pamięci Narodowej 1945-1950, „Rocznik Warszawski” 34 (2006), s. 191-213.
  • Muzeum Warszawy i jego współtwórcy w mojej pamięci, 1951-2003, Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy 2008.
  • Autor haseł w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2017-09-07].
  2. Janusz Durko w katalogu IPN (pol.). W: Katalog kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL [on-line]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2017-09-07].
  3. b, Pół wieku rządził Muzeum Warszawy. Setne urodziny prof. Janusza Durki - Śródmieście, tvnwarszawa.tvn24.pl [dostęp 2016-07-01].
  4. a b Polscy Sprawiedliwi na stronie Muzeum Historii Żydów Polskich - rodzina Durko. [dostęp 2013-01-06].
  5. Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski. Narodowy Panteon na Powązkach. Sławne osoby pochowane w latach 2007–2017. „Gazeta Stołeczna”, s. 11, 27 października 2017. 
  6. M.P. z 2002 r. nr 8, poz. 147
  7. Profesor Janusz Durko otrzymał medal im. Stanisława Augusta Poniatowskiego. 2008-05-09. [dostęp 2013-01-06].
  8. Agata Sabała: Prof. Janusz Durko- dyrektor, który radzi sobie z kłopotami. Życie Warszawy. [dostęp 2016-07-01].
  9. Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1: A-D, red. nacz. Feliks Tych, Warszawa: „Książka i Wiedza” 1978, s. 5

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Jankowski, Profesor Janusz Durko. W trzydziestolecie pracy naukowej, „Kronika Warszawy” 13 (1982), nr 2, s. 121-124.
  • Tadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2007, s. 107, przyp. 75.
  • Tomasz Siewierski, Komuniści i historycy. Polski ruch robotniczy w badaniach uczonych w PRL – wybrane aspekty [w:] Partia komunistyczna w Polsce. Struktury - ludzie - dokumentacja, red. Dariusz Magier, Lublin – Radzyń Podlaski 2012, s. 475.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]