Jerzmanki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzmanki
Kościół pw. św. Franciszka, romański
Kościół pw. św. Franciszka, romański
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat zgorzelecki
Gmina Zgorzelec
Liczba ludności (III 2011) 884[1]
Strefa numeracyjna 75
Kod pocztowy 59-900 Zgorzelec
Tablice rejestracyjne DZG
SIMC 0193252
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Jerzmanki
Jerzmanki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jerzmanki
Jerzmanki
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jerzmanki
Jerzmanki
Ziemia 51°08′11″N 15°03′41″E/51,136389 15,061389

Jerzmankiwieś w Polsce, na Śląsku, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie zgorzeleckim, w gminie Zgorzelec.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1945-1954 siedziba gminy Jerzmanki. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Demografia[edytuj]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 884 mieszkańców[1]. Są drugą co do wielkości miejscowością gminy Zgorzelec.

Położenie[edytuj]

Wieś położona jest około 4 km na wschód od Zgorzelca, na Równinie Zgorzeleckiej. Rozciąga się na przestrzeni 2,8 km wzdłuż potoku Jędrzychowickiego, który w górnej części wsi powstał z wypływów z cegielni oraz terenów mokrych łąk.

Historia[edytuj]

Pierwsza wzmianka dotycząca wsi mówi o zbudowaniu tutaj kościoła około 1260 roku, już w 1381 r. wzmianka o istnieniu w Jerzmankach szkoły parafialnej. Wieś wielokrotnie zmieniała nazwę: od 1346 r. Hermannsdorff, od 1404 r. Hermansdorf, od 1593 r. Hermanszdorff, od 1605 r. Hermsdorff, od 1818 r. Hermsdorf bei Görlitz (Hermsdorf koło Görlitz), od 1932 r. Städtisch Hermsdorf (Miejskie Hermsdorf), a bezpośrednio po wojnie (1945 r.) Podlasie. Obecna nazwa (przyjęta w 1946 r.) pochodzi od polskiego odpowiednika imienia Herman - Jerzman.

W około 1840 r. w Jerzmankach zaczęto eksploatować węgiel brunatny w kopalni "Segen Gottes", ale już w 1897 r. zaprzestano wydobywać surowiec.

Początkowo Jerzmanki były posiadłością mieszczan zgorzeleckich. Wśród najstarszych właścicieli wsi wymieniani są: Bernard Canitz (do roku 1407), Niclas Rosen (w latach 1407-1409), Piotr Swob i Piotr Bartholomaus. W 1446 r. wieś nabył Krzysztof Utmann, którego spadkobiercy gospodarowali tu do roku 1483. Później Jerzmanki otrzymał znany burmistrz Jerzy Emerich, najmożniejszy patrycjusz zgorzelecki swoich czasów. Po śmierci Emericha w 1507 r. wieś otrzymała w spadku córka burmistrza Barbra i jej mąż Mikołaj Kohler. Po pewnym czasie miejscowość weszła do dóbr innego zamożnego mieszczanina ze Zgorzelca, Joachima Frenzela. W 1564 r Jerzmanki przeszły na okres 198 lat na własność rodziny von Schachmann. Ta zasłużona na Górnych Łużycach rodzina, wywodziła się z uszlachconych w XVI stuleciu mieszczan wrocławskich. W 1762 r. Jerzmanki stały się własnością Karola Wacława von Emericha, ostatniego męskiego potomka wspomnianego już burmistrza Zgorzelca, Jerzego Emericha. W 1805 r. Karol Wacław zmarł, a majątek odziedziczył zięć Emericha, Karol Ernest von Ziegler-Klipphausen. W XIX stuleciu Jerzmanki często zmieniały właścicieli, wśród których można wymienić m.in von Haugwitzów (1819-1839), hrabiów Solms z Kliczkowa (1839-1854), von Steinackerów (1854-1856), oraz von Erdmannsdorffów.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[2]:

  • kościół parafialny pw. św. Franciszka z Asyżu, zbudowany w drugiej połowie XIII wieku, początki XVI w., zabytkowy, romański; jest to jeden z najstarszych kościołów w Gminie Zgorzelec. Wewnątrz zachował się ciekawy ołtarz główny wykonany z drewna, pochodzi on z 1617 r. Kościół otrzymał nietypowe zakończenie od wschodu w postaci czworobocznej absydy oraz nieczęsto spotykaną wieżę graniastą, wznoszącą się pomiędzy nawą a prezbiterium. Bardzo interesująca jest ponadto, rzadka występująca w kościołach wiejskich kręcona klatka schodowa z trzpieniem z piaskowca.
  • park pałacowy, z XVIII w., 1800 r.

zabytki nieistniejące:

  • miejscowy pałac wybudowany w stylu neogotyckim przez Emila Galla, właściciela majątku w latach 1887-1894, niestety nie ocalał do dnia dzisiejszego. Gall wzniósł go w miejscu starszego pałacu, zniszczonego przez pożar. Podworski zabytkowy park powstał w 1866 r. z inicjatywy wcześniejszego właściciela, szambelana von Erdmansdorffa. Park zaprojektował Edward Petzold, znany jako twórca wielu kompozycji parkowych m.in. w Kliczkowie, Chojnowie oraz Legnicy.

Zobacz też[edytuj]

Zabytki romańskie w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]