Jewhen Małaniuk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jewhen Małaniuk
Євге́н Филимо́нович Маланю́к
Ilustracja
Imię i nazwisko Jewhen Fyłymonowycz Małaniuk
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1897
Nowoarchangielsk
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1968
Nowy Jork
Narodowość ukraińska
Dziedzina sztuki poezja
Epoka modernizm, symbolizm

Jewhen Fyłymonowycz Małaniuk (ukr. Євге́н Филимо́нович Маланю́к, ur. 1 lutego 1897 w Nowoarchangielsku, zm. 16 lutego 1968 w Nowym Jorku) – ukraiński poeta, kulturoznawca, krytyk literacki.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 1 lutego 1897 w miejscowości Nowoarchangielsk na Chersońszczyźnie (obecnie osiedle w obwodzie kirowohradzkim). Po ukończeniu szkoły realnej w Jelizawietgradzie wstąpił do Petersburskiego Instytutu Politechnicznego. Po wybuchu I wojny światowej stał się jednak słuchaczem Szkoły Wojskowej w Kijowie, po ukończeniu której w stopniu porucznika wysłany został na front Południowo-Zachodni. Dowodził tam sotnią 2 turkiestańskiego pułku strzeleckiego. Na froncie Małaniuk poznał naczelnika sztabu 1 Dywizji Turkiestańskiej, pułkownika Jewhena Mieszkowśkego, który po wybuchu rewolucji październikowej wezwał go do powrotu do Ojczyzny, aby wziąć udział w walce o niepodległość Ukrainy. Jewhen Małaniuk pracował w Sztabie Generalnym Ukrainy, później stał się adiutantem generała Wasyla Tiutiunnyka, głównodowodzącego Armią Naddnieprzańską UNR.

W 1920 roku, po niepowodzeniach w wywalczeniu ukraińskiej państwowości, udał się na emigrację i trafił do obozu dla internowanych w pobliżu Kalisza. Wraz z kilkoma przyjaciółmi (m.in. J. Darahan, M. Czyrski, M. Hrywa) wydawał pismo „Wesełka”, na stronach którego pojawiły się jego pierwsze utwory. W 1921 przebywał w obozie internowanych w Piotrkowie Trybunalskim, wydawał pismo „Na chwylach żyttia”[1]. W 1923 razem z Mychajłem Sełehijem oraz Mychajłem Osyką wydał niewielki tomik poezji „Ozymyna”. W późniejszym okresie przesiedlił się na teren Czechosłowacji. W nowym kraju został absolwentem Wydziału Hydrotechnicznego Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach. Małaniuk przeniósł się po jej ukończeniu do Warszawy, gdzie pracował jako inżynier. Brał tam również aktywny udział w życiu społeczno-politycznym. W wieku 33 lat poślubił Bogumiłę Sawicką.

W czerwcu 1949 poeta przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. Na początku amerykańskiego etapu swojego życia pracował fizycznie, potem został zatrudniony w biurze inżynierskim w Nowym Jorku. W tym też mieście poeta zmarł 16 lutego 1968. Pochowany został na cmentarzu w South Bound Brook w New Jersey.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Spuścizna twórcza poety jest dosyć różnorodna zarówno pod względem ideowym, jak i tematycznym. Swe zbiorki poezji i esejów wydawał Małaniuk m.in. w Paryżu, Lwowie, Hamburgu, Filadelfii, Nowym Yorku. Należą do nich:

W latach 1962 oraz 1966 poeta przygotował dwa tomy zawierające jego artykuły, rozważania i szkice na tematy literaturoznawcze, kulturoznawcze oraz historiozoficzne. Wydane zostały one przez wydawnictwo Homin Ukrainy w Kanadzie (Toronto, 1962, t. 1; 1966, t. 2.) pod tytułem Knyhy spostereżeń. Jewhen Małaniuk występuje w nich jako samodzielny myśliciel, badacz-analityk rzeczywistości. Tak jak i w poezji, głównym tematem jego utworów jest Ukraina, jej sztuka, kultura, historia. Wiele artykułów poświęconych jest literaturze klasycznej, artystom-emigrantom, ukraińskim pisarzom okresu radzieckiego. Już po śmierci artysty wydany został tomik Persteń i posoch (Monachium, 1972) Określa się, iż w dziedzinie poetyki Małaniuk jest symfonistą, co łączyło go z Pawłem Tyczyną. Swobodnie operował on zarówno artystycznymi zasobami języka poezji klasycznej, jak i najbardziej współczesnymi jego wersyfikacyjnymi transformacjami. W historiozoficznej poezji Małaniuka rzeczowość i wręcz naukowa precyzja słowa łączą się ze skrajnie wyrażoną emocjonalnością, wręcz burzą uczuć. Oprócz tego poeta opracował własny język symboli, będący paradoksalnie i narzędziem i rezultatem dokonywanej przez niego analizy rzeczywistości. Właśnie symbolizm wyznacza jedną z głównych cech poezji Małaniuka- lakoniczność, pojmowaną przez niego jako zasadę regulującą strukturę tekstu.

Idea umocowania państwowości Ukrainy jest w poetycznym uniwersum Jewhena Małaniuka ideą centralną. Poeta w swoich dziełach opisuje także Narodziny Rusi, okresowi hetmanowania B. Chmielnickiego, I. Mazepy, F. Orlika. To w nich pragnie odszukać wzorce dla tworzenia współczesnego państwa. Jednakże obraz Ukrainy u Małaniuka jest wewnętrznie niejednorodny, rozdwojony. Pierwszym obliczem Ukrainy jest Hellada Stepowa, drugim zaś- Czarna Hellada. Właśnie ta antynomia jest dla Małaniuka źródłem braku wyraźnej struktury wewnętrznej ukraińskiego społeczeństwa. Poeta konstruuje oryginalną historiozoficzną koncepcję bytu Ukrainy, elementami której są Hellada, Waregowie i Rzym. Helleński hipertroficzny indywidualizm, panestetyzm mają być harmonizowane przez wareski aktywizm oraz rzymską hierarchiczność. Owe trzy elementy istnieją nie oddzielnie, lecz tworzą syntezę.

W tworzeniu swego obrazu Ukrainy Małaniuk wychodzi od konkretnych realiów historycznych i geograficznych, gdyż to właśnie Ukraina jest dla niego miejscem tragicznego spotkania Zachodu i Wschodu. Okoliczność ta sprawiła, iż przez długi czas pozostawała ona przedmiotem, a nie podmiotem procesu historycznego. Ukrainiec, „pieśniarz, mędrzec i hreczkosiej”, zdolny jest co najwyżej do lirycznej refleksji, pasywnego odbioru otaczającej rzeczywistości, a nie do adekwatnej wolnościowej reakcji na zagrożenie z zewnątrz. Jako przeciwwagę dla tej perspektywy Małaniuk rozwija kompleksową teorię „mazepiństwa”, centralne miejsce której zajmuje wizja przyszłego przywódcy Ukrainy, który ma połączyć w sobie państwowe doświadczenie Mazepy, patriotyzm i dyplomatyczne talenty Filipa Orlika, a także wyrazistość światopoglądową Tarasa Szewczenki, w postaci którego nastąpiło zjednoczenie ról poety i twórcy państwowości.

Jednocześnie Jewhen Małaniuk jest lirykiem, metaforystą, w którego poezji łączą się surowość i ascetyczność wypowiedzi, zdolność do silnych emocji, wyrafinowana rytmomelodyka i umiejętność przenikania w głębię psychologii człowieka.

Nagroda literacka im. Jewhena Małaniuka[edytuj | edytuj kod]

Nagroda przyznawana jest literatom z obwodu kirowohradzkiego za mające szczególne walory artystyczne utwory, skierowane na potwierdzenie humanistycznych ideałów, wzbogacenie historycznej spuścizny narodu, demokratyzację społeczeństwa oraz rozwijające idee państwowości. Nagroda wręczana jest w trzech kategoriach:

  • Literatura piękna;
  • Literaturoznawstwo i publicystyka;
  • Przekład (z języka ukraińskiego na inne języki, z innych języków na język ukraiński).

Wręczenie nagrody odbywa się corocznie do 2 lutego, czyli w rocznicę urodzin Jewhena Małaniuka. Autor zwycięskiego utworu otrzymuje m.in. tytuł „Laureata obwodowej nagrody literackiej imienia Jewhena Małaniuka”[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. E. Wiszka: Prasa emigracji ukraińskiej w Polsce 1920-1939. Toruń: 2011, s. 172. ISBN 83-231-1299-1.
  2. Положення про обласну літературну премію імені Євгена Маланюка. (ukr.). Кіровоградська універсальна наукова бібліотека ім. Д. І. Чижевського. [dostęp 2014-10-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-26)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka Ukrainy- słownik biograficzny, Kijów 1997, s. 390.
  • Praska szkoła literacka: utwory liryczne i epickie, Donieck 2008.