Jezioro Zemborzyckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jezioro Zemborzyckie
Ilustracja
Wschodni brzeg zalewu
Państwo  Polska
Rzeka Bystrzyca
Data budowy 1970–1974
Data uruchomienia 1974
Pojemność całkowita 6,3[1] mln m³
Wysokość lustra wody do 179[2] m n.p.m.
Powierzchnia 2,78[2][3] km²
Zlewnia 70[1] km²
Głębokość do 4[4] m
Funkcja retencyjna, rekreacyjna
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Jezioro Zemborzyckie
Jezioro Zemborzyckie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jezioro Zemborzyckie
Jezioro Zemborzyckie
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Jezioro Zemborzyckie
Jezioro Zemborzyckie
Ziemia51°10′50,74″N 22°31′53,40″E/51,180760 22,531500
Strona internetowa
Panorama od strony tamy na Bystrzycy
widok od strony zachodniej

Jezioro Zemborzyckie[5] (Zalew Zemborzycki) – zbiornik retencyjno-rekreacyjny na Bystrzycy, położony w granicach administracyjnych Lublina, w dzielnicy Zemborzyce. Zalew powstał w 1974 roku przy udziale prac społecznych mieszkańców Lublina.

Jest zbiornikiem zaporowym typu przejściowego między limnicznym a reolimnicznym, ze względu na okres retencji wynoszący 26 dób[1].

W systemie gospodarki wodnej jest jednolitą częścią wód Zbiornik Zemborzyce o międzynarodowym kodzie PLRW2000024653. Jako zbiornik zaporowy jest częścią wód rzecznych o nieokreślonym typie (typ 0)[6].

Nad zbiornikiem znajdują się trzy ośrodki turystyczne: Marina, Wrotków i Dąbrowa (kemping, restauracje), rezerwat leśny, siedziby klubów żeglarskich, wyciąg dla narciarzy wodnych. Dookoła Zalewu wybudowana jest droga rowerowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomysłodawcą utworzenia jeziora był Kazimierz Bryński, geograf związany z UMCS[7]. W połowie ubiegłego stulecia zaproponował on utworzenie w tym miejscu zbiornika retencyjno-rekreacyjnego. Przez pierwsze kilka lat wykonanie pomysłu pozostawało niepewne, między innymi dlatego, że kolejarze rozważali zorganizowanie w tej samej okolicy dworca towarowego, do którego miały prowadzić tory biegnące wzdłuż Bystrzycy. Koncepcja zbiornika zwyciężyła dzięki mediom i opinii mieszkańców[8].

Prace planistyczne i przygotowawcze trwały od końca lat 50. aż do lat 70. Roboty budowlane podjęto w 1970. Wkrótce włączono do nich mieszkańców Lublina, którzy pracowali przy budowie w ramach czynu społecznego. Łącznie w pracach uczestniczyło ok. 40 tys. lublinian. 5 marca 1974 rozpoczęto gromadzenie wody, które trwało kilka miesięcy. W międzyczasie MOSiR Lublin zakupił różnorodne jednostki pływające (kajaki, łodzie, żaglówki, motorówki). 16 lipca 1974 zakończono budowę Jeziora i otwarto je do użytku. W uroczystości uczestniczył I sekretarz KC PZPR Edward Gierek[9].

Pierwotne założenia uwzględniały usunięcie torfu i oczyszczanie dna przyszłego zbiornika. Ze względu na brak czasu i środków zrezygnowano z tej części planów i ostatecznie zalano wodą podmokłe łąki. Po kilku dziesięcioleciach efektami tamtej decyzji są m.in.: zakwity sinicowe i zaleganie grubej warstwy mułu na dnie zbiornika. Na jakość wody zgromadzonej w jeziorze wpływa także skład chemiczny Bystrzycy, przepływającej przez tereny rolnicze[9].

W 2016 potencjał ekologiczny wód zbiornika sklasyfikowano jako słaby, o czym zadecydował stan fitoplanktonu. Zawartość substancji biogennych, tlenu i soli mineralnych w wodzie wskazywała bardzo dobry potencjał ekologiczny, a normy stanu dobrego przekraczało pięciodniowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu[10]. Podobną sytuację stwierdzono w 2012[11].

Awifauna[edytuj | edytuj kod]

Najwięcej gatunków ptaków można zaobserwować podczas przelotów. Liczebność nurów czarnoszyich (Gavia arctica) dochodzi do kilkudziesięciu osobników. Obserwowano także w mniejszych ilościach nury rdzawoszyje (G. stellata), obserwowany był lodowiec (G. immer). Z blaszkodziobych występuje np. czernica (Aythya fuligula), ogorzałka (A. marila), gągoły (Bucephala clangula) i nurogęś (Mergus merganser)[4]. Zimą na zalewie chętnie nocują mewy, jak śmieszka (Chroicocephalus ridibundus), której liczebność sięga ponad 10 tys. osobników. Nieopodal akwenu leży zimowisko sów uszatek (Asio otus). Kwiecień jest dobrą porą na obserwacje kobczyków (Falco vespertinus) i kulików mniejszych (Numenius phaeopus)[4].

Ogólnie jednak zbiornik nie jest korzystnym miejscem życia dla siewkowców z powodu niedostatku odpowiednich żerowisk. Jedynie brodziec piskliwy (Actitis hypoleucos) regularnie pojawia się w okolicy tamy w północnej części zalewu. W grudniu 2008 na zalewie pojawił się brodziec plamisty (Actitis macularius). Stale na zalewie przebywają łabędzie nieme (C. olor), obserwowano także łabędzie czarnodziobe (C. columbianus)[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Joanna Picińska-Fałtynowicz, Jan Błachuta, Wytyczne metodyczne do przeprowadzenia monitoringu i oceny potencjału ekologicznego zbiorników zaporowych w Polsce, Wrocław: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2012, s. 6.
  2. a b Zalew Zemborzycki. Lubelski Portal Wędkarski. [dostęp 20 października 2014].
  3. 2900 × 1330 m, długość linii brzegowej wynosi 12 km.
  4. a b c d Antoni Marczewski, Michał Maniakowski: Ptasie Ostoje. Warszawa: Carta Blanca. Grupa Wydawnicza PWN, 2010, s. 254–255. ISBN 978-83-61444-29-9.
  5. Część 2 – wody stojące, tom 1 Hydronimy, Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006 (Nazewnictwo geograficzne Polski), s. 399 [dostęp 2020-05-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-25].
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz.U. z 2016 r. poz. 1911)
  7. Człowiek, który wymyślił jezioro koło Lublina. Kim był Kazimierz Bryński?, Dziennik Wschodni, 11 lipca 2014 [dostęp 2019-11-25] (pol.).
  8. Krzysztof Załuski, Zalew Zemborzycki kończy 43 lata. Jak powstawało "lubelskie morze"?, Dziennik Wschodni, 17 czerwca 2017 [dostęp 2019-11-25] (pol.).
  9. a b Zalew Zemborzycki - Leksykon - Teatr NN, teatrnn.pl [dostęp 2019-11-25] (pol.).
  10. Ocena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2011 - 2016 [xlsx], Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
  11. Stan. Wody powierzchniowe płynące, [w:] Raport o stanie środowiska województwa lubelskiego w 2012 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Lublinie, 2013, ISBN 978-83-927530-5-6 (pol.).