Jiřetín pod Jedlovou

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jiřetín pod Jedlovou
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Czechy
Kraj Ústecký
Zarządzający Josef Zoser
Powierzchnia 11,21 km²
Wysokość 458 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

638
51,74 os./km²
Kod pocztowy 407 56
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Jiřetín pod Jedlovou
Jiřetín pod Jedlovou
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jiřetín pod Jedlovou
Jiřetín pod Jedlovou
Ziemia 50°52′28″N 14°34′26″E/50,874444 14,573889
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Jiřetín pod Jedlovou (czes. d. Svatý Jiří v Oudolí, 1945-1949 Svatý Jiřetín, pol. nazwa Jirzecin pod Jedlową[potrzebny przypis], niem. Sankt Georgenthal) - miejscowość w północnych Czechach w kraju ujskim, w powiecie Děčín.

Położenie[edytuj]

Jiřetín pod Jedlovou to śródgórska miejscowość letniskowa, położona w północnych Czechach, w zachodniej części Gór Łużyckich, na wysokości 458 m n.p.m., około 10 km na południe od miasta Rumburk i około 5 km na południowy zachód od miejscowości Varnsdorf, u północnego podnóża wzniesienia Křížova hora (pol. Krzyżowa Góra, niem. Kreuzberg), przy północnej granicy obszaru chronionego krajobrazu Gór Łużyckich CHKO Lužicke hory.

Charakterystyka[edytuj]

Jest to stara miejscowość, położona w dolinach w kształcie litery T, nad "Starą Praską Drogą" – dawnym szlakiem handlowym. Charakteryzuje się wąską i skupioną zabudową. Większość zabudowań stanowią zabytkowe budynki położone wzdłuż rzek i dróg. W skład miasta wchodzą trzy osady: Lesné, Rozhled i Jedlová. Powierzchnia miejscowości wynosi 11,21 km² i zamieszkuje w niej około 600 mieszkańców. Miejscowość stanowi punkt wyjściowy dla turystycznych wycieczek w góry (Jedlová, 774 m n.p.m.) lub do ruin zamku Tolštejn (670 m n.p.m.).

Historia[edytuj]

Jiřetín pod Jedlovou został założony w połowie XVI wieku, lecz historia tego górniczego miasteczka sięga końca XV wieku. W 1485 r. Hugo von Schleinitz, właściciel zamku Tollenstein (czes. Tolštejn), otrzymał pozwolenie na prowadzenie robót górniczych w górze Kreuzberg (czes. Křížova hora). W roku 1539 na północnym zboczu góry powstało pierwsze wyrobisko górnicze, sztolnia św. Krzysztofa, która w okolicy zapoczątkowała eksploatację kruszców.

W celu rozwoju w tym rejonie działalności górniczej Georg von Schleinitz (czes. Jiři z Šlejnic) sprowadził z Saksonii górników. W 1548 r. założył miejscowość górniczą, której nadano nazwę Sankt Georgenthal, pochodzącą od imienia założyciela. W roku 1587 miejscowość otrzymała status miasteczka górniczego.

Przez miasto prowadziła "Stara Droga Praska", najstarsze połączenie komunikacyjne między Górnymi Łużycami a Czechami.

Panorama południowej części miasta z lotu ptaka

Dynamiczny rozkwit miasta nastąpił w XVII wieku, kiedy w okolicy eksploatowano siarczki: żelazo, miedź, ołów i cynk z domieszką srebra, występujące w okolicznych górach, w drobnych kruszconośnych żyłach. W okresie tym miasto pustoszyły: dżuma, szwedzkie wojska oraz wojna trzydziestoletnia i pożar.

W roku 1787 miasto otrzymało prawa miejskie. Rozwój miasta trwał do roku 1888, do czasu zaprzestania wydobycia i zamykania wyrobisk górniczych, z powodu nieopłacalności eksploatacji spowodowanej wyczerpaniem się złóż. Miasto straciło pierwotne znaczenie, a mieszkańcy zajęli się wyrobem tkanin i obuwia, które przez kilka lat stanowiły główne utrzymanie mieszkańców miasta. Na początku XX wieku w mieście funkcjonowały trzy fabryki wytwarzające i farbujące wyroby bawełniane. Istniał tu także browar.

Przed I wojną światową założono zakład obróbki kamieni szlachetnych. Z końcem XIX wieku Jiřetín zaczął być coraz bardziej popularny jako miejsce wypoczynku i atrakcja turystyczna.

W 1945 roku w mieście mieszkało 2500 mieszkańców.

W 1992 roku ze względu na dużą ilość zabytków i pamiątek, a przede wszystkim architektury ludowej miasto i okolica zostały uznane za strefę zabytkową. Obecnie miasto jest wypoczynkowym ośrodkiem zachodniej części Gór Łużyckich, odwiedzanym przez cały rok. W 1999 udostępniono dla zwiedzających starą zabytkową sztolnię św. Jana Ewangelisty.

Filia Groß-Rosen[edytuj]

W miejscowości znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen[1].

Zabytki[edytuj]

Kościół św. Trójcy
Plebania

Ważniejsze daty w dziejach miasta[edytuj]

  • 1539 – powstała pierwsza sztolnia św. Krzysztofa.
  • 1548 – założono osadę górniczą Sankt Georgenthal.
  • 1587 – osada otrzymała herb i statut miasta.
  • 1591 – miasto nawiedza epidemia, umiera 300 ludzi.
  • 1612 – wybudowano kościół św. Trójcy.
  • 1618-48 – wojna trzydziestoletnia.
  • 1642 – miasto plądrują wojska szwedzkie.
  • 1764 – wybudowano kalwarię i kaplicę na górze Křížova hora.
  • 1799 – miasto pustoszy wielki pożar.
  • 1874 – przybycie sióstr zakonnych – "Córek Bożej łaski".
  • 1909 – doprowadzono energię elektryczną.
  • 1949 – zmieniono nazwę na Jiřetín pod Jedlovou.

Przypisy

  1. Abraham Kajzer: Za drutami śmierci. Wałbrzych, Muzeum Gross-Rosen: 2013.