Johann Gottlieb Fichte

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Johann Gottlieb Fichte

Johann Gottlieb Fichte (ur. 19 maja 1762 w Rammenau, zm. 29 stycznia 1814[1] w Berlinie) – jeden z trzech (obok Friedricha Schellinga i Georga Hegla) wielkich filozofów niemieckiego klasycznego idealizmu, mason.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Johann Gottlieb Fichte urodził się w wiosce Rammenau w Saksonii w 1762 r. Pochodził z ubogiej rodziny. Fundatorem jego edukacji był baron von Militza, który wysłał Fichtego do renomowanej szkoły z internatem Pforta (gdzie później studiował również Fryderyk Nietzsche). Następnie zapisał się on na Uniwersytet w Jenie, gdzie studiował teologię. Później przeniósł się do Wittenbergi, a następnie do Lipska.

Jako student skłaniał się w kierunku przyjęcia teorii determinizmu. Jeden z duchownych, chcąc uniknąć takiego biegu spraw, zaproponował mu lekturę Etyki Spinozy w wydaniu z krytyką Christiana Wolffa. Przyniosło to jednak skutek odmienny od zamierzonego, gdyż Fichte uznał krytykę Wolffa za słabą i dalece niewystarczającą. Pomimo tego (także ze względu na swój energiczny charakter oraz zainteresowanie kwestiami etycznymi) wkrótce odrzucił determinizm na rzecz wolności i świadomości moralnej.

Po ukończeniu studiów był zmuszony z przyczyn finansowych do udzielania lekcji w prywatnym domu arystokratycznym w Szwajcarii. W tym czasie również docierały do niego liczne wieści o nadchodzącej Wielkiej Rewolucji Francuskiej, której zresztą był wielkim zwolennikiem. Z myślą Immanuela Kanta zetknął się za pośrednictwem jednego ze swych uczniów, który poprosił go o wyjaśnienie poruszanych przez Kanta zagadnień. Wtedy to po raz pierwszy zetknął się szerszej z filozofią Kanta – pierwsza lektura Krytyki czystego rozumu nie wywarła na nim większego wrażenia, lektura Krytyki praktycznego rozumu miała natomiast determinujące znaczenie dla jego dalszego rozwoju. Gdy wracał z Warszawy do Niemiec (1791 – w Warszawie był guwernerem u hrabiostwa Platerów), odwiedził w Królewcu Kanta. Został przyjęty bez większego entuzjazmu. Aby wzbudzić względy tego filozofa, napisał w 1792 Próbę krytyki wszelkiego objawienia. Spodobała się ona Kantowi i została wydana z pewnymi problemami z krytyką teologiczną na początku roku 1793. Autor nie podpisał się na swym dziele, dlatego krytycy uznali je za kolejną rozprawę Kanta. Sam filozof z Królewca sprostował ten błąd i wtedy nazwisko Fichtego stało się powszechnie znane.

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

W 1794 roku został profesorem filozofii na uniwersytecie w Jenie, a w 1805 w Erlangen. Był zwolennikiem teorii czynu – świadomego działania, które tworzy rzeczywistość i nadaje jej sens. Przeciwstawiał się dogmatyzmowi. „Ja” było dla niego czystą nieskończoną czynnością, która tworzy świat czynnością rozumu[2].

Prace w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Kuderowicz, Fichte, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1963;
  • Marek J. Siemek, Teoria Wiedzy jako system filozofii transcendentalnej, w: J. G. Fichte, Teoria wiedzy: wybór pism, t. 1, wyd. PWN, Warszawa 1996;
  • Marek J. Siemek, Idea transcendentalizmu u Fichtego i Kanta. Studium z dziejów filozoficznej problematyki wiedzy, Warszawa 1977;
  • M. Poręba, Transcendentalna teoria świadomości. Próba rekonstrukcji semantycznej, Warszawa 1999;
  • Justyna Nowotniak, Samowiedza filozofa, Warszawa 1995;
  • Filozofia transcendentalna a dialektyka, red. M. J. Siemek. Warszawa 1994;
  • Frederick Copleston, Historia filozofii, t. 7, Od Fichtego do Nietzschego, Warszawa 2006.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Curtis Bowman: Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) (ang.). Internet Encyclopedia of Philosophy, 2005-12-01. [dostęp 2013-05-31].
  2. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2001, s. 103. ISBN 83-88149-41-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Matthias Vogt „Filozofia dla wszystkich”
  • Słownik Filozofów, Warszawa 1966, s. 207-208; 211-212, artykuł napisany przez Zbigniewa Kuderowicza

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]