Jurij Andruchowycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jurij Andruchowycz
Юрій Андрухович
Ilustracja
Jurij Andruchowycz, 2015
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1960
Iwano-Frankiwsk
Zawód poeta, prozaik, piosenkarz, tłumacz, dziennikarz

Jurij Andruchowycz, ukr. Юрій Ігорович Андрухович (ur. 13 marca 1960 w Iwano-Frankiwsku) – ukraiński poeta, prozaik, piosenkarz, eseista i tłumacz, jeden z przedstawicieli fenomenu stanisławowskiego.

Życiorys[edytuj]

Pochodzi z Iwano-Frankiwska (Stanisławów). Ukończył studia w Ukraińskim Instytucie Poligrafii im. I. Fedorowa we Lwowie (1982), a w latach 1990-1991 studiował w Instytucie Literatury im. Gorkiego w Moskwie.W latach 1983-84 odbył służbę wojskową, która zainspirowała go do napisania cyklu siedmiu opowiadań Armijśki opowidannia (1989).

Twórczość[edytuj]

Jego utwory przełożono i wydano w Polsce (tłumaczenia Bohdana Zadury, Jacka Podsiadły, Renaty Rusnak, Oli Hnatiuk, Katarzyny Kotyńskiej i Przemysława Tomanka), Niemczech, Kanadzie, Finlandii, USA, Szwecji, Rosji, Austrii oraz na Węgrzech.

Poezja[edytuj]

Debiutował w 1985 tomem wierszy Nebo i płoszczi. Tego samego roku wraz z Wiktorem Neborakiem i Ołeksandrem Irwańcem założył grupę poetycką Bu-Ba-Bu (Burleska-Bałagan-Bufonada). Kolejne zbiory wierszy Andruchowycza, Seredmistia (1989) i Ekzotyczni ptachy i rosłyny (1991), utrwaliły jego pozycję jako jednego z prekursorów nowego nurtu w poezji ukraińskiej. W 1997 roku wydał wznowienie tomu Ekzotyczni ptachy i rosłyny uzupełniając go o poemat Indie, zaś w 2004 napisał Pisni dla mertwoho piwnja. W 2013 ukazał się zbiór prezentujący całą poetycką twórczość Andruchowycza zatytułowany Listy z Ukrainy.

Proza[edytuj]

Trzy pierwsze powieści Jurij Andruchowycz opublikował na łamach kijowskiego miesięcznika Suczasnist: Rekreaciji w 1992 r. (II wydanie 1997; pol. tytuł: Rekreacje, 1994, 1996), Moskowiada. Powist' żachiw w 1993 r. (II wydanie 1997; pol. tytuł: Moscoviada. Powieść grozy, 2000 i 2004). W 1996 r. wychodzi kolejna powieść Perwerzija (II wydanie 1997, pol. tytuł: Perwersja, 2004). W 2003 opublikował powieść Dwanadciat' obrucziw (polski tytuł: Dwanaście kręgów, 2005). W 2007 wydał powieść Tajemnicja.Zamist romanu, która była wywiadem-rzeką z samym sobą. W 2011 roku napisał książkę Leksykon intymnych mist będącą zbiorem 111 opowiadań o miastach, które pisarz odwiedził. Premiera zbioru odbyła się 11.11.2011 roku, zaś jej cena rynkowa wynosiła 111 hrywien.

Eseistyka[edytuj]

W 1999 ukazał się jego zbiór esejów Dezorientacija na miscevosti. Niektóre z nich wcześniej zostały opublikowane w piśmie "Deń", z którym Andruchowycz współpracował przez kilka lat. Po polsku ukazały się dwa tomy jego esejów: Erz-herz-perz (1996) i Ostatnie terytorium. Eseje o Ukrainie (2002) oraz napisana wspólnie z Andrzejem Stasiukiem Moja Europa. Dwa eseje o Europie zwanej Środkową (2000, 2001). W 2006 roku wydał zbiór Dijawoł howajetsia w syri (pol. Diabeł tkwi w serze).

Tłumaczenia[edytuj]

Jest autorem przekładów z języka niemieckiego (R. M. Rilke; Fritz von Herzmanovsky-Orlando), angielskiego (William Szekspir) oraz rosyjskiego (B. Pasternak; O. Mandelsztam). Tłumaczy także z polskiego m.in. poezję Czesława Miłosza,Sennik współczesny Tadeusza Konwickiego oraz Sklepy cynamowone Brunona Schulza.

Muzyka[edytuj]

W 2005 nagrał płytę Andruchoid, w której recytuje swoje wiersze do muzyki Mikołaja Trzaski. W 2005 roku nawiązał również współpracę z wrocławskim zespołem Karbido, w wyniku której powstały trzy płyty. W 2006 nagrali Samogon Andruchowycz śpiewa na niej teksty poetyckie, w większości polskojęzyczne, z tomiku Piosenki dla martwego koguta, a także dwie kompozycje wykonywane po ukraińsku, w tym interpretację starej ukraińskiej pieśni ludowej (Zelenaja liszczynońko). Kolejną płytą powstałą w wyniku współpracy z Karbido jest "Cynamon (z dodatkiem Indii)" 2009, która została zainspirowana twórczością Brunona Schulza. Płytową trylogię zamyka nagrany w 2012 roku krążek Absynt, czyli dźwiękowy komentarz do powieści Andruchowycza Perwersja. Polska premiera tej płyty odbyła się na wrocławskim Przegladzie Piosenki Aktorskiej w 2013 roku.

Bibliografia[edytuj]

poezja[edytuj]

  • Небо і площі (1985)
  • Середмістя (1989)
  • Екзотичні птахи і рослини (1991)
  • Екзотичні птахи і рослини з додатком „Індія“: Колекція віршів (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1997)
  • Пісні для мертвого півня (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2004)
  • Листи в Україну (К.: А-ба-ба-га-ла-ма-га, 2013).

proza[edytuj]

  • Рекреації (Сучасність, 1992; Київ: Час, 1997; 1998; Львів: Піраміда, 2005)
  • Московіада (1993, 1997, Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2000; Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2006)
  • Перверзія (Сучасність, 1996, № 1-2; Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1997; Львів: Класика, 1999)
  • Дванадцять обручів (Київ: Критика, 2003; 2004; 2005; 2006)
  • Таємниця. Замість роману (Харків: Фоліо, 2007)
  • Лексикон інтимних міст (Meridian Czernowitz, 2011)

eseistyka[edytuj]

  • Дезорієнтація на місцевості (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1999; 2006)
  • Моя Європа (Львів: Класика, 2000; 2005; 2007)
  • Диявол ховається в сирі (Київ: Критика, 2006)

po polsku[edytuj]

proza[edytuj]

  • Rekreacje (1994, 1996)
  • Moscoviada.Powieść grozy (2000, 2004)
  • Perwersja (2003)
  • Dwanaście kręgów (2005)
  • Tajemnica (2008)
  • Leksykon miast intymnych (2014)

poezja[edytuj]

  • Piosenki dla martwego koguta (2005)
  • Egzotyczne ptaki i rośliny (2007)

eseje[edytuj]

  • Erz-herz-perc (1996)
  • Moja Europa. Dwa eseje o Europie zwanej Środkową (2000, 2001)
  • Diabeł tkwi w serze (2007)

Nagrody[edytuj]

W 2001 otrzymał Nagrodę Herdera. W marcu 2006 otrzymał w Lipsku Nagrodę Europejskiego Porozumienia Leipziger Buchpreis, natomiast 2 grudnia 2006 za powieść Dwanaście kręgów w tłum. Katarzyny Kotyńskiej nagrodę Angelus we Wrocławiu.

Życie osobiste[edytuj]

Ma dwoje dzieci. Syna Tarasa (ur. 1986) i córkę, pisarkę Sofiję Andruchowycz, która jest żoną pisarza Andrija Bondara.

Linki zewnętrzne[edytuj]