Józef Boksa
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
8 kwietnia 1885 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
30 października 1971 |
Starosta łowicki | |
Okres |
od XII 1921 |
Starosta płocki | |
Okres |
od XI 1922 |
Starosta stanisławowski | |
Okres |
od 4 XII 1926 |
Starosta będziński | |
Okres |
od VI 1928 |
Starosta grodzki sosnowiecki | |
Okres |
od VI 1928 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Józef Boksa, także Józef Boxa (ur. 8 kwietnia 1885 w Woli Rogowskiej, zm. 30 października 1971 w Piasecznie[1]) – polski urzędnik i działacz państwowy okresu dwudziestolecia międzywojennego.
Pochodzenie i edukacja
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z wielodzietnej rodziny włościańskiej Ludwika (ur. 1846) i Agnieszki z Szotów (ur. 1862)[2], z Woli Rogowskiej, w powiecie dąbrowskim. W latach 1899–1907 uczęszczał do c. i k. Gimnazjum w Tarnowie, gdzie w maju 1907 zdał egzamin dojrzałości[3]. Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie (1907–1912).
Kariera zawodowa
[edytuj | edytuj kod]Służbę urzędniczą rozpoczął w 1913 w zaborze austriackim, najpierw jako praktykant konceptowy, a następnie koncypista Namiestnictwa Galicyjskiego we Lwowie. Delegowany przez Namiestnictwo do pracy w Kołomyi, Białej, Węgierskim Hradyszczu, Trembowli, Radomiu. Od listopada 1918 w służbie niepodległej Polski, pracował jako urzędnik szczebla powiatowego w Radomiu, Włoszczowie i Aleksandrowie Kujawskim. Następnie zajmował stanowisko starosty powiatowego, kolejno: łowickiego, płockiego, stanisławowskiego[4] i będzińskiego. Po objęciu starostwa będzińskiego stał się również z urzędu zwierzchnikiem powiatu miejskiego w Sosnowcu (starostą grodzkim). Jako starosta z mocy prawa stał na czele sejmików powiatu oraz, jako władza wykonawcza, wydziałów powiatowych w miejscach sprawowania swoich funkcji.
W 1922 przeprowadził reorganizację instytucji państwowych i szkół średnich w Łowiczu, koncentrując te pierwsze blisko siebie w centrum miasta, jednocześnie przenosząc do opróżnionych budynków siedziby trzech szkół średnich, zajmujących dotychczas jeden wspólny budynek[5]. W 1926 dokonał w Płocku uroczystego otwarcia stadionu miejskiego[6]. Jako starosta będziński wspierał różnego rodzaju lokalne inicjatywy społeczne, m.in. stanął na czele Komitetu Propagandy Radia, z inicjatywy którego 15 stycznia 1936 uruchomiono w Sosnowcu podstudio Polskiego Radia Katowice[7], przewodził także Komitetowi Szkoły Szybowcowej Zagłębia Dąbrowskiego[8]. W 1933, w prowadzonym przez starostwo będzińskie procesie karno-administracyjnym, zatwierdził precedensowy wyrok aresztu dla dyrektorów kopalni „Helena”, zalegających wobec robotników z wypłatą wynagrodzeń[9].
Tuż po zajęciu polskich terytoriów przez Niemcy, pod koniec września lub na początku października 1939 w miejsce starosty będzińskiego został wprowadzony urząd landrata, który objął Udo Klausa. Boksa, wraz z innymi przedstawicielami administracji rządowej i samorządowej, ewakuował się na Węgry[10]. Po wojnie zatrudniony w Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w Wałbrzychu. Szykanowany przez UB, w 1948 aresztowany i sądzony za „faszyzację życia w Polsce przed wojną”[11]. Pod koniec życia mieszkał w podwarszawskim Zalesiu[10].
Od 1928 jego żoną była Eleonora Krenclin[12][13] z Płocka.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)[14]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 10 sierpnia 1924[15], 11 października 1927[16])
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Janusz Mierzwa, Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej, tom II, Łomianki 2022, s. 53. Tu data urodzenia: 8 kwietnia 1886.
- ↑ Mierzwa (Słownik starostów..., t. II, dz. cyt., s. 53) jako matkę wymienia Joannę z domu Pająk.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C.K. Gimnazyum I w Tarnowie za rok szkolny 1906/07, s. 35. pbc.rzeszow.pl.
- ↑ Dz. U. Min. Spr. Wewn. z 31 grudnia 1926 nr 4, poz. 282 s. 113–114.
- ↑ Łowiczanin: tygodnik społeczno-ekonomiczny i literacki, poświęcony sprawom Łowicza i jego okolic, nr 11 z 17 marca 1922, s. 2. bc.wimbp.lodz.pl.
- ↑ Stadion Miejski w Płocku. arenysportowe.eu, 2011-11-16. [dostęp 2012-11-16].
- ↑ Ilustrowany Kuryer Codzienny, nr 17 z 17 stycznia 1936, s. 12. mbc.malopolska.pl.
- ↑ Historia grodzieckiej szkoły szybowcowej | Klub Zagłębiowski [online], klubzaglebiowski.pl [dostęp 2018-01-24] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-23] (pol.).
- ↑ Sensacja! W Zagłębiu ukarano nie strajkujących, ale dyrekcję kopalni Helena. dziennikzachodni.pl, 2013-04-07. [dostęp 2013-04-07].
- ↑ a b Mierzwa, Słownik starostów..., tom II, dz. cyt., s. 54.
- ↑ Szukaj | Inwentarz archiwalny IPN [online], ipn.gov.pl [dostęp 2024-04-23] (pol.).
- ↑ Archiwum Państwowe w Płocku. archiwum.plock.com/. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-15)].
- ↑ Mierzwa (Słownik starostów..., tom II, dz. cyt., s. 54) podaje nazwisko panieńskie żony: Kreuchin.
- ↑ M.P. z 1929 r. nr 278, poz. 644 „za gorliwą i owocną pracę w służbie państwowej”.
- ↑ M.P. z 1924 r. nr 192, poz. 594 „za wybitną i skuteczną działalność podczas wiosennego wylewu Wisły w 1924 r.”.
- ↑ M.P. z 1927 r. nr 237, poz. 637 „za zasługi położone w akcji ratowniczej z powodu katastrofy powodzi na terenie województwa stanisławowskiego”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Kazimierz Banach: Młodzież chłopska na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1860/61–1917/18. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1997. ISBN 83-7188-188-6.
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)
- Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie
- Ludzie związani z Będzinem
- Ludzie związani z Sosnowcem
- Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Starostowie grodzcy II Rzeczypospolitej
- Starostowie płoccy (II Rzeczpospolita)
- Urodzeni w 1885
- Zmarli w 1971