Aleksandrów Kujawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Aleksandrów Kujawski (ujednoznacznienie).
Aleksandrów Kujawski
Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
Herb
Herb Aleksandrowa Kujawskiego
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat aleksandrowski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja bydgosko-toruńska
Data założenia 1834
Prawa miejskie 1919 (1916)
Burmistrz Andrzej Cieśla
Powierzchnia 7,23 km²
Wysokość 72 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

12 565
1737,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 54
Kod pocztowy 87-700
Tablice rejestracyjne CAL
Położenie na mapie powiatu aleksandrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu aleksandrowskiego
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Ziemia 52°52′35″N 18°41′36″E/52,876389 18,693333
TERC
(TERYT)
0401011
Urząd miejski
ul. Słowackiego 8
87-700 Aleksandrów Kujawski
Strona internetowa

Aleksandrów Kujawskimiasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba władz powiatu aleksandrowskiego i gminy wiejskiej Aleksandrów Kujawski.

Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto miało 12 565 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj]

Miasto położone jest na skraju Równiny Inowrocławskiej. Zaliczane jest do aglomeracji bydgosko-toruńskiej.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 7,23 km²[2]. Miasto stanowi 1,51% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r.[3] Aleksandrów Kujawski ma obszar 7,17 km², w tym: użytki rolne 31%, użytki leśne 25%

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego.

Demografia[edytuj]

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Aleksandrów Kujawski według danych z 31 grudnia 2010[4]

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 12275 100 5813 47,4 6462 52,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1697,8 804,0 893,8

Piramida wieku mieszkańców Aleksandrowa Kujawskiego w 2014 r.[5]:
Piramida wieku Aleksandrow Kujawski.png

Osiedla[edytuj]

W skład Aleksandrowa Kujawskiego wchodzi 5 osiedli:

Historia[edytuj]

Zespół pałacowy rodziny Trojanowskich z ok. 1864 r.

Aleksandrów Kujawski został założony w 1834 r., a jego nazwa pochodzi od imienia Aleksandra Sumińskiego polskiego szlachcica, właściciela majątku Ośno, z którego został wyodrębniony folwark Aleksandrowo[6]. Pierwotnie Aleksandrowo zamieszkiwała ludność związana z rolnictwem parobkowie, fornale, owczarze. W 1858 r. wieś zamieszkiwało ok. 50 osób wyznania rzymskokatolickiego. Intensywny rozwój rozpoczął się wraz z podjęciem decyzji budowy kolei żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej i wytyczeniu w pobliżu wsi miejsca pod budowę dworca granicznego. Już w 1859 r. zaczęli napływać osadnicy: cieśle, stolarze, piekarze, rzeźnicy, robotnicy. Wraz z oddaniem w grudniu 1862 r. budynku dworca i uruchomieniem komunikacji kolejowej społeczność mieszkańców wzbogacili kolejarze, urzędnicy komory celnej, pracownicy poczty. Wśród nich pojawiły się osoby pochodzenia rosyjskiego i niemieckiego. W tym czasie w Aleksandrowie osiedlali się również Żydzi, którzy znajdowali zatrudnienie głównie w handlu i usługach. Do ważnych wydarzeń w historii Aleksandrowa Kujawskiego należy udział miejscowych pracowników kolei i komory celnej w przerzucie ludzi i broni w okresie powstania styczniowego (1863).

Wraz ze wzrostem obrotu handlowego między Rosją a Prusami następowała rozbudowa stacji, co miało miejsce w 1870 r. i ponownie ok. 1900 r.[7]. Według oficjalnego spisu w 1897 r. wieś zamieszkiwało 2840 osób w tym ok. 2418 wyznania rzymskokatolickiego, 142 prawosławnego, 197 ewangelików, i 280 Żydów[8].

Cerkiew św. Aleksandra Newskiego, rozebrana w latach 1930–1933

Mimo, że ludność wyznania prawosławnego była nieliczna to w 1877 r. powstała w Aleksandrowie cerkiew prawosławna. Była ona obsługiwana przez duchownego dojeżdżającego z Włocławka. Budowa cerkwi została sfinansowana z budżetu wojskowego. Jej powstanie w miejscowości granicznej, na placu umożliwiającym widok budowli z okien przejeżdżających pociągów, należy wiązać z funkcją propagandową. W 1914 r. na skutek niemieckiego ostrzału uszkodzone zostało sklepienie. Większość urzędników rosyjskich i ich rodzin opuściła Aleksandrów przed wkroczeniem wojsk niemieckich. Nieliczna pozostała społeczność prawosławna nie była w stanie podjąć remontu. Budynek cerkwi został rozebrany w latach 1930–1933[9].

Budynek dworca od strony peronu

W 1879 r. w pomieszczeniach dla „Dostojnych Gości” powstałych już w 1862 r., a znajdujących się w budynku dworca, oraz w pałacyku położonym naprzeciw budynku stacji odbyło się spotkanie cesarza Aleksandra II i Wilhelma I. Jego celem było podtrzymanie sojuszu państw rozbiorowych tzw. sojuszu trzech cesarzy[10].

W 1880 r. uzyskano pozwolenie na budowę kaplicy rzymskokatolickiej. Teren pod świątynię udostępnił Władysław Trojanowski – właściciel majątku Białebłoto. Murowaną budowlę w stylu neogotyckim oddano do użytku w 1886 r., a rozbudowę polegającą na dobudowaniu transeptu zakończono ok. 1899 r[11].

W 1931 r. plac pod budowę synagogi podarował Gminie Wyznaniowej Żydowskiej właściciel ziemski Edward hr. Mycielski-Trojanowski. Przy synagodze funkcjonował cheder i rzeźnia rytualna. Żydzi posiadali swoją bibliotekę i zespół teatralny. W 1937 r. w Aleksandrowie mieszkało ok. 1000 Żydów co stanowiło ok. 10 % miejscowej społeczności. W latach 1939-1940 Niemieccy okupanci wysiedlili aleksandrowskich Żydów do getta w Służewie, a następnie zgładzili w obozie Kulmhof.

Przez cały okres rozbiorów Aleksandrów posiadał status organizacyjny wsi, a urzędową nazwą było Aleksandrowo. W związku z istnieniem dużej ilości osad o tej samej nazwie dla uniknięcia nieporozumień w komunikacji kolejowej i telegraficznej do nazwy dodawano przymiotnik „pograniczny”. W ten sposób powstała oboczność „Aleksandrów pograniczny”. W 1916 r. w kręgu osób miejscowej Rady Opiekuńczej postanowiono dodać do nazwy przymiotnik „Kujawski”. Okrojone warunkami okupacji prawa miejskie otrzymał Aleksandrów od władz niemieckich w 1916 r., a pełnię praw dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dnia 4 lutego 1919 r.[12] Pierwszym burmistrzem w niepodległej Polsce został wybrany Stanisław Tatarkiewicz[13].

Jednym z podstawowych zagadnień po I wojnie światowej, jakie należało uregulować, był przymusowy wykup gruntów, na których powstało miasto, gdyż prawie cała zabudowa znajdowała się na terenach nienależących do właścicieli budynków. Z takim wnioskiem zwrócili się posłowie m.in.: Starkiewicz, Podstolski, Staszyński, Rajca, ks. Lubelski, ks. Lutosławski czy ks. dr Władysław Chrzanowski[14][15]. Rozwój przemysłu i budownictwa publicznego sprawił, że siedzibę powiatu nieszawskiego przeniesiono do Aleksandrowa. W latach 1920–1921 w mieście istniał obóz internowania przeznaczony dla byłych żołnierzy Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej[16].

Podczas II wojny światowej, w latach 1943–1945, miasto nosiło nazwę Weichselstädt.

Wiosną 1945 r. na terenie żwirowni „Halinowo” oraz w okolicy „Młyna Parowego” zabito prawdopodobnie ok. 100 Niemców.

Po wojnie do 1975 r. Aleksandrów również był siedzibą powiatu, należącego wówczas do województwa bydgoskiego, a w latach 1975–1998 do województwa włocławskiego. Po ponownej reformie w 1999 r. stał się siedzibą władz powiatu aleksandrowskiego województwa kujawsko-pomorskiego.

Gospodarka[edytuj]

Aleksandrów jest ośrodkiem przemysłu metalowego, poligraficznego oraz spożywczego. Przemysł tworzyw sztucznych, ceramiczny oraz drzewny. Znany z wyrobów wikliniarskich. W mieście znajduje się również filia ciechocińskiego sanatorium.

Do największych zakładów należą[potrzebny przypis]:

  • Zakłady Odkrywkowe i Mechaniczne Górnictwa Skalnego Budkrusz
  • Wytwórnia silosów Bin
  • Kujawskie Zakłady Poligraficzne Druk-Pak S.A.
  • Grados sp. z o.o. producent owocowych i nieowocowych półproduktów do wyrobów cukierniczych, piekarskich i lodowych
  • WIP Sp. z o.o. Producent preform i butelek PET
  • Oddział K-PTS S.A.
  • Dalgety Agra Polska
  • Aleks-Fruit
  • Zakład Przemysłu Mięsnego Dróbaleks
  • Styro-Mar
  • Producent opakowań jednorazowych PolKrys
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej PEC
  • Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Wodociągowej
  • Surowce Mineralne Sp. z o.o.
  • Aleksandrowskie TBS Sp. z o.o.

Komunikacja[edytuj]

Drogi[edytuj]

Przez teren miasta przebiega droga 266 (KoninSompolnoPiotrków KujawskiRadziejów – Aleksandrów Kujawski – Ciechocinek). 4 km od Aleksandrowa w Służewie przebiega droga 250, która łączy miasto z drogą 15 w kierunku Inowrocławia oraz Poznania. W pobliżu miasta przebiega 91 (GdańskToruńWłocławekŁódźKatowiceCieszyn) oraz pod miastem w miejscowości Odolion znajduje się węzeł drogowy "Ciechocinek" na autostradzie A1 (E75).

Kolej[edytuj]

Aleksandrów Kujawski jest lokalnym węzłem kolejowym. Linia 18 Kutno-Piła Główna ma tutaj swoje odgałęzienie do Ciechocinka 245 .

Edukacja[edytuj]

Liceum salezjanów

Przedszkola[edytuj]

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 im. Juliana Tuwima, ul. Wojska Polskiego 19
  • Przedszkole Samorządowe nr 2, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole „Bim Bam Bino”, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr Służebniczek im. Edmunda Bojanowskiego, ul. Wojska Polskiego 9
  • Niepubliczne Przedszkole „Akademia Malucha”, ul. Kościelna 9

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Podróżników, ul. gen. Sikorskiego 5
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Józefa Wybickiego, ul. Szkolna 6
  • Szkoła Podstawowa nr 4 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum nr 1 im. Lotników Polskich, ul. Długa 8
  • Gimnazjum Towarzystwa Salezjańskiego, ul. Chopina 24
  • Gimnazjum nr 3 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

  • Zespół Szkół nr 1 Centrum Kształcenia Praktycznego, ul. Wyspiańskiego 4
  • Zespół Szkół nr 2 im. mjr Henryka Dobrzańskiego „HUBALA”, ul. Sikorskiego 2
  • Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Salezjańskiego im. Kardynała Augusta Hlonda, ul. Chopina 24
  • Szkoła Techniczna BZDZ, ul. Długa 8

Kultura[edytuj]

Od 1920 r. w mieście istnieje Miejski Związkowy Klub Sportowy Orlęta Aleksandrów Kujawski Jest również Miejskie Centrum Kultury, w którym jeszcze parę lat temu działało kino. Rolę najprężniejszego ośrodka kultury przejął klub „Fado”, który stanowi obecnie najaktywniejsze kulturowo miejsce.

Od kilkunastu lat w Aleksandrowie, Ciechocinku i na Łazieńcu, w domu rodzinnym Edwarda Stachury ma miejsce cykliczna impreza znana pod nazwą „Biała Lokomotywa”, która skupia środowisko artystów zajmujących się nie tylko słowem pisanym, ale i muzyką oraz teatrem.

Oprócz tego od kilku lat miasto organizuje „Stachuriadę”, również będącą imprezą poświęconą Edwardowi Stachurze.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Kościół katolicki[edytuj]

Dwie parafie:

Kościół Zielonoświątkowy[edytuj]

Jeden zbór:

Świadkowie Jehowy[edytuj]

Jeden zbór z Salą Królestwa[17]:

  • zbór Aleksandrów Kujawski

Kościół Boży w Chrystusie[edytuj]

  • Chrześcijańska Wspólnota „Jezus Król”

Kościół prawosławny[edytuj]

Turystyka i zabytki[edytuj]

Miasto stanowi miejsce kuracji solankowych oraz zaplecze mieszkaniowe i usługowe Ciechocinka i Torunia. Do najważniejszych zabytków należą dworzec kolejowy, w którego apartamentach 4 września 1879 r. car Aleksander II Romanow przyjął cesarza niemieckiego Wilhelma I Hohenzollerna oraz neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego wzniesiony w latach 1882–1886, a rozbudowany przed 1899 r.

Wykaz zarejestrowanych zabytków nieruchomych na terenie miasta[18]:

  • kościół parafii pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego z 1896 r., nr 316/A z 29.07.1993 r.
  • klasztor ss. służebniczek Najświętszej Maryi Panny z 1890 r., nr 329/A z 28.12.1993 r.
  • zespół cmentarza Rzymsko-katolickiego z drugiej połowy XIX w., przy ul. Chopina, obejmujący: cmentarz, kaplica oraz ogrodzenie z bramą, nr 363/A z 07.06.1995 r.
  • cmentarz wojenny (żołnierzy rosyjskich) ofiar I wojny światowej, nr 362/A z 07.06.1995 r.
  • zespół pałacowy rodziny Trojanowskich, obejmujący: pałac z ok. 1864 r. i park z pierwszej połowy XIX w., nr 161/A z 16.10.1984 r.
  • szkoła realna, obecnie liceum salezjanów z 1913-1916 r. przy ul. Chopina 24, nr 335/A z 17.02.1994 r.
  • zespół dworca kolejowego, obejmujący: dworzec kolejowy z drugiej połowy XIX w., wieżę ciśnień z 1895 r., 3 domy mieszkalne, przy ul. Wojska Polskiego 8, 10, 14 z lat 1893-1895 i skwer, nr 423/A z 30.12.1998 r.
  • plebania prawosławna, obecnie dom i kaplica prawosławna z 1893 r., przy ul. Wojska Polskiego 4, nr A-1350 z 11.02.2008 r.

W 2011 r. ustanowiono pomnikiem przyrody lipę drobnolistną o obwodzie 320 cm rosnącą przy ul. Kochanowskiego i nazwie „Urszulka”[19].

Sąsiednie gminy i miejscowości[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto partnerskie Kraj
Ivančice  Czechy
Valka  Łotwa

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-11-23. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. GUS Baza demograficzna: Tablice predefiniowane Stan i struktura ludności – Ludność według płci i miast (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 2011-08-24].
  5. http://www.polskawliczbach.pl/Aleksandrow_Kujawski, w oparciu o dane GUS.
  6. R.R. Stodolny R.R., Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego, Iwonicz-Zdrój 2015, s. 18.
  7. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 113.
  8. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 196-197.
  9. B.B. Ziółkowski B.B., Prawosławie na Kujawach Wschodnich i w Ziemi Dobrzyńskiej w XIX i XX w., „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 2000, s. 105, 107.
  10. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 36-67, 135-157.
  11. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 248, 250, 320-321.
  12. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 35.
  13. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 28-29.
  14. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 207-208.
  15. M.M. Pawlikowski M.M., Syn ziemi radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr. Władysława Chrzanowskiego 1886-1933, Strzałków 2011, s. 51.
  16. E.E. Wiszka E.E., Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939, Toruń 2005, s. 392.
  17. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych na terenie województwa kujawsko-pomorskiego stan na dzień 31 grudnia 2011 roku. [dostęp 04-02-2012].
  19. Uchwała nr IX/85/11 Rady Miejskiej Aleksandrowa Kujawskiego (DZ. URZ. WOJ. KUJ-POM. 2011.230.2107) z dnia 31 sierpnia 2011 roku. [dostęp 14-06-2012].

Bibliografia[edytuj]

  • Aleksandrów Kujawski. Zarys dziejów, pod red. A. Cieśli, Aleksandrów Kujawski 2009.
  • M. Pawlikowski, Syn Ziemi Radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr Władysława Chrzanowskiego 1886-1933, Strzałków 2011, ISBN 978-83-933262-0-4.
  • R. Stodolny, Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego: studia i szkice historyczne, Iwonicz-Zdrój 2015.
  • E. Wiszka, Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939, Toruń 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj]