Aleksandrów Kujawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Aleksandrów Kujawski (ujednoznacznienie).
Aleksandrów Kujawski
Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
Herb
Herb Aleksandrowa Kujawskiego
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat aleksandrowski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja bydgosko-toruńska
Data założenia 1834
Prawa miejskie 1919 (1916)
Burmistrz Andrzej Cieśla
Powierzchnia 7,23 km²
Wysokość 72 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

12 565
1737,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 54
Kod pocztowy 87-700
Tablice rejestracyjne CAL
Położenie na mapie powiatu aleksandrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu aleksandrowskiego
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Ziemia 52°52′35″N 18°41′36″E/52,876389 18,693333
TERC
(TERYT)
0401011
Urząd miejski
ul. Słowackiego 8
87-700 Aleksandrów Kujawski
Strona internetowa

Aleksandrów Kujawskimiasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba władz powiatu aleksandrowskiego i gminy wiejskiej Aleksandrów Kujawski.

Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto miało 12 565 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj]

Miasto położone jest na skraju Równiny Inowrocławskiej. Zaliczane jest do aglomeracji bydgosko-toruńskiej.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 7,23 km²[2]. Miasto stanowi 1,51% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r.[3] Aleksandrów Kujawski ma obszar 7,17 km², w tym: użytki rolne 31%, użytki leśne 25%

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego.

Demografia[edytuj]

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Aleksandrów Kujawski według danych z 31 grudnia 2010[4]

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 12275 100 5813 47,4 6462 52,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1697,8 804,0 893,8

Piramida wieku mieszkańców Aleksandrowa Kujawskiego w 2014 r.[5]:
Piramida wieku Aleksandrow Kujawski.png

Osiedla[edytuj]

W skład Aleksandrowa Kujawskiego wchodzi 5 osiedli:

Historia[edytuj]

Zespół pałacowy rodziny Trojanowskich z ok. 1864 r.

Aleksandrów Kujawski został założony w 1834 r., a jego nazwa pochodzi od imienia Aleksandra Sumińskiego polskiego szlachcica, właściciela majątku Ośno, z którego został wyodrębniony folwark Aleksandrowo[6]. Pierwotnie Aleksandrowo zamieszkiwała ludność związana z rolnictwem parobkowie, fornale, owczarze. W 1858 r. wieś zamieszkiwało ok. 50 osób wyznania rzymskokatolickiego. Intensywny rozwój rozpoczął się wraz z podjęciem decyzji budowy kolei żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej i wytyczeniu w pobliżu wsi miejsca pod budowę dworca granicznego. Już w 1859 r. zaczęli napływać osadnicy: cieśle, stolarze, piekarze, rzeźnicy, robotnicy. Wraz z oddaniem w grudniu 1862 r. budynku dworca i uruchomieniem komunikacji kolejowej społeczność mieszkańców wzbogacili kolejarze, urzędnicy komory celnej, pracownicy poczty. Wśród nich pojawiły się osoby pochodzenia rosyjskiego i niemieckiego. W tym czasie w Aleksandrowie osiedlali się również Żydzi, którzy znajdowali zatrudnienie głównie w handlu i usługach. Do ważnych wydarzeń w historii Aleksandrowa Kujawskiego należy udział miejscowych pracowników kolei i komory celnej w przerzucie ludzi i broni w okresie powstania styczniowego (1863).

Wraz ze wzrostem obrotu handlowego między Rosją a Prusami następowała rozbudowa stacji, co miało miejsce w 1870 r. i ponownie ok. 1900 r.[7]. Według oficjalnego spisu w 1897 r. wieś zamieszkiwało 2840 osób w tym ok. 2418 wyznania rzymskokatolickiego, 142 prawosławnego, 197 ewangelików, i 280 Żydów[8].

Cerkiew św. Aleksandra Newskiego, rozebrana w latach 1930–1933

Mimo, że ludność wyznania prawosławnego była nieliczna to w 1877 r. powstała w Aleksandrowie cerkiew prawosławna. Była ona obsługiwana przez duchownego dojeżdżającego z Włocławka. Budowa cerkwi została sfinansowana z budżetu wojskowego. Jej powstanie w miejscowości granicznej, na placu umożliwiającym widok budowli z okien przejeżdżających pociągów, należy wiązać z funkcją propagandową. W 1914 r. na skutek niemieckiego ostrzału uszkodzone zostało sklepienie. Większość urzędników rosyjskich i ich rodzin opuściła Aleksandrów przed wkroczeniem wojsk niemieckich. Nieliczna pozostała społeczność prawosławna nie była w stanie podjąć remontu. Budynek cerkwi został rozebrany w latach 1930–1933[9].

Budynek dworca od strony peronu

W 1879 r. w pomieszczeniach dla „Dostojnych Gości” powstałych już w 1862 r., a znajdujących się w budynku dworca, oraz w pałacyku położonym naprzeciw budynku stacji odbyło się spotkanie cesarza Aleksandra II i Wilhelma I. Jego celem było podtrzymanie sojuszu państw rozbiorowych tzw. sojuszu trzech cesarzy[10].

W 1880 r. uzyskano pozwolenie na budowę kaplicy rzymskokatolickiej. Teren pod świątynię udostępnił Władysław Trojanowski – właściciel majątku Białebłoto. Murowaną budowlę w stylu neogotyckim oddano do użytku w 1886 r., a rozbudowę polegającą na dobudowaniu transeptu zakończono ok. 1899 r[11].

W 1931 r. plac pod budowę synagogi podarował Gminie Wyznaniowej Żydowskiej właściciel ziemski Edward hr. Mycielski-Trojanowski. Przy synagodze funkcjonował cheder i rzeźnia rytualna. Żydzi posiadali swoją bibliotekę i zespół teatralny. W 1937 r. w Aleksandrowie mieszkało ok. 1000 Żydów co stanowiło ok. 10 % miejscowej społeczności. W latach 1939-1940 Niemieccy okupanci wysiedlili aleksandrowskich Żydów do getta w Służewie, a następnie zgładzili w obozie Kulmhof.

Przez cały okres rozbiorów Aleksandrów posiadał status organizacyjny wsi, a urzędową nazwą było Aleksandrowo. W związku z istnieniem dużej ilości osad o tej samej nazwie dla uniknięcia nieporozumień w komunikacji kolejowej i telegraficznej do nazwy dodawano przymiotnik „pograniczny”. W ten sposób powstała oboczność „Aleksandrów pograniczny”. W 1916 r. w kręgu osób miejscowej Rady Opiekuńczej postanowiono dodać do nazwy przymiotnik „Kujawski”. Okrojone warunkami okupacji prawa miejskie otrzymał Aleksandrów od władz niemieckich w 1916 r., a pełnię praw dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dnia 4 lutego 1919 r.[12] Pierwszym burmistrzem w niepodległej Polsce został wybrany Stanisław Tatarkiewicz[13].

Jednym z podstawowych zagadnień po I wojnie światowej, jakie należało uregulować, był przymusowy wykup gruntów, na których powstało miasto, gdyż prawie cała zabudowa znajdowała się na terenach nienależących do właścicieli budynków. Z takim wnioskiem zwrócili się posłowie m.in.: Starkiewicz, Podstolski, Staszyński, Rajca, ks. Lubelski, ks. Lutosławski czy ks. dr Władysław Chrzanowski[14][15]. Rozwój przemysłu i budownictwa publicznego sprawił, że siedzibę powiatu nieszawskiego przeniesiono do Aleksandrowa. W latach 1920–1921 w mieście istniał obóz internowania przeznaczony dla byłych żołnierzy Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej[16].

Podczas II wojny światowej, w latach 1943–1945, miasto nosiło nazwę Weichselstädt.

Wiosną 1945 r. na terenie żwirowni „Halinowo” oraz w okolicy „Młyna Parowego” zabito prawdopodobnie ok. 100 Niemców.

Po wojnie do 1975 r. Aleksandrów również był siedzibą powiatu, należącego wówczas do województwa bydgoskiego, a w latach 1975–1998 do województwa włocławskiego. Po ponownej reformie w 1999 r. stał się siedzibą władz powiatu aleksandrowskiego województwa kujawsko-pomorskiego.

Gospodarka[edytuj]

Aleksandrów jest ośrodkiem przemysłu metalowego, poligraficznego oraz spożywczego. Przemysł tworzyw sztucznych, ceramiczny oraz drzewny. Znany z wyrobów wikliniarskich. W mieście znajduje się również filia ciechocińskiego sanatorium.

Do największych zakładów należą[potrzebny przypis]:

  • Zakłady Odkrywkowe i Mechaniczne Górnictwa Skalnego Budkrusz
  • Wytwórnia silosów Bin
  • Kujawskie Zakłady Poligraficzne Druk-Pak S.A.
  • Grados sp. z o.o. producent owocowych i nieowocowych półproduktów do wyrobów cukierniczych, piekarskich i lodowych
  • WIP Sp. z o.o. Producent preform i butelek PET
  • Oddział K-PTS S.A.
  • Dalgety Agra Polska
  • Aleks-Fruit
  • Zakład Przemysłu Mięsnego Dróbaleks
  • Styro-Mar
  • Producent opakowań jednorazowych PolKrys
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej PEC
  • Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Wodociągowej
  • Surowce Mineralne Sp. z o.o.
  • Aleksandrowskie TBS Sp. z o.o.

Komunikacja[edytuj]

Drogi[edytuj]

Przez teren miasta przebiega droga 266 (KoninSompolnoPiotrków KujawskiRadziejów – Aleksandrów Kujawski – Ciechocinek). 4 km od Aleksandrowa w Służewie przebiega droga 250, która łączy miasto z drogą 15 w kierunku Inowrocławia oraz Poznania. W pobliżu miasta przebiega 91 (GdańskToruńWłocławekŁódźKatowiceCieszyn) oraz pod miastem w miejscowości Odolion znajduje się węzeł drogowy "Ciechocinek" na autostradzie A1 (E75).

Kolej[edytuj]

Aleksandrów Kujawski jest lokalnym węzłem kolejowym. Linia 18 Kutno-Piła Główna ma tutaj swoje odgałęzienie do Ciechocinka 245 .

Edukacja[edytuj]

Liceum salezjanów

Przedszkola[edytuj]

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 im. Juliana Tuwima, ul. Wojska Polskiego 19
  • Przedszkole Samorządowe nr 2, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole „Bim Bam Bino”, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr Służebniczek im. Edmunda Bojanowskiego, ul. Wojska Polskiego 9
  • Niepubliczne Przedszkole „Akademia Malucha”, ul. Kościelna 9

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Podróżników, ul. gen. Sikorskiego 5
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Józefa Wybickiego, ul. Szkolna 6
  • Szkoła Podstawowa nr 4 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum nr 1 im. Lotników Polskich, ul. Długa 8
  • Gimnazjum Towarzystwa Salezjańskiego, ul. Chopina 24
  • Gimnazjum nr 3 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

  • Zespół Szkół nr 1 Centrum Kształcenia Praktycznego, ul. Wyspiańskiego 4
  • Zespół Szkół nr 2 im. mjr Henryka Dobrzańskiego „HUBALA”, ul. Sikorskiego 2
  • Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Salezjańskiego im. Kardynała Augusta Hlonda, ul. Chopina 24
  • Szkoła Techniczna BZDZ, ul. Długa 8

Kultura[edytuj]

Od 1920 r. w mieście istnieje Miejski Związkowy Klub Sportowy Orlęta Aleksandrów Kujawski Jest również Miejskie Centrum Kultury, w którym jeszcze parę lat temu działało kino. Rolę najprężniejszego ośrodka kultury przejął klub „Fado”, który stanowi obecnie najaktywniejsze kulturowo miejsce.

Od kilkunastu lat w Aleksandrowie, Ciechocinku i na Łazieńcu, w domu rodzinnym Edwarda Stachury ma miejsce cykliczna impreza znana pod nazwą „Biała Lokomotywa”, która skupia środowisko artystów zajmujących się nie tylko słowem pisanym, ale i muzyką oraz teatrem.

Oprócz tego od kilku lat miasto organizuje „Stachuriadę”, również będącą imprezą poświęconą Edwardowi Stachurze.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Kościół katolicki[edytuj]

Dwie parafie:

Kościół Zielonoświątkowy[edytuj]

Jeden zbór:

Świadkowie Jehowy[edytuj]

Jeden zbór z Salą Królestwa[17]:

  • zbór Aleksandrów Kujawski

Kościół Boży w Chrystusie[edytuj]

  • Chrześcijańska Wspólnota „Jezus Król”

Kościół prawosławny[edytuj]

Turystyka i zabytki[edytuj]

Miasto stanowi miejsce kuracji solankowych oraz zaplecze mieszkaniowe i usługowe Ciechocinka i Torunia. Do najważniejszych zabytków należą dworzec kolejowy, w którego apartamentach 4 września 1879 r. car Aleksander II Romanow przyjął cesarza niemieckiego Wilhelma I Hohenzollerna oraz neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego wzniesiony w latach 1882–1886, a rozbudowany przed 1899 r.

Wykaz zarejestrowanych zabytków nieruchomych na terenie miasta[18]:

  • kościół parafii pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego z 1896 r., nr 316/A z 29.07.1993 r.
  • klasztor ss. służebniczek Najświętszej Maryi Panny z 1890 r., nr 329/A z 28.12.1993 r.
  • zespół cmentarza Rzymsko-katolickiego z drugiej połowy XIX w., przy ul. Chopina, obejmujący: cmentarz, kaplica oraz ogrodzenie z bramą, nr 363/A z 07.06.1995 r.
  • cmentarz wojenny (żołnierzy rosyjskich) ofiar I wojny światowej, nr 362/A z 07.06.1995 r.
  • zespół pałacowy rodziny Trojanowskich, obejmujący: pałac z ok. 1864 r. i park z pierwszej połowy XIX w., nr 161/A z 16.10.1984 r.
  • szkoła realna, obecnie liceum salezjanów z 1913-1916 r. przy ul. Chopina 24, nr 335/A z 17.02.1994 r.
  • zespół dworca kolejowego, obejmujący: dworzec kolejowy z drugiej połowy XIX w., wieżę ciśnień z 1895 r., 3 domy mieszkalne, przy ul. Wojska Polskiego 8, 10, 14 z lat 1893-1895 i skwer, nr 423/A z 30.12.1998 r.
  • plebania prawosławna, obecnie dom i kaplica prawosławna z 1893 r., przy ul. Wojska Polskiego 4, nr A-1350 z 11.02.2008 r.

W 2011 r. ustanowiono pomnikiem przyrody lipę drobnolistną o obwodzie 320 cm rosnącą przy ul. Kochanowskiego i nazwie „Urszulka”[19].

Sąsiednie gminy i miejscowości[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto partnerskie Kraj
Ivančice  Czechy
Valka  Łotwa

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-11-23. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. GUS Baza demograficzna: Tablice predefiniowane Stan i struktura ludności – Ludność według płci i miast (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 2011-08-24].
  5. http://www.polskawliczbach.pl/Aleksandrow_Kujawski, w oparciu o dane GUS.
  6. R.R. Stodolny R.R., Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego, Iwonicz-Zdrój 2015, s. 18.
  7. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 113.
  8. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 196-197.
  9. B.B. Ziółkowski B.B., Prawosławie na Kujawach Wschodnich i w Ziemi Dobrzyńskiej w XIX i XX w., „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 2000, s. 105, 107.
  10. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 36-67, 135-157.
  11. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 248, 250, 320-321.
  12. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 35.
  13. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 28-29.
  14. R.R. Stodolny R.R., dzieło cyt., s. 207-208.
  15. M.M. Pawlikowski M.M., Syn ziemi radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr. Władysława Chrzanowskiego 1886-1933, Strzałków 2011, s. 51.
  16. E.E. Wiszka E.E., Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939, Toruń 2005, s. 392.
  17. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych na terenie województwa kujawsko-pomorskiego stan na dzień 31 grudnia 2011 roku. [dostęp 04-02-2012].
  19. Uchwała nr IX/85/11 Rady Miejskiej Aleksandrowa Kujawskiego (DZ. URZ. WOJ. KUJ-POM. 2011.230.2107) z dnia 31 sierpnia 2011 roku. [dostęp 14-06-2012].

Bibliografia[edytuj]

  • Aleksandrów Kujawski. Zarys dziejów, pod red. A. Cieśli, Aleksandrów Kujawski 2009.
  • M. Pawlikowski, Syn Ziemi Radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr Władysława Chrzanowskiego 1886-1933, Strzałków 2011, ISBN 978-83-933262-0-4.
  • R. Stodolny, Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego: studia i szkice historyczne, Iwonicz-Zdrój 2015.
  • E. Wiszka, Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939, Toruń 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj]