Kajetan Stefanowicz (malarz)

Kajetan Stefanowicz

Soplica

podporucznik kawalerii
Data i miejsce urodzenia	12 lipca 1886 Drohobycz
Data i miejsce śmierci	20 września 1920 Rohaczów
Przebieg służby
Lata służby	1915–1920
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Wojsko Polskie
Formacja	Legiony Polskie
Jednostki	1 Pułk Ułanów Legionów Polskich 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka †
Odznaczenia

Bolesław Wieniawa-Długoszowski 1915

Grób Kajetana Stefanowicza na Cmentarzu Obrońców Lwowa

Kajetan Stefanowicz, ps. „Soplica” (ur. 12 lipca 1886 w Drohobyczu, zm. 20 września 1920 w Rohaczowie) – żołnierz Legionów Polskich, podporucznik kawalerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, artysta malarz, przedstawiciel lwowskiej secesji.

Życiorys

Młodość i edukacja

Urodził się 12 lipca 1886 w Drohobyczu, ówczesnym mieście powiatowym Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Antoniego (1858–1920), artysty malarza, pedagoga, i Marii z Krzysztofowiczów, która była pochodzenia ormiańskiego. Podstaw rysunku i malarstwa uczył go ojciec. We Lwowie uczęszczał do szkoły powszechnej, a następnie w latach 1897–1902) do III Gimnazjum im. Franciszka Józefa. Egzamin dojrzałości zdał w c.k. Gimnazjum Pierwszym w Kołomyi. Po maturze, początkowo przez rok, studiował na Politechnice Lwowskiej, gdzie uczestniczył m.in. w wykładach z architektury prof. Edgara Kovatsa. W 1906 przeniósł się na ASP w Krakowie i studiował u prof. Józefa Pankiewicza oraz prof. Józefa Mehoffera, a następnie kontynuował studia w Akademie der Bildenden Künste w Monachium u prof. Otto Seitza i w École Nationale des Arts Décoratifs w Paryżu w pracowni prof. Ferdinanda Humberta. W 1911 uzyskał propozycję Rady Szkolnej Krajowej zastania profesorem rysunków odręcznych i dekoracyjnych w Szkole Przemysłowej we Lwowie, jednak nie przyjął tej posady, gdyż otrzymał w tym samym okresie stypendium Fundacji księcia Leona Sapiehy.

Działalność artystyczna

Wybił się głównie jako ilustrator. W twórczości artystycznej sięgał do bajek i życia Wschodu. Rysował ilustracje dla Książnicy Polskiej (np. kompozycja figuralna „Do Opery”), plakaty, projektował damskie stroje. Zaprojektował między innymi wystrój malarski siedziby Towarzystwa Kredytowego we Lwowie. Był współzałożycielem i głównym korespondentem poświęconego polskiej twórczości artystycznej czasopisma „Wianki”. Jest autorem projektu Odznaki 1 pułku ułanów i wybitnego dzieła sztuki legionowej „Pieśń Legionisty w rysunkach Kajetana Stefanowicza – podoficera 1 Pułku Legionów Polskich”. 16 dzieł Kajetana Stefanowicza znajduje się w Lwowskiej Galerii Sztuki, a także w Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Historycznym we Wrocławiu i Elblągu, kilka w zbiorach prywatnych.

Służba wojskowa

Przed wybuchem I wojny światowej był członkiem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. W sierpniu 1914 – w odpowiedzi na pierwszy apel mobilizacyjny – wstąpił do Legionu Wschodniego we Lwowie, a następnie od 20 lutego 1915 służył w 1 dywizjonie kawalerii Władysława Beliny-Prażmowskiego (późniejszym 1 pułku ułanów) w składzie I Brygady Legionów Polskich. Przyjął przydomek „Soplica” i w stopniu kaprala a następnie wachmistrza przeszedł całą kampanię legionową. Po kryzysie przysięgowym z 1917 został wcielony do armii austriackiej. Po zwolnieniu ze służby w sierpniu 1918 wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej i przydzielono go do 1 pułku szwoleżerów. W czasie wojny polsko-ukraińskiej, w listopadzie 1918 uczestniczył w obronie Lwowa. Następnie podczas wojny polsko-bolszewickiej brał udział w zdobywaniu Wilna, walkach pod Koziatyniem, Chyrowem, Samborem i zdobywaniu Przemyśla. W maju 1920 wziął udział w wyprawie na Kijów. W wyniku szarży na Kostoreń, gdzie walczył na czele swego plutonu, zostały zdobyte 2 armaty, 7 karabinów maszynowych, a także wzięto do niewoli kilkudziesięciu jeńców. Podczas walk z jazdą Budionnego pod Mikołajewem poprowadził dwa plutony do szarży, ratując w ten sposób okrążoną polską artylerię. Za postawę wykazaną podczas działań wojennych, 30 czerwca 1921 odznaczono go pośmiertnie orderem „Virtuti Militari” V klasy.

Zginął śmiercią bohaterską 20 września 1920 w Rohaczowie nad Słuczą (Wołyń), tuż przed zawarciem rozejmu. Został pochowany 24 października 1920 na Cmentarzu Obrońców Lwowa, a pogrzeb miały charakter bardzo uroczysty. 9 listopada 1920 „w uznaniu zasług okupionych bohaterską śmiercią na polu walki” został mianowany rotmistrzem.

Życie prywatne

Był żonaty Sabiną z Walczyńskich i miał dwoje dzieci: Irenę (ur. 18 października 1909) oraz Antoniego (ur. 24 czerwca 1919). Jego siostrą była Emilia (1885–1938), po mężu Polak, działaczka społeczna, radna Lwowa. Jego dziadek, także Kajetan Stefanowicz, właściciel ziemski i polityk, prezydent krajowej Rady kultury w Księstwie Bukowiny 5 lipca 1914 został odznaczony austro-węgierskim Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3466 – pośmiertnie, 30 czerwca 1921
• Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 9 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”
• Krzyż Walecznych
• Krzyż Obrony Lwowa
• Odznaka „Za wierną służbę”

Upamiętnienie

21 marca 2012 Rada Miasta Krakowa, podjęła Uchwałę o nazwaniu jego imieniem jednej z ulic Krakowa.

Bibliografia

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
• Soplica-Stefanowicz Kajetan. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.33-2525 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-09].

Linki zewnętrzne

• Żołnierze Niepodległości : Stefanowicz Kajetan, ps. „Soplica”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2021-04-26].
• Galeria obrazów Kajetana Stefanowicza – fragment zbiorów „wirtualnego muzeum secesji”.
• Kajetan Stefanowicz w bibliotece Polona