Władysław Belina-Prażmowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Belina-Prażmowski
Belina
Ilustracja
pułkownik kawalerii pułkownik kawalerii
Data i miejsce urodzenia

3 maja 1888
Ruszkowiec, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

13 października 1938
Wenecja, Królestwo Włoch

Przebieg służby
Lata służby

od 1914

Siły zbrojne

Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Formacja

Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie

Stanowiska

dowódca 1 Pułku Ułanów Legionowych, I Brygady Kawalerii, 209 Pułku Ułanów Podkarpackich

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order Krzyża Orła II Klasy (Estonia) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Węgierskiego Zasługi (wojskowy) Komandor Orderu Korony Włoch Order Lwa Białego III Klasy (Czechy)
Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich „Parasol” Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka 1 Kompanii Kadrowej Odznaka 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
Władysław Belina-Prażmowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

3 maja 1888
Ruszkowiec

Data śmierci

13 października 1938

Prezydent Krakowa
Okres

od 16 lipca 1931
do 11 lutego 1933

Poprzednik

Karol Rolle

Następca

Mieczysław Kaplicki

Wojewoda lwowski
Okres

od 31 stycznia 1933
do 14 kwietnia 1937

Poprzednik

Józef Rożniecki

Następca

Alfred Biłyk

Władysław Belina-Prażmowski na koniu przed dworkiem
Grobowiec Władysława Beliny-Prażmowskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Władysław Zygmunt Belina-Prażmowski (ur. 3 maja 1888 w Ruszkowcu, zm. 13 października 1938 w Wenecji) – polski wojskowy i urzędnik samorządowy II Rzeczypospolitej, w latach 1931–1933 prezydent Krakowa, w latach 1933–1937 wojewoda lwowski; pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Ruszkowcu, w rodzinie Hipolita, ziemianina, powstańca 1863, i Bronisławy z Dudelskich[1]. Uczył się gimnazjum w Radomiu, z którego został w relegowany w 1905 r. za udział w strajku szkolnym[2]. Następnie edukację kontynuował w Warszawie, gdzie zdał maturę w 1908 r. Od tego roku studiował na Politechnice Lwowskiej, po czym w 1912 przeniósł się na Akademię Górniczą w Leoben.

Od 1909 był członkiem Związku Walki Czynnej, uzyskując stopień oficerski chorążego[3] oraz należał do Związku Strzeleckiego. W 1911 roku awansował na porucznika[3]. Tworzył oddziały Związku podczas pobytu we Francji, Belgii i Szwajcarii[3]. W 1913 został zastępcą komendanta Okręgu Krakowskiego ZWC, a w 1914 objął dowództwo szkolnej kompanii wakacyjnej[3]. 2 sierpnia 1914 objął dowództwo siedmioosobowego patrolu, który w nocy dnia następnego wkroczył do zaboru rosyjskiego. Ten sam patrol, już w mundurach, konno i uzbrojony, ponownie przeszedł 6 sierpnia[3] kordon graniczny i stoczył bezkrwawą potyczkę z rosyjskimi policjantami stając się tym samym pierwszym oddziałem kawalerii legionowej (tzw. „siódemka Beliny”). 13 sierpnia stworzył pierwszy szwadron kawalerii w sile 140 ludzi. Awansował na rotmistrza w maju 1915[3]. W latach 1914–1917 oficer Legionów Polskich, organizator i dowódca 1 pułku ułanów Legionów Polskich, tzw. „beliniaków”. Na jego czele przeszedł cały szlak bojowy Legionów. W styczniu 1917 mianowany majorem, a w grudniu 1918 awansował na podpułkownika[3].

Po zakończeniu I wojny światowej w Wojsku Polskim. Był organizatorem i dowódcą 1 Brygady Kawalerii, na której czele stoczył wiele bitew na wojnie z Ukraińcami i bolszewikami. Sławny ze zdobycia Wilna w kwietniu 1919. 7 maja 1919 roku został awansowany na pułkownika z dniem 1 maja 1919 roku[4]. Dowodził Grupą Kawalerii w 1920[3]. Po 10 września 1920 decyzją ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego został mianowany dowódcą 209 pułku ułanów Podkarpackich[5]. Później został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych jazdy[6][7]. W rezerwie został przydzielony do 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego w Warszawie[8][9]. W 1934 roku figurował na liście starszeństwa oficerów rezerwy kawalerii z 1. lokatą. Pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto i był reklamowany na 12 miesięcy[10].

W 1929 roku zamieszkał w Krakowie. Był tam prezesem Oddziału Krakowskiego Związku Legionistów. Po wystąpieniu z wojska, od 16 lipca 1931 do 1933, pełnił funkcję Prezydenta Miasta Krakowa. Następnie od 31 stycznia 1933[11] do 14 kwietnia 1937 pełnił stanowisko wojewody lwowskiego. Był sekretarzem Reprezentacji b. żołnierzy na Wschodzie[12]. W lutym 1936 otrzymał honorowe obywatelstwo Łańcuta oraz wszystkich miejscowości i gmin powiatu łańcuckiego za zasługi w walce o niepodległość Polski i za zorganizowanie pomocy dotkniętym powodzią mieszkańcom tego powiatu[13]. W 1936 został członkiem Komitetu Głównego Zjazdu Górskiego zorganizowanego w sierpniu 1936 w Sanoku[14]. W lutym 1936 został wybrany prezesem Koła Beliniaków[15]. Po powrocie do Krakowa w 1937 został dyrektorem generalnym Jaworznickich Komunalnych Kopalń Węgla SA. W 1937 otrzymał tytuł członka honorowego Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego Oddziału we Lwowie[16].

Był myśliwym, polował m.in. z Rudolfem Wackiem, który zadedykował mu swoje wspomnienia myśliwskie pt. Darz Bór z 1936[17].

W 1937 przeszedł na emeryturę ze względu na pogarszający się stan zdrowia[18][19]. Zmarł 13 października 1938[20][21] na atak serca w Wenecji, gdzie odbywał kurację zdrowotną. Uroczystości pogrzebowe w Krakowie stały się wielką manifestacją patriotyczną porównywalną w swych rozmiarach do tych po śmierci Marszałka Piłsudskiego. Został pochowany 20 października 1938[22][23] na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze 69[24].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W 1913 poślubił Anastazję Rudzką (zm. 1975)[25][26]. Żona pułkownika w latach 30. była przewodniczącą Zarządu Głównego Rodziny Urzędniczej[27]. 5 grudnia 1933 we Lwowie wybrana została przewodniczącą Zarządu Rady Okręgowej „Rodziny Rezerwistów”[28], a 10 listopada 1938 odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi „za zasługi na polu pracy społecznej”[29].

Ze małżeństwa z Anną miał czterech synów i córkę[30]:

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 2015 kolekcja 26 odznaczeń płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego została przekazana przez Amelię Belina-Prażmowską z Toronto do Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku[51].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pozostała po nim pamięć o bohaterskich i pełnych ułańskich fantazji walkach o niepodległość w latach 1914–1920, sława twórcy odrodzonej kawalerii i urosła jeszcze za życia legenda. W Krakowie nazwano aleję jego imienia[54]. 16 października 2018 ustanowiono ulicę Płk. Beliny-Prażmowskiego w Janowie Lubelskim[55].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Żołnierze Niepodległości ↓.
  2. Tomasz Gąsowski, Władysław Belina-Prażmowski, Warszawa: IPN, 2021, s. 6.
  3. a b c d e f g h O kawalerii polskiej XX wieku, s. 18–19.
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 57 z 24 maja 1919 roku, poz. 1803.
  5. Władysław Laudyn: Zarys historii wojennej 22-go pułku Ułanów Podkarpackich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, s. 16, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 694.
  7. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 617.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 596.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 538.
  10. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 117, 954.
  11. Ruch służbowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 4, s. 22, 5 marca 1933. 
  12. Kronika. Reprezentacja b. żołnierzy na Wschodzie u Naczelnego Wodza. „Sybirak”. 4 (12), s. 93, grudzień 1936. 
  13. Z kraju. Obywatelstwo honorowe. „Kurier Warszawski”. Nr 47, s. 4, 17 lutego 1936. 
  14. Program Zjazdu Górskiego w Sanoku 1936 r. 14–17 sierpnia. Warszawa: 1936, s. 8.
  15. Wojewoda Belina-Prażmowski prezesem. „Wschód”, s. 4, nr 3 z 20 lutego 1936. 
  16. Z towarzystw i instytucyj rolniczych. Nowe władze w Małopolskim T-wie Rolniczym. „Gazeta Rolnicza”. Nr 24-25, s. 690, 11 czerwca 1937. 
  17. Rudolf Wacek: Darz Bór. Lwów: Drukarnia Polska, 1936, s. 3.
  18. Pożegnanie Lwowa z wojewodą Wł. Beliną-Prażmowskim. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 88 z 20 kwietnia 1937. 
  19. Pożegnanie wojewody Prażmowskiego i powitanie wojewody dr. Biłyka. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 88 z 20 kwietnia 1937. 
  20. Pułkownik Belina-Prażmowski twórca Kawalerii Polskiej – nie żyje. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 234 z 14 października 1938. 
  21. Ś. p. pułk. Belina Prażmowski. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 235 z 15 października 1938. 
  22. Zwłoki ś. p. Beliny-Prażmowskiego przybywają dziś do Polski. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 239 z 20 października 1938. 
  23. Uroczysty pogrzeb ś. p. Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 240 z 21 października 1938. 
  24. Lista osób zasłużonych pochowanych na Cmentarzu Rakowickim (1803–1939). W: Karolina Grodziska–Ożóg: Cmentarz Rakowicki w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 133. ISBN 83-08-01428-3.
  25. Depesza dziennikarzy lwowskich do p. Władysławowej Belina Prażmowskiej. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 238 z 19 października 1938. 
  26. Janusz Kędracki: Przed tym dworem ułani Beliny defilowali. kielce.wyborcza.pl, 2017-10-08. [dostęp 2018-05-01].
  27. „Rodzina Urzędnicza” województwa lwowskiego rozwija działalność. „Wschód”. Nr 12, s. 2, 20 maja 1936. 
  28. Ze Związku rezerwistów. „Gazeta Lwowska”. Nr 340, s. 4, 10 grudnia 1933. 
  29. M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 595.
  30. Stawecki 1985 ↓, s. 393-395.
  31. Podchor. Belina-Prażmowski prymusem Szkoły Kawaleryjskiej w Grudziądzu. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 2390 z 17 października 1936. 
  32. Tragiczny zgon porucznika Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 30 z 9 lutego 1937. 
  33. Po zgonie ppor. Zbigniewa Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 31 z 10 lutego 1937. 
  34. Delegacja lwowska na pogrzebie ś. p. podporucznika Zbigniewa Władysława Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 32 z 11 lutego 1937. 
  35. Pogrzeb ś. p. podporucznika Zbigniewa Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 33 z 12 lutego 1937. 
  36. Depesze kondolencyjne. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 34 z 13 lutego 1937. 
  37. Zmarli. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 23, 19 marca 1937. 
  38. Zmarła córka legendarnego "Beliny" (pol.). krakow.gosc.pl. [dostęp 2019-04-25].
  39. a b c d Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 593–594.
  40. Dekret Naczelnika Państwa L. 11310 V.M. Adj. Gen. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 6, s. 226).
  41. M.P. z 1938 r. nr 241, poz. 534 „za wybitne zasługi w walkach o Niepodległość i w pracy dla Państwa”.
  42. M.P. z 1935 r. nr 258, poz. 308 „za wybitne zasługi na polu administracji państwowej”.
  43. Wysokie odznaczenie p. wojewody Beliny-Prażmowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 258 z 10 listopada 1935. 
  44. M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za zasługi na polu pracy niepodległościowej”.
  45. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928.
  46. M.P. z 1931 r. nr 251, poz. 335 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” - zamiast uprzednio nadanego Krzyża Niepodległości (M.P. z 1931 r. nr 178, poz. 260).
  47. „Za męstwo i osobistą odwagę okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1836 z 12 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1209).
  48. M.P. z 1929 r. nr 264, poz. 615 „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego”.
  49. a b c d e f Ordery słynnego Beliny w zbiorach Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. wiekdwudziesty.pl. [dostęp 2016-12-03].
  50. 6 sierpień: 1914 – 1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 18.
  51. a b Obraz Józefa Brandta "W drodze na jarmark" oraz zbiór odznaczeń płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego. msz.gov.pl, 2015-03-04. [dostęp 2019-05-12].
  52. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-10-23].
  53. P. wojew. Belina-Prażmowski odznaczony orderem Białego Lwa. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 313 z 13 listopada 1933. 
  54. Alfabetyczny wykaz ulic Miasta Krakowa. 2005-01-26 (akt.). [dostęp 2015-10-23].
  55. Uchwała nr LII/398/18 Rady Miejskiej w Janowie Lubelskim z dnia 16 października 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy położonej na terenie miasta Janowa Lubelskiego. Wojewoda Lubelski. [dostęp 2021-06-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]