1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Szwoleżerów okresu II RP. Zobacz też: 1 Pułk Szwoleżerów.
1 Pułk Szwoleżerów
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Patron Józef Piłsudski
Tradycje
Święto 10 grudnia[a]
Nadanie sztandaru 17 listopada 1919
Rodowód 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich
Dowódcy
Pierwszy mjr Gustaw Orlicz-Dreszer
Ostatni płk dypl. Janusz Albrecht
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Organizacja
Dyslokacja Warszawa[b]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Mazowiecka Brygada Kawalerii (1937–1939)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiegooddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Formowanie pułku[edytuj]

Pułk nawiązywał do tradycji 1 Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii cesarza Napoleona I oraz 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich Beliny[1].

Początek organizacji pułku datowany jest na październik 1918, a inicjatywa utworzenia należała do oficerów byłego 1 Pułku Ułanów Legionowych Polskich w Warszawie – w tym głównie do rotmistrza Gustawa Orlicz-Dreszera.

Pierwsza nazwa pułku to 1 Pułk Ułanów; organizacja była oparta na wzorcach legionowych, nowym domem szwoleżerów wybrano Ziemię Chełmską. W skład pułku weszły szwadrony sformowane we Włodawie – 1, Chełmie – 2 i 3, Hrubieszowie – 4 i karabinów maszynowych. 8 stycznia 1919 jednostka przemianowana została na 1 Pułk Szwoleżerów (Lekkokonnych). W grudniu tego roku Józef Piłsudski wyraził zgodę na przyjęcie szefostwa pułku, w związku z czym oddział przemianowany został na 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego.

Pułk w walce o granice[edytuj]

Tereny działań pułku w latach 1919–1920
29 lipca – 3 sierpnia 1920

Działalność bojową pułk rozpoczyna w czasie wojny z Ukraińcami (styczeń-marzec 1919 r.), a następnie kontynuuje podczas wyprawy wileńskiej (kwiecień-wrzesień 1919 r.). 1 Pułk Szwoleżerów w maju 1920 r. został wysłany na front polsko-rosyjski i następnie wziął udział w walkach z Armią Czerwoną – głównie z konnicą gen. Siemiona Budionnego.

17 sierpnia 1920 pod Arcelinem, w ramach Bitwy Warszawskiej, 1 Pułk Szwoleżerów przeprowadził brawurową szarżę na wojska bolszewickie, biorąc wielu jeńców. Liczył on w tym czasie 450 ludzi, składał się z czterech szwadronów jazdy, szwadronu karabinów maszynowych i szwadronu technicznego, a jego dowódcą był major Jerzy Grobicki.

W czasie Bitwy Warszawskiej 1920 roku pułk nominalnie wchodził w skład 9 Brygady Jazdy, dowodzonej przez majora Jana Głogowskiego, która razem z 8 Brygadą tworzyły Północną Dywizję Jazdy, zwaną także Dywizją Dreszera[c].

16 sierpnia 1920 1 pszw zapobiegł utracie Płońska, a następnego dnia, wspólnie ze znajdującym się w stanie organizacji 201 Pułkiem Szwoleżerów, bronił podejść do tego miasta. Na Płońsk nacierała bolszewicka 18. i 53 Dywizja Strzelców z 4 Armii. Jej oddziały wycofywały się spod Warszawy na wschód. Na ich drodze stali polscy kawalerzyści. Zdobycie Płońska przez bolszewików umożliwiłoby im nie tylko ucieczkę, ale również wyjście na tyły polskiej 5 Armii, dowodzonej przez gen. Władysława Sikorskiego. 17 sierpnia, walki obronne na północny wschód od Płońska trwały od godzin rannych. 201 Pułk Szwoleżerów, broniący się na linii Ćwiklin-Parcele, był silnie naciskany przez nieprzyjaciela i groziło mu rozbicie (w pewnym momencie jego dowództwo utraciło łączność z dowództwem brygady i dywizji), a 1 pszw, broniący się nieco dalej na północ, był naciskany z trzech stron i groziło mu otoczenie również od południa, tj. obszaru bronionego przez słabnący 201 pszw.

W obliczu poważnej sytuacji, obserwowanej z pobliskiego wzgórza przez pułkownika Dreszera, 1 Pułk Szwoleżerów z powodzeniem oderwał się od nieprzyjaciela, przegrupował w półokrążeniu i o godz. 17.00 ruszył od północy do szarży na piechotę bolszewicką, nacierającą na Płońsk. Francuski major de Mazarat, przydzielony do pułku w roli doradcy-obserwatora, próbował protestować przeciwko planom Polaków, ponieważ uważał, że szarża nie ma szans powodzenia.

Pułk, dobywając lanc i szabel, ruszył do ataku wszystkimi siłami, pokonując najpierw kłusem, a później galopem 2 kilometry odkrytego terenu, pod silnym ostrzałem karabinów maszynowych i artylerii nieprzyjaciela. W wyniku przeprowadzonej szarży poległo około 200 Rosjan, pułk wziął do niewoli 800 jeńców, zdobył 2 ckm i 2 armaty. W końcowej fazie ataku do szarży ruszył również 201 Pułk Szwoleżerów, który wziął kolejnych 250 jeńców. Straty 1 Pułku Szwoleżerów były dość wysokie i wyniosły 10–15 zabitych we wcześniejszych walkach obronnych w tym rejonie oraz 40 zabitych i rannych w czasie szarży (łącznie daje to 10% stanu liczebnego pułku w ciągu 2 dni walk).

Za szarżę pod Arcelinem, pięciu kawalerzystów, wśród nich min. dowódca pułku, zostało odznaczonych przez Władysława Sikorskiego krzyżami Virtuti Militari.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

Grupa rekonstrukcyjna 1 Pułku Szwoleżerów w czasie defilady z okazji Święta Wojska Polskiego w Warszawie w 2006
Marsz. Piłsudski dekoruje sztandar 1 Pułku Szwoleżerów Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari

Stacjonował w Warszawie, w koszarach przy ulicy 29 Listopada 28 (obecnie koszary zajmuje 10 Pułk Samochodowy im. mjr. Stefana Starzyńskiego).

19 marca 1921 w Chełmie, Naczelny Wódz, w dniu swoich imienin, odznaczył sztandar pułku Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Pułk jako jedyny w całym wojsku, posiadał na stanie konie o umaszczeniu srokatym. Oczywiście nie w szwadronach bojowych, ale jednostkowo tylko z przeznaczeniem dla buńczuka i proporca dowódcy.

Pod względem ewidencyjnym, szkolenia i uzupełnienia dowódcy pułku podporządkowany był Szwadron Przyboczny Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza. Szwadron stacjonował przy ulicy Huzarskiej (później ulicy 6 Sierpnia) i wraz z Kompanią Przyboczną tworzył Oddział Przyboczny. 19 grudnia 1922 pododdział przemianowany został na Szwadron Przyboczny Prezydenta Rzeczypospolitej i wszedł w skład Kwatery Wojskowej Prezydenta RP. Z dniem 16 lipca 1926, w związku z likwidacją Oddziału Przybocznego, Szwadron Przyboczny włączony został do 1 Pułku Szwoleżerów, w miejsce 2 szwadronu, który rozwiązano. W latach 1927–1939 2 szwadron pełnił funkcje reprezentacyjne i służbę wartowniczą w Belwederze.

Zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych O.V. L 33035 E z 1925 r. przy pułku funkcjonował 2 Szwadron Samochodów Pancernych.

23 sierpnia 1935 Minister Spraw Wojskowych ustanowił, w składzie drużyny dowódcy pułku, etatową orkiestrę złożoną z jednego starszego wachmistrza – kierownika orkiestry, ośmiu podoficerów zawodowych, dwóch podoficerów nadterminowych oraz czternastu podoficerów i ułanów służby czynnej[2]

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj]

W kampanii 1939 wziął udział w składzie Mazowieckiej Brygady Kawalerii (Armia „Modlin”). Początkowo walczył na wysuniętej pozycji obronnej, a następnie w rejonie Przasnysza. Od 5 do 7 września bronił linii Narwi w rejonie Pułtuska i Serocka, a następnie wycofał się na linię Bugu.

Pułk od 11 września w dwóch grupach. Mniejsza (dowódca, szwadron liniowy, szwadron ckm w GO gen. Andersa), kapitulowała 3 października. Większa grupa (3 szwadrony liniowe) poszła na wschód Polski, gdzie 2 października poddała się Sowietom.

25 sierpnia 1939 roku pułk został odwołany z manewrów. Następnego dnia rozpoczęto mobilizację w rejonie Kabat i Czerniakowa. 28 sierpnia pułk został skierowany w rejon Chorzeli na granicę pruską. Wyznaczony rejon osiągnął wieczorem 29 sierpnia[3].

1 września jednostki niemieckie uderzyły na stanowiska Mazowieckiej Brygady Kawalerii. Kilkugodzinne walki nied ały rezultatu i zakończyły się wraz z zapadnięciem zmroki. 1 pułk szwoleżerów zorganizował wypad nocny celem odbicia rowerów, które to polscy kolarze pozostawili na placu boju. Odzyskano część rowerów, zdobyto parę niemieckich motocykli i wycofano się bez strat. 2 września Niemcy nie atakowali. Trwała jedynie wymiana ognia artylerii i karabinów maszynowych. Ataki niemieckie 3 wrześnią powstrzymał skutecznie ogień 1 dywizjonu artylerii Konnej. Po południu Niemcy wyszli na skrzydła 11 pułku ułanów. Brygada otrzymała rozkaz wycofania się. 1 pułk szwoleżerów działał jako straż tylna. Nie udało się zająć wcześniej przygotowanych pozycji obronnych pod Przasnyszem[4].

Obsada personalna 1 września 1939

  • dowódca pułku – płk dypl. Janusz Albrecht
  • zastępca dowódcy pułku – mjr Aleksander Hrynkiewicz
  • II zastępca dowódcy pułku – mjr Dymitr Szalikaszwili
  • kwatermistrz – mjr Mieczysław Bigoszewski
  • adiutant por. Witold Marian Tarnowski
  • oficer ordynansowy i informacyjny – ppor. Jan Kazimierz Kochański
  • oficer broni – chor. Ryszard Czubowicz
  • dowódca szw. gosp. – por. rez. Edward Ledóchowski
  • oficer żywnościowy – por. rez. Stanisław Karol Jacobson
  • płatnik – kpt. int. Grzegorz Jung
  • lekarz – mjr dr med. Stefan Tarnawski
  • lekarz wet. – kpt. lek. wet. Piotr Bylina
  • kapelan – ks. Jan Słoniński
  • dowódca plutonu łączności – ppor. rez. Stanisław Jastrzębski
  • dowódca plutonu kolarzy- por. Ryszard Jerzy Trętowski
  • dowódca drużyny pionierów – ppor. rez. Mieczysław Czyhiryn
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Bohdan Pawłowicz
  • dowódca 1 szwadronu -rtm. Ludwik Bieńkowski
    • dowódca 1 plutonu -por. Stanisław Arkadiusz Dejewski
    • dowódca 2 plutonu -ppor. Witold Kazimierz Ostrowski
    • dowódca 3 plutonu -ppor. rez. Tadeusz Topolnicki
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Franciszek Flatau
    • dowódca 1 plutonu- ppor. Zbigniew Henryk Zieliński
    • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Andrzej Manteuffel
    • dowódca 3 plutonu – pchor. Józef Przybyszewski
  • dowódca 3 szwadronu – por. Stefan Andrzej Orpiszewski
    • dowódca 1 plutonu – por. Witold Weli Hózman-mirza-Sulkiewicz
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Marian Nitecki, w dniu 15 sierpnia 2007 otrzymał awans na stopień generała brygady
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Tomasz Libiszowski
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Roman Chruszczewski
    • dowódca 1 plutonu – por. rez. Michał Jaworski
    • dowódca 2 plutonu – -ppor. Andrzej Lucjan Janiszewski
    • dowódca 3 plutonu – por. rez. Tadeusz Staszewski
  • dowódca szwadronu ckm – rtm Kazimierz Pereświet-Sułtan
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Józef Mossakowski
    • dowódca 2 plutonu – por. rez. Michał Bylina
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Alfred Steinkeller

W Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie[edytuj]

5 lutego 1945 r. przystąpiono do organizacji 1 Pułku Szwoleżerów (kadrowego), jako rozpoznawczego pułku samochodów pancernych I Korpusu Polskiego. Do ostatecznego sformowania jednostki nie doszło.

Szwoleżerowie Józefa Piłsudskiego[edytuj]

1935 podpulkownik 1 pulku szwolezerów.jpg
Budynek koszarowy przy ul. Szwoleżerów 7a
Nadbudowany budynek dawnej wartowni do koszar pułku – zachowany na poziomie parteru
Katedra Świętego Ducha w Warszawie, wzniesiona w 1906 r. jako cerkiew Lejbgwardii Ułańskiego Pułku Jego Wysokości, pod wezwaniem błogosławionego Martyniana, w latach 1920–1939 świątynia 1. Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
Dowódcy pułku
Tablica epitafijna poległych żołnierzy 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego w katedrze polskokatolickiej pw. św. Ducha w Warszawie
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • ppłk kaw. Kazimierz Duchnowski (do 5 XI 1928 → dowódca 23 puł.)
  • mjr / ppłk kaw. Kazimierz Mastalerz (5 XI 1928 - 31 III 1930 → dowódca 8 puł.)
  • ppłk kaw. Konrad Zembrzuski (31 III 1930 - 23 III 1932 → dowódca 15 puł.)
  • ppłk dypl. kaw. Józef Trepto (23 III 1932 - 21 III 1935 → szef sztabu DOK I)
  • ppłk dypl. kaw. Józef Szostak (21 III 1935 - 1936 → Sztab Główny)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku
Podoficerowie

Obsada personalna na początku 1930 roku[edytuj]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918–1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 1-go pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego”, s. 74–75

  • por. Janusz Albrecht
  • pchor. Mieczysław Badowski
  • wchm. Jan Banachowicz
  • kpr. Stanisław Banaszek
  • pchor. Kazimierz Benz
  • ppor. Mieczysław Bernadzikiewicz
  • pchor. Franciszek Białkowski
  • pchor. Mieczysław Bigoszewski
  • wchm. Ludwik Bilewicz
  • por.Wacław Budzyński
  • por. Kazimierz Busler
  • ppor. Jan Bylewski
  • por. Wacław Calewski
  • szwol. Roman Ciepliński
  • ppor. Jan Cierlik-Nowiński
  • st. szwol. Stanisław Domiński
  • plut. Stanisław Dryglak
  • wchm. Czesław Dudziński
  • rtm. Juliusz Dudziński
  • ppor. Zdzisław Dziadulski
  • wchm. Stefan Fidusiewicz
  • plut. Stanisław Figura
  • plut. Stanisław Glikowski
  • mjr Jan Głogowski
  • plut. Wacław Godlewski
  • st. szwol. Bolesław Gójlewicz
  • mjr Jerzy Grobicki
  • pchor. Aleksander Hrynkiewicz
  • st. szwol. Henryk Igielski
  • plut. Marian Jakubowski
  • wchm. Karol Janik
  • rtm. Tadeusz Jaroszewicz
  • ppor. Juliusz Kamler
  • rtm. Jan Karcz
  • por. Stefan Konopka-Wendorf
  • por. Ludomir Kosiński
  • ppor. Sylwester Kowalczewski
  • szwol. Marian Kowalski
  • por. Stanisław Kreczunowicz
  • por. Adam Królikiewicz
  • szwol. Feliks Krupiński
  • pchor. Wacław Kryński
  • plut. Mieczysław Kwiecień
  • ppor. Kazimierz Kwieciński
  • szwol. Józef Magura
  • rtm. Kazimierz Mastalerz
  • wchm. Julian Matuszewski
  • por. Kazimierz Max
  • plut. Konstanty Maydanowicz
  • plut. Jan Musiał
  • ppor. Henryk Nowolecki
  • kpr. Cyprian Okuniewski
  • por. Mirosław Olszewski
  • st. szwol. Leon Ordyński
  • płk Gustaw Orlicz-Dreszer
  • kpr. Józef Parol
  • pchor. Wacław Paszycz
  • kpr. Piotr Paśnik
  • kpr. Helena Pawłowicz
  • st. szwol. Aleksander Pinajew
  • szwol. Leon Podrez
  • kpr. Władysław Popławski
  • kpr. Władysław Prokopczuk
  • ppor. Wacław Przybysz-Porzecki
  • rtm. Edward Rockman
  • kpr. Józef Rekke
  • st. szwol. Michał Ryba
  • ppor. Zygmunt Siejanowski
  • kpr. Józef Siwiec
  • ppor. Antoni Skiba
  • płk Stanisław Grzmot-Skotnicki
  • ppor. Marian Sobociński
  • ppor. Zygmunt Sokołowski
  • por. Adam Sokołowski
  • ppor. Kajetan Stefanowicz
  • ppor. Michał Stempkowski
  • por. Zbigniew Stroynowski
  • kpt. lek. dr. Jan Sulewski
  • kpr. Karol Sybilski
  • por. Józef Szostak-Radziwiłłowicz
  • pchor. Józef Szumski
  • ppor. Stefan Szyller
  • ppor. Henryk Świderski
  • rtm. Edmund Tarnasiewicz
  • wchm. Stefan Tatar
  • kpr. Jan Tokarski
  • plut. Tadeusz Walecki
  • ppor. Antoni Wapiński
  • ppłk Bolesław Wieniawa-Długoszowski
  • kpr. Ludwik Wilk
  • kpr. Teofil Wiśniewski
  • ppor. Jerzy Wyrzykowski
  • por. Ksawery Zalewski
  • ppor. Karol Załęski
  • por. Konrad Zembrzuski
  • pchor. Zygmunt Ziółkowski
  • kpr. Józef Żydak
  • ppor. Bronisław Żurakowski
  • rtm. Jerzy Żuromski
  • st. szwol. Bazyli Źrebiec

Symbole pułku[edytuj]

Odznaka pułku
Proporzec pułku

Sztandar Jesienią 1919 roku w Warszawie zorganizował się komitet, który dla pułku ufundował sztandar[5]. Na jednej stronie sztandaru wyhaftowano obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej oraz napis „Tuum fac. nec respicies finem”, a na drugiej stronie sztandaru Orzeł Biały oraz napis „1-y pułk szwoleżerów Józefa Piłsudskiego”. W kościele garnizonowym na placu Saskim odbyła się 17 listopada uroczystość poświęcenia sztandaru, którego dokonał biskup polowy wojsk polskich ks. Stanisław Gall. Po poświęceniu sztandar został przewieziony na dziedziniec Belwederu, gdzie Marszałek Józef Piłsudski wbił gwóźdź z napisem „Wilno”, a następnie wręczył go dowódcy pułku mjr. Gustawowi Orlicz-Dreszerowi.

Sztandar pułku za całokształt pracy bojowej otrzymał Krzyż Virtuti Militari V klasy, a dekoracja odbyła się 19 marca 1921 roku w Chełmie[6].

Po wojnie sztandar został odnaleziony w Zakrzówku i przewieziony do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[7]

Odznaka Odznaka zatwierdzona Dz. Ro. MS Wojsk. nr 49, poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Posiada kształt wielopromiennej gwiazdy orderowej w centrum której umieszczono medalion z inicjałami JP, obwiedziony wstęgą Orderu Virtuti Militari. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 50 mm. Projekt: Stanisław Szygiel Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa[8].

Oznaka żałobna 26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych „w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w pułkach: 1 szwoleżerów, 41 i 66 piechoty, których Szefem był Zmarły Marszałek oraz dla Korpusu Kadetów Nr 1, który w tytule swoim nosi Nazwisko Marszałka Piłsudskiego – ustanowił stałą oznakę żałobną.” Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura – jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego[9] (zob. Kult Józefa Piłsudskiego).

Prop 1pszw.png

Barwa

Proporczyk srebrny z wąskim amarantowym paskiem pośrodku
Otok amarantowy[10]Otok amarantowy.png

Żurawiejki[11][12]

Szwoleżery kręcą głową,
Chcą być Gwardią Narodową.
Siedzą sobie tak w Warszawie.
Przy kieliszku i przy kawie.

Zawsze dumny z szefa swego,
To szwoleżer Piłsudskiego.
Z adiutantów i lekarzy,
Ma Warszawa pułk gówniarzy.
Ciesz się, bracie szwoleżerze,
Masz protekcję w Belwederze.
W Belwederze na kwaterze
Pośpisz, bracie szwoleżerze.

Upamiętnienie[edytuj]

W Katedrze Świętego Ducha w Warszawie, garnizonowym kościele pułku w okresie II Rzeczypospolitej, została ustanowiona tablica epitafijna poległych żołnierzy 1 Pułku Szwoleżerów, a obok niej 9 grudnia 1936 w została odsłonięta tablica upamiętniająca płk. Jana Głogowskiego i gen. Gustawa Orlicz-Dreszera[13].

Uwagi

  1. Święto pułku obchodzono 10 grudnia w rocznicę bitwy pod Dołhobyczowem w 1918.
  2. W koszarach przy ulicy 29 Listopada 28 (obecnie koszary zajmuje 10 Pułk Samochodowy im. mjr. Stefana Starzyńskiego).
  3. Od nazwiska jej dowódcy, pułkownika Gustawa Orlicz-Dreszera.

Przypisy

  1. Smaczny 1989 ↓, s. 136–139.
  2. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 2 z 23.08.1935 r. poz. 76.
  3. Mijakowski i Rozdżestwieński 2012 ↓, s. 48.
  4. Mijakowski i Rozdżestwieński 2012 ↓, s. 50.
  5. Satora 1990 ↓, s. 178.
  6. Jan Karcz, Wacław Kryński: Zarys historji wojennej 1-go Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. s. 64.
  7. Satora 1990 ↓, s. 179.
  8. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 151.
  9. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.06.1935 r. poz. 5.
  10. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku.
  11. Jan Józef Kasprzyk: Śpiewnik. Pieśni legionowe i żołnierskie. Warszawa: Związek Piłsudczyków, 2011, s. 96. ISBN 978-83-933447-0-3.
  12. Żurawiejki na pułki kawalerii.
  13. Hołd poległym szwoleżerom. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 285 z 11 grudnia 1936. 

Bibliografia[edytuj]