Kanał Wołga-Don

Kanał Wołga-Don
Волго-Донской канал
	; Brama nad pierwszą śluzą kanału
Państwo	Rosja
Obwód	wołgogradzki
Lata budowy	1569, 1697–1701, 1948–1952
Lata eksploatacji	od 1952
Długość	101 km
Głębokość ; • minimalna	; 3,5 m
	Początek
Akwen	Wołga
Miejsce	Wołgograd
współrzędne	48°31′40″N 44°33′18″E/48,527778 44,555000
	Koniec
Akwen	Don
Miejsce	Kałacz nad Donem
współrzędne	48°37′19″N 43°32′06″E/48,621944 43,535000
Typ kanału	żeglugowy
Śluzy	13
	Położenie na mapie obwodu wołgogradzkiego początek koniec
	Położenie na mapie Rosji początek koniec
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kanał Wołga-Don (ros. Волго-Донской канал), właśc. Kanał żeglugowy Wołga-Don imienia W. I. Lenina (ros. Во́лго-Донско́й судохо́дный кана́л и́мени В. И. Ле́нина) – sztuczna droga wodna łącząca Wołgę i Don.

Pierwsza historycznie odnotowana próba połączenia Wołgi z Donem datuje się na rok 1569, gdy to sułtan turecki Selim II skierował 22 000 swoich janczarów celem „przeorania” przejścia między rzekami. Już po miesiącu prace zaniechano ze względu na ogrom przedsięwzięcia^[1].

Drugą próbę podjął Piotr I w 1697 roku. Pracami krótko kierował Johannes Broekkel, który widząc piętrzące się trudności uciekł z Rosji, a jego funkcje przejął angielski inżynier Perry. Zamysły Piotra I pokrzyżowała III wojna północna uniemożliwiając kontynuację prac ze względu na brak funduszy^[2].

W sumie do roku 1917 opracowano ponad 30 projektów tego kanału^[3]. Żaden z nich nie został zrealizowany z powodu niemożności przeprowadzenia uzgodnień z dyrekcjami eksploatacji kolei oraz nieumiejętności rozwiązania problemu żeglugi w okresie niskich stanów wody w połączonych rzekach. Tym niemniej projekty te pomogły rozpoznać pełnię problemu, do czego w znacznym stopniu osobiście przyczynił się uczony hydrotechnik Nestor Puzyriewski^[4].

Prace nad zrewidowanym projektem budowy kanału zostały wznowione bezpośrednio po zakończeniu bitwy stalingradzkiej w roku 1943, a kierował nimi radziecki hydrotechnik, generał–major służb inżynieryjno–technicznych Armii Czerwonej, późniejszy członek Akademii Nauk (od 1953 roku) Siergiej Żuk^[3].

Prace ziemne zostały wznowione w lutym 1948 roku siłami wrogów ludu – więźniów politycznych skazanych na podstawie artykułu 58 obowiązującego wówczas Kodeksu Karnego ZSRR. Nie publikuje się informacji o liczbie robotników zmarłych w czasie budowy kanału.

Kanał został zbudowany w rekordowym czasie 4,5 roku. W czasie trwania budowy przemieszczono 150 milionów m³ ziemi i ułożono 3 miliony m³ mieszanki betonowej^[5].

Wody obydwu rzek połączyły się 31 maja 1952 roku o godzinie 13:55^[3].

Wymiary śluz to 145 m długości na 17,8 m szerokości przy 4 m głębokości^[6]. Dopuszczalne wymiary maksymalne statków płynących kanałem to (140 × 16,6 × 3,5) m.

Panorama Kanału w Wołgogradzie

Przypisy

↑ A.L. Kleitman, I. Tyumentsev. Sultan Selim II’s Volga – Don Canal in Russian and Turkish Historiography. „Studies in the History of Science and Technology”. 44 (2), 2023. DOI: 10.31857/S020596060021673-2. [dostęp 2026-03-15]. (ang.).
↑ Volga-Don Canal, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-03-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c Volga-Don Shipping Canal was opened. Presidential Library. [dostęp 2026-03-15]. (ang.).
↑ К 160-летию со дня рождения Н.П.Пузыревского. ПАО «РусГидро», 2021. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).
↑ 70 лет назад состоялось торжественное открытие Волго-Донского судоходного канала. «Музей морского и речного флота», 27.07.2022. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).
↑ Характеристика основных судоходных шлюзов. Рыбинская парусная школа. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).

[1] A.L. Kleitman, I. Tyumentsev. Sultan Selim II’s Volga – Don Canal in Russian and Turkish Historiography. „Studies in the History of Science and Technology”. 44 (2), 2023. DOI: 10.31857/S020596060021673-2. [dostęp 2026-03-15]. (ang.).

[2] Volga-Don Canal, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-03-15] (ang.).

[prlib-3] Volga-Don Shipping Canal was opened. Presidential Library. [dostęp 2026-03-15]. (ang.).

[4] К 160-летию со дня рождения Н.П.Пузыревского. ПАО «РусГидро», 2021. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).

[5] 70 лет назад состоялось торжественное открытие Волго-Донского судоходного канала. «Музей морского и речного флота», 27.07.2022. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).

[6] Характеристика основных судоходных шлюзов. Рыбинская парусная школа. [dostęp 2026-03-15]. (ros.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Prawe	Wazuza Szosza Dubna Nierl Kotorosl Oka Sura Cywil Swijaga Syzrań Tierieszka Czardym
Lewe	T´ma Twerca Miedwiedica Kaszynka Korożeczna Sit´ Mołoga Suda Szeksna Sogoża Uchra Kostroma Niomda Unża Uzoła Kierżeniec Wietługa Rutka Wielka Kokszaga Mała Kokszaga Ilet´ Kazanka Miosza Kama Szeszma Wielki Czeremszan Sok Samara Czapajewka Czagra Mały Irgiz Wielki Irgiz Wielki Karaman Jerusłan Torgun
Delta	Achtuba Bachtemir Kamyzjak Stara Wołga Bołda Buzan Kigacz
Sztuczne zbiorniki wodne	Górnowołżański Iwańkowski Uglicki Rybiński Gorkowski Czeboksarski Kujbyszewski Saratowski Wołgogradzki
Kanały	Kanał Wołżańsko-Bałtycki Kanał Białomorsko-Bałtycki Kanał Wołga-Don Kanał imienia Moskwy