Karol Grycz-Śmiłowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Grycz-Śmiłowski
proboszcz proboszcz
Data i miejsce urodzenia 17 września 1885
Śmiłowice
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1959
Kraków
Przebieg służby
Lata służby 1915-1930
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia
Wojsko Polskie
Jednostki Dowództwo Okręgu Korpusu Nr V
Stanowiska szef duszpasterstwa wyznań ewangelickich okręgu korpusu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi

Karol Grycz-Śmiłowski (ur. w 17 września 1885 w Śmiłowicach, zm. 16 lutego 1959 w Krakowie) – polski pastor luterański, następnie wyznawca antytrynitaryzmu, założyciel Jednoty Braci Polskich[1][2], proboszcz wyznania ewangelicko-augsburskiego Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Śmiłowicach, w rodzinie Adama i Ewy z Biedrawów. 1 lipca 1904 roku złożył maturę w polskim gimnazjum w Cieszynie[3]. Odbył studia w zakresie teologii ewangelickiej w Berlinie, Halle, Wiedniu i Lipsku[4]. W 1909 został ordynowany na duchownego ewangelicko-augsburskiego i objął urząd wikariusza w Skoczowie[4]. Był kapelanem rezerwy w cesarskiej i królewskiej Armii[5]. W czasie I wojny światowej został zmobilizowany. Od 15 września 1915 roku pełnił posługę w szpitalu wojskowym w Ołomuńcu[6].

W 1918 roku został kapelanem Śląskiego Okręgu Wojskowego z siedzibą w Cieszynie i pierwszym ewangelickim duchownym w Wojsku Polskim[5]. 3 września 1919 roku został przeniesiony do Krakowa[5][7][4]. Pełnił tam służbę w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr V na stanowisku szefa duszpasterstwa wyznań ewangelickich[8][9]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu proboszcza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 2. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania ewangelicko-augsburskiego, a jego oddziałem macierzystym był Wydział Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych[10].

Z dniem 30 listopada 1930 roku został przeniesiony w stan spoczynku[11].

W 1934 roku opublikował "Z ziemi świętej nowoczesne Wierzę" w którym to dziele zaprezentował się jako wolnomyśliciel i duchowy spadkobierca braci polskich.

W 1936 roku skupił wokół siebie niewielką grupę wyznawców i zaczął wydawać kwartalnik "Wolna Myśl Religijna". W 1937 w Łodzi założył wolny związek religijny "Bracia Polscy", który od 1945 zmienił nazwę na "Jednota Braci Polskich", nawiązując do historycznego arianizmu polskiego. W 1937 wziął udział jako pierwszy przedstawiciel Polski w międzynarodowej konferencji unitariańskiej[12]. Głosił wierność zasadom historycznego ruchu braci polskich, zwłaszcza antytrynitaryzm i zgodność wiary z rozumem. Praktykował chrzest dorosłych przez zanurzenie w wodzie. Jest kwestią sporną, w jakim stopniu jego zasady religijne były inspirowane Katechizmem Rakowskim z 1604, a w jakim stopniu opierały się na współczesnych nurtach religijnych, zwłaszcza na naukach hinduskiego teologa Vivekanandy.

Podczas wojny został aresztowany przez Niemców, uciekł i ukrywał się przed Gestapo, a po oswobodzeniu miasta wrócił do Krakowa i podjął na nowo działalność[13]. Jednocześnie w latach 1945-1949 pełnił posługę proboszcza parafii luterańskiej w Krakowie[4].

Był promotorem misji humanitarnej Kościoła Unitariańskiego w USA - Unitarian Service Committee, obecnie Unitarian Uniwersalist Service Committee, która w latach 1945-1949 uruchomiła nowoczesny, 300 łóżkowy szpital - Instytut Chirurgii Urazowej im. Tadeusza Kościuszki, obecnie Szpital Chirurgii Urazowej im. dra J. Daaba w Piekarach Śląskich[14].

Jednota pod kierownictwem Grycza-Śmiłowskiego przetrwała trudny okres opozycji ze strony katolicyzmu i protestantyzmu polskiego, a po 1945 również zwalczania przez władze stalinowskie w Polsce. Dopiero na krótko przed śmiercią Grycz-Śmiłowski w 1959 otrzymał pozwolenie na wyjazd do Chicago na 16. Międzynarodowy Kongres Liberalnego Chrześcijaństwa i Wolności Religijnej[15]. Zmarł 16 lutego 1959 roku w Krakowie[6].

Jednota została zarejestrowana w PRL dopiero w 1967[16].

Dzieła[edytuj]

  • Karol Grycz-Śmiłowski Bracia Polscy, Arianie - Unitarianie: zarys dziejów (niedatowane)
  • Karol Grycz-Śmiłowski Z ziemi świętej nowoczesne "Wierzę." 1937
  • Karol Grycz-Śmiłowski Wygnanie i powrót Arian do Polski w 300-lecie ich męczeństwa 1934

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Charles A. Howe: For Faith and Freedom: A Short History of Unitarianism in Europe. Skinner House Books, 1997, s. 1-211.
  2. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas Osteuropa-Institut München - 2000
  3. Rej 2000 ↓, s. 140.
  4. a b c d Eduard Kneifel: Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang. Eging: 1967, s. 96.
  5. a b c Rej 2000 ↓, s. 68.
  6. a b Rej 2000 ↓, s. 142.
  7. O Śmiłowskim (dostęp 28.9.2010)
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 94, 1427.
  9. a b c Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 843.
  10. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 409.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 19 grudnia 1930 roku, s. 397.
  12. The Christian leader / The Universalist leader 1937 "Mrs. Wilna Constable of Vancouver described the remarkable changes in the religious condition of the Philippine Islands where Archbishop Aglipay is leading the liberal Christian movement. Dr. K. Grycz-Smilowski represented Poland"
  13. (dostęp 28.9.2010)
  14. strona Unitarian Uniwersalistów w R.P. (dostęp 20.02.2014)
  15. I.A.R.F., Chicago, 1958: sixteenth congress, August 9–13, 1958, International Association for Liberal ... - 1959 "Reverend Karol Grycz-Smilowski, Krakow, Poland Reverend Karl-Ulrich Niedlich, Lunow, Kr. Eberswalde, DDR (Eastern Germany) Dr. Rudolf Kurschner, Berlin, Germany, for the Berlin Unitarian Church Reverend G. Bourquin, Berlin,
  16. Religie.wiara.pl Jednota
  17. Pamiętnik Historyczny Bojowników o Niepodległość Śląska Zaolzańskiego. Cieszyn: 1938, s. 8.
  18. Pamiętnik Historyczny Bojowników o Niepodległość Śląska Zaolzańskiego. Cieszyn: 1938, s. 28.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]