Jednota Braci Polskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jednota Braci Polskich
Logo Unitariańskich Uniwersalistów
Logo Unitariańskich Uniwersalistów
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Chrześcijaństwo liberalne
   └ Uniwersalizm unitariański
Zasięg geograficzny Polska

Jednota Braci Polskich – działający w Polsce związek wyznaniowy o charakterze antytrynitarnym. W latach 60. XX wieku liczyła około 250 wyznawców, a w 2003 roku około 260[1]. Odwołuje się do tradycji braci polskich z XVII wieku, ma jednak za sobą znaczną ewolucję doktrynalną[2]. Ich ośrodki działają we Wrocławiu, Gdańsku, Krakowie, Krotoszynie, Poznaniu i Warszawie.

Początki wspólnoty[edytuj]

Ariańskie idee zostały odrodzone w 1934 przez ewangelickiego duchownego, kapelana Wojska Polskiego, Karola Grycza-Śmiłowskiego. Pierwszy zjazd wyznawców miał miejsce w 1937 w Łodzi. Utworzono wówczas związek religijny pod nazwą Wolna Społeczność Religijna – Bracia Polscy. Związek nie został zarejestrowany, ale wydawał w latach 1936-1939 pismo „Wolna Myśl Religijna”[3].

Śmiłowski wskrzeszał w nim idee religijne nawiązujące do tradycji polskich arian, w tym zwłaszcza ideę tolerancji, unitaryzmu i racjonalnego podejścia do spraw wiary. W 1945 ponownie założył własne ugrupowanie religijne, o charakterze wolnomularsko-uniwersalistycznym. Przyjmował doń ludzi z różnych religii i nie zobowiązując ich do występowania z macierzystych Kościołów. Śmiłowski działał w Krakowie, jeszcze za jego życia powstały ośrodki w Warszawie i Poznaniu[2]. Zbór warszawski miał charakter panmonistyczny, natomiast poznański – unitariański[4].

Na początku lat 60. związek został rozbity i wyłoniły się z niej dwa odrębne związki religijne. W Warszawie wyodrębnił się Zbór Panmonistyczny, natomiast w Poznaniu – Jednota Braci Polskich – Unitarianie[3]. W 1980 Jednota Braci Polskich – Unitarianie liczyła 12 wyznawców, w roku 1985 – 6 wyznawców[5]. Zbór Panmonistyczny w 1960 roku liczył 15 wyznawców, w roku 1970 – 12, a w roku 1980 – 13 wyznawców[6].

Związek religijny początkowo był nazywany jako Kościół Braci Polskich. Zarejestrowany został przez władze komunistyczne dopiero w 1967, jako „Jednota Braci Polskich”[7].

Dalsza historia i zbór wrocławski[edytuj]

Po śmierci Śmiłowskiego krakowski ośrodek został zdominowany przez osoby interesujące się religiami Wschodu. Na czele wspólnoty stał Jan Hadyna (przedwojenny wydawca „Lotosa”), a następnie Franciszek Dąbrowski[2]. Za sprawą Hadyny oraz Władysława Czapnika większość członków krakowskiego zboru przeszła w latach 70. do powstających w Krakowie gmin buddyjskich[8].

W latach 80. Jednotę zasilają zielonoświątkowcy z wrocławskiego zboru Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, którym władze przez dwa lata odmawiały rejestracji. Z tą też chwilą siedziba Jednoty przeniosła się do Wrocławia[9]. Liderem tej grupy był Robert Kisiel, który na początku lat 60 przystąpił do Kościoła Chrystusowego. W 1975 przeszedł do ZKE ze względu na odmienną interpretację daru języków. W 1978 wystąpił z ZKE wraz z grupą swoich zwolenników, powodem był problem nauczania kobiet w kościele, nakrywanie głowy przez kobiety podczas nabożeństw, problem składania przysięgi, ruch ekumeniczny, dogmat Trójcy Świętej. W 1981 nawiązali współpracę z Kościołem Chrześcijan Dnia Sobotniego. Zanim do tego doszło zaczęli świętować sobotę jako dzień święty. W 1984 grupa Kisiela przeszła do wrocławskiego zboru Jednoty, na co zezwalała jej liberalna formuła. Wkrótce wierni związani z Kisielem zdominowali Jednotę[8].

Od 1984 wewnątrz Jednoty koegzystowały formuły – buddyjska (Kraków) oraz zielonoświątkowa (Wrocław). Zbór we Wrocławiu za najważniejszą część Biblii uważa Pięcioksiąg, który stanowi podstawowe pouczenie o Bożej woli względem człowieka. Pozostałe księgi Starego Testamentu traktują jako komentarz do Pięcioksięgu[10]. W swoich poglądach są bliscy do przyjęcia stanowiska jedynozbawczego[11].

Grupa polskich unitarian i uniwersalistów, tworząca społeczność w Warszawie i w Katowicach jest członkiem Międzynarodowej Rady Unitarian i Uniwersalistów.

W 1950 Jednota liczyła 60 wyznawców, w 1960 – 250, w 1970 – 106, w 1980 – 22, w 1985 roku – 132 wyznawców[5], a w 2003 – 260 wyznawców.

Przypisy

  1. a b Paweł Ciecieląg, dr Mikołaj Haponiuk, Olga Lewandowska, Małgorzata Krzysztofik: Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011. Warszawa: GUS, 2013, s. 153. ISBN 978-83-7027-519-8.
  2. a b c Pasek 1992 ↓, s. 184.
  3. a b Kozłowski, Langer i Zagajewski 1989 ↓, s. 34.
  4. Pasek 1992 ↓, s. 206.
  5. a b Kozłowski, Langer i Zagajewski 1989 ↓, s. 35.
  6. Kozłowski, Langer i Zagajewski 1989 ↓, s. 51.
  7. Jednota Braci Polskich wiara.pl
  8. a b Pasek 1992 ↓, s. 185.
  9. Kazimierz Urban. Zwalczani i koncesjonowani. „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”. Nr 3 (38), s. 6, marzec 2004. 
  10. Oficjalna strona Jednoty Braci Polskich we Wrocławiu
  11. Pasek 1992 ↓, s. 187.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]