Karol Małłek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Karola Małłka (1898–1969) – działacza mazurskiego i nauczyciela. Zobacz też: zobacz inne osoby noszące nazwisko Małłek.
Pomnik Karola Małłka w rodzinnym Brodowie w woj. warmińsko-mazurskim

Karol Małłek (ur. 18 marca 1898 w Brodowie, zm. 28 sierpnia 1969 w Krutyni) – działacz mazurski, pisarz, folklorysta, publicysta i nauczyciel. Pochodził z rodziny polskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec I wojny światowej w 1917 został powołany do armii pruskiej do służby w kawalerii. Po odbyciu przeszkolenia przeniesiono go jednak do artylerii i wysłano na front zachodni, gdzie walczył w okolicach Verdun. Po zawieszeniu broni w 1918 uczestniczył w organizacji rad robotniczych w armii pruskiej (jako sympatyk Związku Spartakusa).

W latach 20. i 30. był nauczycielem i kierownikiem w różnych szkołach w Działdowie i okolicach. Był także działaczem ewangelickim. Prowadził także działalność oświatową wśród Mazurów. W 1931 pełnił funkcję sekretarza Związku Mazurów, a od kwietnia 1935 do wybuchu II wojny światowej prezesem nowego ZM w Działdowie.

Współpracował z „Gazetą Mazurską” oraz „Kalendarzem dla Mazurów”. Publikował wiersze, artykuły, prace folklorystyczne i felietony.

W trakcie II wojny światowej ukrywał się pod Warszawą przed gestapo jako Jan Michał Skoryna. Od 1942 do 1944 był robotnikiem w Warszawie. W 1943 reaktywował Związek Mazurów. W grudniu 1944 referował na posiedzeniu PKWN problemy mazurskie. W 1945 pełnił przez pół roku urząd starosty w Działdowie. W latach 1945–1948 był prezesem Instytutu Mazurskiego w Olsztynie. Był także kierownikiem Mazurskiego Uniwersytetu Ludowego w Rudziskach Pasymskich (w latach 1945–1950 i 1957–1960). Od 1950 do 1951 był pracownikiem Kuratorium Okręgu Szkolnego olsztyńskiego, następnie przeszedł na emeryturę.

Przez wiele lat zasiadał w Ogólnopolskim Komitecie Frontu Jedności Narodu, a w latach 1947–1950 był zastępcą członka Rady Naczelnej Polskiego Związku Zachodniego. Zasiadał również w Radzie Naczelnej TRZZ. Działał w PPR oraz PZPR.

Był członkiem Związku Literatów Polskich, a także honorowym członkiem Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie.

Od 1951 do 1957 mieszkał w Krutyni. Od 1960 do 1963 mieszkał w Olsztynie, a następnie do 1969 w Toruniu. Zmarł w Krutyni. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Olsztynie (kw. 13B rząd 5 grób 1/3)[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był synem Wilhelma i Henryki Augusty z Mareńskich. Jego bracia (Edward i Robert M. Edward) byli aktywnymi działaczami ruchu mazurskiego.

Żonaty z Wilhelminą A. Piechą, z którą miał trzech synów – historyka, prof. Janusza Małłka, a także ks. ewangelickiego Ryszarda Małłka oraz nauczyciela Leopolda Małłka.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Jutrznia mazurska na Gody,
  • Mazurski śpiewnik regionalny,
  • Plon. Dożynki na Mazurach,
  • Wesele mazurskie,
  • Z Mazur do Verdun – wspomnienia autora z okresu dzieciństa, młodości oraz służby w wojsku pruskim pod koniec I wojny światowej (lata 1890–1919).

Książki[edytuj | edytuj kod]

(w nawiasie rok wydania)

  • Jest dąb nad Mukrem (wspólnie z A. Jareckim, 1956)
  • Opowieści znad mazurskiego Gangnesu (1964)
  • O dawnych zwyczajach ludowych (1966)
  • Z Mazur do Verdun, 4 tomy (1967)
  • Interludium mazurskie (1968)
  • Z Mazur do podziemia (1970)
  • Polskie są Mazury (1972) – pośmiertna nagroda „Polityki” w 1973
  • Jutrznia mazurska na gody i inne widowiska (1980)
  • Dzienniki (1979–1980)

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przyznano mu nagrodę literacką Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie w 1956. Otrzymał także m.in. Order Sztandaru Pracy II klasy, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski oraz Złoty Krzyż Zasługi.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1983