Krutyń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krutyń
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat mrągowski
Gmina Piecki
Liczba ludności (2006) 260
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 11-710
Tablice rejestracyjne NMR
SIMC 0486155
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Krutyń
Krutyń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krutyń
Krutyń
Ziemia53°41′14″N 21°25′48″E/53,687222 21,430000
Strona internetowa miejscowości

Krutyń[a] (niem. Kruttinen[5]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim, w gminie Piecki.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała około 1500 jako osada myśliwska przy drewnianym zameczku wielkiego mistrza krzyżackiego. Nazwa wsi Krutyń została zapożyczona od rzeki noszącej teraz oficjalną nazwę Krutynia. Na mapie Narońskiego z 1663 figuruje ona jako Krutynia. Jest to nazwa wywodząca się z języka staropruskiego, spokrewnionego z litewskim.

W latach międzywojennych (początek XX w.) stała się miejscowością letniskową. We wsi znajduje się wiele zabytkowych, drewnianych chałup, głównie z początku XX w. W dawnej stodole z końca XIX w. mieści się poczta. We wsi zlokalizowano siedzibę Mazurskiego Parku Krajobrazowego oraz małe muzeum przyrodnicze.

W miejscowości znajduje się zabytkowy cmentarz ewangelicki, na którym zachowało się kilka żeliwnych krzyży z XIX wieku. Istniejące groby pochodzą w większości z okresu międzywojennego i z okresu po 1944. Na nekropolii znajdują się groby Ernsta Wiecherta, wybitnego pisarza mazurskiego (autora m.in. powieści Dzieci Jerominów, ukazującego losu mieszkańców mazurskiej wsi Sowiróg nad Jeziorem Nidzkim). Cmentarz został odnowiony na początku lat 90. XX w. dzięki staraniom Stowarzyszenia Mazurskiego, Stowarzyszenia Miłośników Twórczości Ernsta Wiecherta i dyrekcji Mazurskiego Parku Krajoznawczego. Przewodniczący Stowarzyszenia Mazurskiego Tadeusz Willan ocalił żeliwny krzyż babci Wiecherta, przechowując go w piwnicy swego domu[1].

W 1934 Krutyń odwiedził  Melchior Wańkowicz, który wraz z córeczką – Tirliporkiem – spędzał na Mazurach wakacje uwiecznione w powieści Na tropach Smętka. W 1963 roku w miejscowości spędzał wakacje noblista John Steinbeck.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Willan (1932–2018) – urodzony i pochowany na tutejszym cmentarzu pisarz, dziennikarz i działacz mazurski[2]
  • Karol Małłek (1898–1969) – działacz mazurski, pisarz, folklorysta, który mieszkał tutaj w latach 1951–1957

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość typowo turystyczna, w której życie budzi się 1 maja, a pomału zamiera po 1 października.

Nazwa Krutyń pochodzi od rzeki Krutynia, która słynie ze spływów kajakowych oraz z romantycznych przejażdżek tradycyjnymi łodziami „pychówkami” po najpiękniejszym odcinku rzeki. Zazwyczaj spływ odbywa się na odcinku Krutyń – Jezioro Krutyńskie. Amatorzy samodzielnych przejażdżek mogą wypożyczyć kajaki jedno-, dwu- lub trzyosobowe albo canoe i popłynąć trasą z Krutynia do jeziora w górę rzeki lub spłynąć w dół rzeki do wodnego młyna w miejscowości Zielony Lasek. Osoby dysponujące dużą ilością czasu mogą wydłużyć wycieczkę, spływając aż do miejscowości Ukta.

Duży udogodnieniem jest to, że wynajmujący kajaki odbierają turystów z miejsca docelowego, więc wycieczka odbywa się tylko w jedną stronę.

Lokalną atrakcją jest muzeum ziemi warmińskiej mające siedzibę w starej XIX wiecznej stodole.

Na miejscu jest jeden sklep spożywczo-przemysłowy oraz bazarek sprzedający lokalne pamiątki.

W Krutyniu znajdują się hotel „Habenda” , pensjonat „Magda”, stacja wodna „Krutynianka” z domkami położonymi nad brzegiem rzeki , ośrodek „Mazur – Syrenka” posiadający pawilon wypoczynkowy i liczne domki letniskowe oraz stanica wodna PTTK w Krutyniu, gdzie również można przenocować.

Do atrakcji turystycznych należą dwa rezerwaty przyrody „Zakręt” i Rezerwat Rzeki Krutyni.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pomimo że zwyczajowo często stosuje się odmianę jak dla rodzaju żeńskiego[1][2][3], oficjalnie nazwa miejscowości jest rodzaju męskiego, dopełniacz: (tego) Krutynia[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Krutyń: cmentarz ewangelicki. mojemazury.pl, 7 marca 2011. [dostęp 2018-04-22].
  2. a b Zmarł redaktor Tadeusz Willan. W wieku 85 lat odszedł dziennikarz, pisarz, działacz mazurski. olsztyn24.com, 17 kwietnia 2018. [dostęp 2018-04-22].
  3. Wieś Krutyń, www.ospkrutyn.pl [dostęp 2018-06-27].
  4. Urzędowych wykaz nazw miejscowości, ksng.gugik.gov.pl, 2015, s. 1017 [dostęp 2018-06-27].
  5. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​, s. 184
  • Wieś Krutyń, www.ospkrutyn.pl [dostęp 2018-06-27].
  • Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1975.